![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/malcolm-gladwell-outliers.png?resize=199%2C300\")
<\/p>\n<\/p>\n
Sesli kitap ser\u00fcvenimin yeni dura\u011f\u0131 Gladwell. \u0130ngilizce sesli kitap dinleme s\u00fcrecinde, T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrildi\u011fini bile bilmedi\u011fim bilsem de hi\u00e7 takip etmedi\u011fim yay\u0131nevlerinden \u00e7\u0131kan kitaplarla tan\u0131\u015f\u0131yorum. Bu kitaplar\u0131 al\u0131p okur muyum, emin de\u011filim. Fakat y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerde ve g\u00f6z yorgunlu\u011fu ya da s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sebebiyle kitap okuyamad\u0131\u011f\u0131m metrob\u00fcs yolculuklar\u0131nda dinlemesi iyi olabiliyor. Genelde, asl\u0131nda d\u00fc\u015fman oldu\u011fum \u201cki\u015fisel geli\u015fim” t\u00fcr\u00fcndeki g\u00f6rece alternatif kitaplara ya da ara\u015ft\u0131rma, pop\u00fcler sosyoloji\/psikoloji\/tarih t\u00fcrlerine ait oluyor se\u00e7ti\u011fim kitaplar. Bu kitap se\u00e7imlerimin temel sebebi, dalmalar an\u0131ndaki ka\u00e7\u0131rmalar ve \u0130ngilizce anlamadaki sorunlar\u0131m sebebiyle romanlar\u0131, \u00f6yk\u00fcleri, felsefe\/sosyal bilimler kitaplar\u0131n\u0131 (Bertrand Russel ve Platon, m\u00fcthi\u015f analitik dilleri sa\u011folsun, Bat\u0131 Felsefesi\u2019nin Tarihi ve Devlet\u2019i dinletmeyi ba\u015fard\u0131.) \u00f6nemli noktalar\u0131 ka\u00e7\u0131rmadan dinlemekte ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m zorluklar… \u00d6te yandan daha pop\u00fcler ara\u015ft\u0131rma kitaplar\u0131, konu ettikleri pek \u00e7ok ya\u015famdan \u00f6rnekler, bilmeceler, anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay hipotezler, bu hipotezlerin s\u0131k s\u0131k metin boyunca tekrarlanmalar\u0131 gibi sebeplerden, daha rahat dinleniyorlar.<\/p>\n
Dinlediklerimden en heyecanla takip etti\u011fim Cathy O\u2019Neil\u2019in Weapons of Math Destruction kitab\u0131 ve Yuval Noah Harari\u2019nin iki me\u015fhur kitab\u0131yd\u0131. O gazla Gun, Germs and Steel\u2019a ba\u015flad\u0131m fakat k\u0131sa s\u00fcrede yorulup b\u0131rakt\u0131m. Her ne kadar s\u00fcrekli kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lsalar da, bence Jared Diamond\u2019\u0131n Harari\u2019ye g\u00f6re daha zorlay\u0131c\u0131 bir dili var fakat g\u00fcvenim geldi\u011finde tekrar deneyece\u011fim. \u0130lgimi o kadar \u00e7ekmeyenler ise Brian Christian ve Tom Griffiths\u2019in “Hayat\u0131m\u0131zdaki Algoritmalar \u2013 Algorithms to Live By” ve Charles Duhigg\u2019in “Al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n G\u00fcc\u00fc \u2013 The Power of Habit”i idi. Outliers da Harari\u2019ye yak\u0131n duruyor. Devam edebilirsem, kitaplar\u0131 me\u015fhur Moneyball ve The Big Short filmlerine uyarlanan Michael Lewis\u2019in The Undoing Project\u2019i ile devam etmeyi planl\u0131yorum. Davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 ekonomiye dair tart\u0131\u015fmalar\u0131 -yine alan\u0131 pek sevmesem de, etkisinden dolay\u0131 ilgimi \u00e7ekti\u011finden- merak ediyorum.<\/p>\n
Outliers, kolektivizm ve bireycilik aras\u0131nda olduk\u00e7a ikircikli bir noktadan “ba\u015far\u0131” meselesini tart\u0131\u015f\u0131yor. Klasik, birey merkezli ki\u015fisel geli\u015fim ve ba\u015far\u0131 hik\u00e2yelerini ve \u00f6\u011f\u00fctlerini alt \u00fcst ederek, ba\u015far\u0131n\u0131n, toplumun kalan\u0131ndan s\u0131yr\u0131l\u0131p en \u00fcstlere \u00e7\u0131kman\u0131n, bireylerin nas\u0131l safi kendi eylemlerinden de\u011fil, etkili di\u011fer pek \u00e7ok parametreden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131n izini s\u00fcr\u00fcyor. Bu elbette toplumu birey merkezli de\u011fil de toplumsal ili\u015fkilerin lensinden g\u00f6ren birisi i\u00e7in malumun ilam\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Tam da bu “kendi kendini yeti\u015ftirmi\u015f insan (self-made man)”, yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcz arg\u00fcman\u0131n\u0131 karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131yor ve empirik analizle zenginle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Rastgele sorulsa, Bill Gates\u2019in ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc bireysel deha ya da daha ince bir yakla\u015f\u0131mla, toplumsal ko\u015fullar\u0131na bakarak, me\u015fhur “ABD\u2019de beyaz, orta s\u0131n\u0131f, erkekler ailelerinin garaj gibi bir \u00f6zel alan sa\u011flamalar\u0131 sayesinde yaz\u0131l\u0131m d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilk b\u00fcy\u00fck zenginleri oldular” hakl\u0131 tezinden \u00f6te bir analizle okuyamaz, biliyorum, sordum \u00e7ok. Yazar, Gates\u2019in 13 ya\u015f\u0131na, Beatles\u2019\u0131n Hamburg y\u0131llar\u0131na, Asya\u2019l\u0131 matematik dahilerinin pirince dayal\u0131 tar\u0131m k\u00fclt\u00fcrlerine yolculuk ediyor. (2025 edit: AkademikLink adl\u0131 YouTube yay\u0131nc\u0131s\u0131 Bill Gates’i Gladwell’den \u00e7ok daha g\u00fczel anlat\u0131yormu\u015f, 70’lerde bilgisayar laboratuar\u0131 olan bir okulda okudu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, s\u0131n\u0131f kiniyle…)<\/p>\n
Gladwell\u2019in ilk bak\u0131\u015fta manas\u0131z gelebilecek bu parametleri ise tembel sosyolojik g\u00f6zlemlerin \u00f6tesine ge\u00e7erek, radikal iddialar sunmay\u0131 deniyor. Ki\u015filerin do\u011fum tarihlerinden toplumsal ko\u015fullara, rastlant\u0131lardan y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k k\u00fclt\u00fcrel mirasa kadar pek \u00e7ok farkl\u0131 etkiyi i\u00e7eren hipotezler sunuyor. Gladwell\u2019in renkli \u00f6rnekleminde, Kanada\u2019l\u0131 \u00e7ocuk hokey oyuncular\u0131, 1980\u2019lerde parlayan bilgisayar d\u00fcnyas\u0131, Warren Buffet ve d\u00f6neminin en zenginleri, y\u00fckselen avukatl\u0131k \u015firketleri, The Beatles, Kore Havayollar\u0131 pilotlar\u0131, e\u011fitimde normalde oldu\u011fundan daha ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131 sa\u011flanabilen Baltimore\u2019lu alt-s\u0131n\u0131f ilkokul \u00e7ocuklar\u0131, Bat\u0131\u2019daki ya\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131 her s\u0131navda alt eden Asya\u2019l\u0131 matematik \u00f6\u011frencileri var.<\/p>\n
Marx, Foucault, Bourdieu veya Latour\u2019u ya da yap\u0131-\u00f6zne ikili\u011fine dair biriken k\u00fclliyattan herhangi bir yazar\u0131 bir kez bile anmadan, direkt \u00f6rneklerle olduk\u00e7a radikal iddialar sunabiliyor Gladwell. Bu tip, akademik y\u00f6n\u00fc olmayan pop\u00fcler ara\u015ft\u0131rma yazarl\u0131k kitaplar\u0131nda, bu teori yoksunlu\u011fu beni hep \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yor ve etkiliyor. “Bilmiyorlar ama yap\u0131yorlar” olamaz, “biliyorlar ama fark ettirmiyorlar” herhalde.<\/p>\n
\u00d6zetle -asl\u0131nda kendisi gayet g\u00fczel \u00f6zetliyor sonlarda, bunu bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n yazmas\u0131 sa\u00e7ma, ama insan yaz\u0131nca kafas\u0131na daha iyi oturuyor-, Gladwell\u2019in iddialar\u0131 \u00fczerinden, ba\u015far\u0131l\u0131 olma (alan\u0131nda en iyisi olma) meselesini ki\u015filerin kendi \u00f6zniteliklerinin \u00f6tesinde d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve kaynaklar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten analiz etmek, toplumsal yap\u0131lanmay\u0131 anlamak ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli olabilir. Kitaptaki en Bourdieu\u2019c\u00fc k\u0131ssadan hisse, yoksul mahalle \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n okuldaki ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rmay\u0131 sa\u011flayan bir metoddan bahsedildi\u011fi k\u0131s\u0131mdayd\u0131. Beklenildi\u011fi \u00fczere, yoksul mahalle \u00e7ocuklar\u0131, zaten geriden ba\u015flad\u0131klar\u0131 ilkokul “yar\u0131\u015f\u0131”nda orta ve \u00fcst s\u0131n\u0131f \u00e7ocuklara g\u00f6re daha ba\u015far\u0131s\u0131z oluyorlar. Fakat s\u0131navlardan toplanan veriler incelendi\u011finde, ayn\u0131 okula giden alt ve orta s\u0131n\u0131f \u00e7ocuklar\u0131n y\u0131l i\u00e7inde derslerdeki notlar\u0131 aras\u0131nda (okul d\u00f6nemindeki \u00f6\u011frenimlerinde) ciddi bir fark olmad\u0131\u011f\u0131, orta s\u0131n\u0131f \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n as\u0131l \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yaz tatillerinde ele ge\u00e7irdikleri sonucu \u00e7\u0131k\u0131yor. Elbette farkl\u0131 okullar, evdeki \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131, ailelerin yakla\u015f\u0131mlar\u0131 vd. okul d\u00f6nemi s\u00fcresince de yoksullar\u0131n aleyhine i\u015fliyor fakat aslen yaz tatillerinde orta\/\u00fcst s\u0131n\u0131f \u00e7ocuklar okuma ve \u00f6\u011frenme becerilerini geli\u015ftirdikleri etkinliklerde bulunurken yoksul \u00e7ocuklar \u00f6\u011frendikleri \u015feyleri de unutacaklar\u0131 ko\u015fullarda “tatil”lerini ge\u00e7iriyorlar. Bu bulgu, e\u011fitimde f\u0131rsat e\u015fitli\u011fi amac\u0131yla bir yeniden yap\u0131lanma s\u00f6z konusu oldu\u011funda tart\u0131\u015f\u0131lan, \u00e7e\u015fitli okullarda uygulanan ve ba\u015far\u0131l\u0131 olan bir \u00e7abaya evrilebilmi\u015f, yaz okullar\u0131 kurulmu\u015f.<\/p>\n
Kitab\u0131n, kolektivizm ve bireycilik aras\u0131nda ikircikli bir noktada durdu\u011funu neden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum? Bu kitab\u0131n, literat\u00fcre ge\u00e7irdi\u011fi en sa\u011flam kavramsalla\u015ft\u0131rma, anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla 10000 saat kural\u0131. Gladwell\u2019e g\u00f6re herhangi bir u\u011fra\u015fta 10000 saat harcayan ki\u015fi, o alanda \u00e7izginin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmay\u0131, meslekta\u015flar\u0131ndan ayr\u0131lmay\u0131 ba\u015far\u0131yor. Kabaca g\u00fcnde 3 saatten 10 y\u0131l yap\u0131yor bu u\u011fra\u015f. Ba\u015far\u0131, her ne kadar rastlant\u0131lara, toplumsal ko\u015fullara, tarihsel birikime ve k\u00fclt\u00fcrel mirasa ba\u011fl\u0131 olsa da sonu\u00e7ta emek ile kazan\u0131lan bir \u015fey. \u00d6nemli olan, o eme\u011fin sarf edilebilece\u011fi ko\u015fullar\u0131n olu\u015fmas\u0131 -Olimpiyat sporcular\u0131n\u0131n \u00e7ocuk ya\u015fta eri\u015febilecekleri bir spor salonuna, Bill Gates\u2019in 13 ya\u015f\u0131nda yaz\u0131l\u0131m yapabilece\u011fi bir bilgisayara, piyanistlerin hem piyanoya hem onlar\u0131 e\u011fitecek hocalara vb.-. Bu noktadan sonra emek verip vermemek elbette \u00f6znenin elinde. Dolay\u0131s\u0131yla, basit bir toplumsal\/tarihsel determinizm de s\u00f6z konusu de\u011fil. Neyse of, pi\u00e7 ettim kitab\u0131.<\/p>\n
Malcolm Gladwell, Outliers: The Story of Success [Outliers (\u00c7izginin D\u0131\u015f\u0131ndakiler): Baz\u0131 \u0130nsanlar Neden Daha Ba\u015far\u0131l\u0131 Olur?, MediaCat], Little, Brown and Company, 2008.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"