![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/hilmi-yavuz-kultur-uzerine-min.jpg?resize=202%2C300\")
<\/p>\n<\/p>\n
“Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini Orta Asya’n\u0131n otokton halk\u0131 olan T\u00fcrklerin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 konusundaki a\u015f\u0131r\u0131 yeni-ulus\u00e7u tez, bilimsel do\u011frulardan uzak bir duygusall\u0131\u011fa dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir yana b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; Ata\u00e7, bu tezi (buna ‘a\u015f\u0131r\u0131 partikularist tez’ diyorum) olumsuzluyor, ama Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc varken ulusal bir senteze gitmenin gereksizli\u011fini savunarak, bu kez, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcniversalist bir tezi kesinlemi\u015f oluyordu. Ata\u00e7’\u0131n k\u00fclt\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131, Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn evrenselli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayanmaktayd\u0131; evrensel bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de\u011ferlendirilmesi s\u00f6zkonusu olunca, ulusal bir senteze, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6zg\u00fcn, sui generis yap\u0131lara gitmek….gereksizdi.” (s. 14)<\/p>\n
“Ulusal k\u00fclt\u00fcr\u00fc temellendirmek i\u00e7in tutulacak yol, d\u00fcn’den bug\u00fcn’e gelmek de\u011fil, tam tersine, ‘bug\u00fcn’den d\u00fcn’e gitmektir . . . Althusser, Lire le Capital’de Marx’\u0131 al\u0131nt\u0131layarak sistemli, s\u0131rad\u00fczenli ve eklemlenmi\u015f bir kombinasyon (‘Gliederung’) olarak \u00e7a\u011fda\u015f toplumun bilgisinin, daha \u00f6nceki yap\u0131lar\u0131 anlayabilmek i\u00e7in gerekli oldu\u011funu bildirir…. Gadamer’in de farkl\u0131 bir d\u00fczlemden bakarken, ayn\u0131 sonuca varmas\u0131d\u0131r: “Ge\u00e7mi\u015fin yorumu, zorunlu olarak, \u015fimdi’nin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan yap\u0131lan bir yorumdur.” (s.\u00a016-7)<\/p>\n
[Huzur’dan \u00f6nce, T\u00fcrk roman\u0131 daima verili bir s\u00f6yleme dayan\u0131r: Sonu\u00e7 olarak: ] <\/strong>“Roman karakterlerinin, sorunsal (problematik) kahramanlara d\u00f6\u00fcn\u015fmesine olanak vermeyen s\u00f6ylemler bunlar.”, [Huzur ile birlikte, ilk defa \u00fcsts\u00f6ylem -metadiscourse]<\/strong> “Tanp\u0131nar, M\u00fcmtaz ba\u011flam\u0131nda \u015f\u00f6yle koyuyor bu sorunsal\u0131: “Benim diyebilece\u011fi ve kendi ba\u015f\u0131na bir hayat\u0131 yoktu. Hep tezad halinde ve birbirini kovalayan \u00e7ehrelerin ikliminde ya\u015f\u0131yor, onlarla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, onlarla g\u00f6r\u00fcp duyuyordu. \u0130kiz bir \u00f6mr\u00fc ya\u015f\u0131yordu. Cennet ve cehennemi beraberinde gezdiriyordu. ‘Bu iki haddin’ aras\u0131nda u\u00e7urum kenarlar\u0131nda \u015fiddetli uyan\u0131\u015flarla dolu bir somnanb\u00fcl hayat\u0131 vard\u0131. Zaman olurdu ki, b\u00fct\u00fcn hayat\u0131 sadece ka\u00e7\u0131\u015flardan ibaret kal\u0131rd\u0131.” M\u00fcmtaz’\u0131 bu iki haddin aras\u0131ndaki u\u00e7urumda konumlayan, T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131n\u0131n sorunsal\u0131: Do\u011fu\/Bat\u0131 sorunsal\u0131.” (s.\u00a063-4)<\/p>\n “T\u00fcrkiye’nin tarihi, T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131na bir yandan hem Do\u011fu’nun hem de Bat\u0131’n\u0131n \u00fcretti\u011fi bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ‘temell\u00fck ederek’ bir ‘terkip’te birle\u015ftirmeyi, ama \u00f6te yandan da b\u00f6yle bir ‘terkib’in olanaks\u0131z oldu\u011funu empoze ediyor. Huzur’da M\u00fcmtaz’\u0131n a\u00e7maz\u0131 (\u00fcst-s\u00f6ylemin yap\u0131s\u0131n\u0131 belirleyen a\u00e7maz) budur: Kendi tarih\u00f6ncesini a\u015fma, bir zorunluluk olarak hem bir ‘terkib’i hem de bir ‘terkib’in olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 birlikte getiriyor! T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131, do\u011fuyla Bat\u0131 aras\u0131nda bir ‘terkib’e ula\u015fma ard\u0131ndaki sorunsal aray\u0131\u015f\u0131ndan vazge\u00e7erek, ama Do\u011fu’yu ve bat\u0131’y\u0131 sorgulamadan kesinlemeyi de kabul etmeyecektir. Huzur’u, Lukacs’\u0131 izleyerek s\u00f6ylersek, bir t\u00fcr Bildungsroman k\u0131lan da budur.” (s.\u00a065-6)<\/p>\n [T\u00fcrkiye ve kitle k\u00fclt\u00fcr\u00fc: ]<\/strong> “… T\u00fcrkiye’nin ge\u00e7mi\u015finde, Bat\u0131’n\u0131n 17. y\u00fczy\u0131ldan bu yana ya\u015famakta oldu\u011fu t\u00fcrden bir yap\u0131la\u015fmadan s\u00f6z edilemiyor. Daha a\u00e7\u0131k bir deyi\u015fle, T\u00fcrkiye’nin tarihinde, kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n normlar\u0131 ve de\u011ferleriyle bireysel d\u00fczlemde hesapla\u015fmay\u0131 (ve ba\u015fkald\u0131rmay\u0131) getiren ba\u015fat bir yap\u0131dan s\u00f6z etmek olanaks\u0131z. Bu y\u00fczden, bug\u00fcn T\u00fcrkiye’de ya\u015famakta olan ayaktak\u0131m\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, Bat\u0131’n\u0131n kitle k\u00fclt\u00fcr\u00fc gibi, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n bireysel kimlikleri destekleyici burjuva k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p diyalektik bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde g\u00f6rmek durumunda de\u011filiz. Tam tersine, bug\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye’sinin ayaktak\u0131m\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bu anlamda bir ge\u00e7mi\u015fi yok. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc, tarihimizle eklemleyemeyi\u015fimiz bundan dolay\u0131.”\u00a0(s.\u00a0100)<\/p>\n “L\u00fcmpen tabakalar\u0131n s\u0131n\u0131fsal kimlikten yoksun olu\u015flar\u0131, onlar\u0131n kendilerine ili\u015fkin imajlar\u0131n\u0131 da belirliyor. Bir lumpen, kendini hangi konumda, nas\u0131l g\u00f6r\u00fcyor? Ne k\u00f6yl\u00fcd\u00fcr lumpen, ne kentli. Ne Do\u011fuludur lumpen, ne Bat\u0131l\u0131… S\u0131n\u0131fs\u0131z ve tarihsiz olman\u0131n belirledi\u011fi bir konumda g\u00f6r\u00fcy\u00f6r kendini lumpen:\u00a0Ne o, ne \u00f6teki<\/strong>. T\u00fcrk lumpeni hem k\u0131rsal k\u00fclt\u00fcr\u00fc hem kentsel k\u00fclt\u00fcr\u00fc, hem Do\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc hem Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc olumsuzluyor. Onun ya\u015fam ve kimlik imaj\u0131n\u0131 belirleyen ba\u011f\u0131nt\u0131 budur:\u00a0Ne o, ne \u00f6teki<\/strong>.” (s.\u00a0101)<\/p>\n [T\u00fcrkiye’de l\u00fcmpenin simgesi olarak ‘bira’: ]<\/strong> “Bu ba\u011f\u0131nt\u0131, ya\u015fam prati\u011fini olu\u015fturan farkl\u0131 kesitlerde, kendini, belirli baz\u0131 nesnelerin simgele\u015fmesiyle belli ediyor. \u00d6rne\u011fin, bira. T\u00fcrkiye’de 1970’lerden 1980’lere uzanan bir veri var: bira t\u00fcketimi art\u0131yor. Her k\u00f6\u015feba\u015f\u0131nda bir birahane a\u00e7\u0131l\u0131yor. Neden bira? Bira, T\u00fcrk lumpeninin simgesi olmaya yatk\u0131n bir konumda. \u00c7\u00fcnk\u00fc ne Do\u011fulu, ne de Bat\u0131l\u0131 bir s\u0131n\u0131fsal tarihi var biran\u0131n.”\u00a0 (s.\u00a0101)<\/p>\n [\u015earap, rak\u0131 ve bira aritmeti\u011fi: ]<\/strong> “\u015earap, bat\u0131l\u0131 ve burjuva be\u011fenisine g\u00f6nderme yapan, yananlamalar\u0131 olan bir i\u00e7ki. \u015earap i\u00e7menin belirli normlar\u0131, belirli kurallar\u0131 var. Belli yemeklerle, belli t\u00fcrleri i\u00e7ilebiliyor. <\/b>Bir do\u011fu i\u00e7kisi rak\u0131. Ama onun da osmanl\u0131 be\u011fenisine g\u00f6nderme yapan, yananlamlar\u0131yla bir tarihi, belirli kurallar\u0131 ve normlar\u0131 oldu\u011funu biliyoruz. Hangi t\u00fcr yemeklerle i\u00e7ilebilece\u011fi de belirlenmi\u015f. Bira \u00f6yle de\u011fil oysa. Kurals\u0131z, normsuz bir i\u00e7ki. (\u00c7i\u00e7ek Pasaj\u0131, biraya de\u011fer ve norm kazand\u0131rmay\u0131 denedi; ama bu, biraya s\u0131n\u0131fsal bir tarih ve kimlik kazand\u0131ramad\u0131.) Bira, “ne o, ne \u00f6teki” (ne rak\u0131, ne \u015farap) oldu! “Ne o, ne \u00f6teki” olan lumpenin simgesi olmas\u0131 da bu y\u00fczden.”\u00a0 (s.\u00a0101-2)<\/p>\n “T\u00fcrkiye’de e\u011flence end\u00fcstrisi, bir yandan bat\u0131’da oldu\u011fu gibi kitleselle\u015firken, \u00f6te yandan da, 1980’lerden ba\u015flayarak kad\u0131n m\u0131 erkek mi olduklar\u0131 belirsiz bir grup (transvesti mi, hermafrodit mi? transseks\u00fcel mi?) gazinoculuk end\u00fcstrisinin ba\u015f k\u00f6\u015fesine oturdu. B\u00fclent Ersoy, Talha \u00d6zmen, Sava\u015f S\u00f6kmen vb. bu anlamda lumpenli\u011fin…. simgesi oldular. Ad\u0131 erkek, cinsiyeti kad\u0131ns\u0131 \u015fark\u0131c\u0131lar, T\u00fcrkiye’de e\u011flence end\u00fcstrisinin, seyirciye sundu\u011fu metalar durumuna geldiler.”\u00a0 (s.\u00a0102)<\/p>\n “Ayd\u0131n”\u0131n tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak g\u00fc\u00e7. Bu s\u00f6zc\u00fck bizde “entelekt\u00fcel” kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. Oysa Osmanl\u0131cas\u0131 “m\u00fcnevver”di; “ayd\u0131n” da “entelekt\u00fcel”i de\u011fil, s\u00f6zc\u00fck anlam\u0131yla “m\u00fcnevver” kar\u015f\u0131l\u0131yor.” (s.\u00a0118-9)<\/p>\n “Entelekt\u00fceli, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc ve bi\u00e7imlendirici, dolay\u0131s\u0131yla ele\u015ftirel i\u015flevi i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ise, Antik Yunan’dan Kant’a uzanan idealist gelene\u011fin yerine, onu olumsuzlayan bir ba\u015fka gelene\u011fi koymu\u015f oluyoruz. Gramsci’nin yapt\u0131\u011f\u0131 da bu. Ben gene de, “ayd\u0131n” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ye\u011flerim. D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc, bi\u00e7imlendirici dolay\u0131s\u0131yla ele\u015ftirel i\u015flevini, “entelekt\u00fcel” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha iyi vurgulad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in…”\u00a0(s.\u00a0119)<\/p>\n “\u00d6yle diyor Deleuze: “belli kodlardan ka\u00e7arak ayn\u0131 yerde kalmak i\u00e7in g\u00f6\u00e7ebele\u015fenler”. T\u00fcrkiye’de bat\u0131 tipi ayd\u0131n\u0131n (deyim, senindir) da yapmak istedi\u011fi bu: ayn\u0131 yerde kalarak kodlardan ka\u00e7mak istiyor. Ama ka\u00e7\u0131yor mu ger\u00e7ekten? Sakall\u0131 Celal’in \u00fcnl\u00fc s\u00f6z\u00fcn\u00fc an\u0131msa: “T\u00fcrkiye hep do\u011fuya giden bir gemi gibidir, ki yolcular\u0131 bat\u0131ya do\u011fru ko\u015far.” Bat\u0131 tipi T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131 bu anlamda ger\u00e7ekten bir g\u00f6\u00e7ebe de\u011fil. Kodlardan ka\u00e7am\u0131yor ki! Ne denli bat\u0131l\u0131la\u015fmaya kalksa, o denli do\u011fulu kal\u0131yor.” (s. 120)<\/p>\n “Bana \u00f6yle geliyor ki, 60’dan \u00f6nceki ku\u015fak, yani daha \u00f6nce adlar\u0131n\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131m fikir adamlar\u0131 (Tanp\u0131nar, Hilmi Ziya, Mustafa \u015eekip vb.) sorunlara daha global olarak bakan insanlar idiler. Ve bana \u00f6yle geliyor ki, bunlar\u0131n entelekt\u00fcel donan\u0131mlar\u0131, 60’dan sonrakilere g\u00f6re…. \u00e7ok daha a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131, \u00e7ok daha derindi.”\u00a0(s.\u00a0125)<\/p>\n “Klasik m\u00fcnevver dedi\u011fimiz T\u00fcrk ayd\u0131n\u0131n\u0131n yerini kendi alan\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f, sadece kendi alan\u0131n\u0131 bilen, kendi alan\u0131nda bile dar ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir uzmanl\u0131k edinmi\u015f bilim adamlar\u0131 yer al\u0131yor. Bunu elbette k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyor de\u011filim. Mikro d\u00fczeyde i\u015f g\u00f6ren bir uzmanla\u015fma, makro d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretiminin yerini al\u0131yorsa ve ‘ayd\u0131n’ kavram\u0131 i\u00e7inde b\u00f6yle bir yer de\u011fi\u015ftirme ger\u00e7ekle\u015fiyorsa, o zaman bunun nedenleri \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekir. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir nokta. ‘Ayd\u0131n’ sorunu g\u00fcndeme gelecekse, bu durum yabana at\u0131lmamal\u0131.”\u00a0(s.\u00a0125)<\/p>\n “Bir tak\u0131m aray\u0131\u015flar var. Gerek sa\u011fdaki, gerekse soldaki aray\u0131\u015flar bana \u00f6yle geliyor ki, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretiminin en az\u0131ndan i\u015flevini ve \u00f6nemini yeni ba\u015ftan kavramaya ba\u015flayan bir ku\u015fa\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 demektir.”, [80’ler]<\/strong>\u00a0“\u015eimdi seksen sonras\u0131n\u0131n \u00f6nemli de\u011fi\u015fikli\u011fi, b\u00fct\u00fcn bu \u015fiddetle ya\u015fanm\u0131\u015f tecr\u00fcbelerden sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karm\u0131\u015f bir gen\u00e7 ku\u015fa\u011f\u0131n, sorunlar\u0131 daha ku\u015fat\u0131c\u0131 g\u00f6rmeye yatk\u0131n, daha bir fikir adam\u0131 gibi g\u00f6rmeye yatk\u0131n bir e\u011filim edinlemelerine neden olmu\u015ftur.”\u00a0(s.\u00a0126-7)<\/p>\n Hilmi Yavuz, K\u00fclt\u00fcr \u00dczerine, Ba\u011flam Yay\u0131nlar\u0131, 1987.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"