![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/deleuze-guattari-arzu-politikas%C4%B1na-giris-1.jpg?resize=200%2C300\")
<\/p>\n<\/p>\n
Philip Goodchild\u2019\u0131n 1996\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 Deleuze & Guattari: Arzu Politikas\u0131na Giri\u015f kitab\u0131, merkezinde iki felsefecinin birlikte yazd\u0131klar\u0131 kitaplar\u0131 ve a\u011f\u0131rl\u0131kla Deleuze\u2019\u00fcn di\u011fer metinlerini sistematik bir bi\u00e7imde okumay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor. Ele\u015ftirel bir okumadan ziyade adanm\u0131\u015f bir \u00f6\u011frencinin yak\u0131n okumas\u0131 olarak, olabildi\u011fince yorumdan ka\u00e7\u0131nma niyetiyle, ikilinin d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgilerinden do\u011fru d\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lan; metinleri kendi \u00fcslubunda u\u00e7 uca ekleyerek, birbiri \u00fczerine k\u0131v\u0131rarak ger\u00e7ekle\u015fiyor bu okuma.<\/p>\n
Goodchild\u2019\u0131n da s\u0131k\u00e7a alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi \u00fczere \u201csistematikle\u015ftirme\u201dye direnen bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131\u015f\u0131n\u0131, \u201cBilgi\u201d, \u201cErk\u201d ve \u201cArzunun \u00d6zg\u00fcrle\u015fmesi\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u00fc\u00e7 ana ba\u015fl\u0131kla kar\u015f\u0131l\u0131yor kitapta. \u201cBilgi\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc Guattari\u2019yle bir \u201cbirle\u015fik d\u00fc\u015f\u00fcnce\u201d (s. 15) geli\u015ftirmeden \u00f6nceki d\u00f6neminde Deleuze\u2019\u00fcn Hume (ampirizm, fark)<\/em>, Bergson (s\u00fcre, bellek)<\/em>, Nietzsche (hakikat ele\u015ftirisi, kuvvetler, bengi d\u00f6n\u00fc\u015f \u00fczerinden tekrar)<\/em> ve Spinoza (beden, arzu, ak\u0131\u015f)<\/em> \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kurulmaya ba\u015flanan, ilerideki metinlere ta\u015f\u0131nacak kavramlar\u0131 tan\u0131t\u0131yor. Buna ek olarak yine Deleuze ve Guattari\u2019nin ortak metinlerinde tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, felsefi stratejilerinin merkezinde yer alan soyut makineler, i\u00e7kinlik d\u00fczlemi, kavram yaratma ve jeofelsefe kavramlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131na giri\u015fiyor. \u201cErk\u201d, yazarlar\u0131n psikanaliz ve onun ku\u015fat\u0131c\u0131 kavram\u0131 Oedipus ba\u015fta olmak \u00fczere di\u011fer kuramsal yak\u0131nl\u0131klar\u0131n, Deleuze ve Guattari\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinde nas\u0131l yersiz-yurtsuzla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, yazarlar\u0131n bu kuramlarla hangi ili\u015fkilenmeler dolay\u0131m\u0131yla kapitalizm ve toplum analizi yapt\u0131klar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor. Arzu ve \u015fizofreni tart\u0131\u015fmalar\u0131 da son b\u00f6l\u00fcm olan \u201cArzunun \u00d6zg\u00fcrle\u015fmesi\u201dnde derinle\u015ftirilmek \u00fczere bu k\u0131s\u0131mda ortaya konuluyor. Son b\u00f6l\u00fcm, Deleuze ve Guattari\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeyi ama\u00e7lad\u0131klar\u0131 arzu kavram\u0131n\u0131n t\u00fcm bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel altyap\u0131 \u00fczerine yerle\u015ftirilmesiyle sava\u015f makineleri, \u015fizoanalitik bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi, devrimci-olu\u015f gibi ka\u00e7\u0131\u015f \u00e7izgilerini, k\u0131saca politik ve \u2013pratik anlamda\u2013 d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f iddias\u0131nda bulunan k\u0131y\u0131lar\u0131na ula\u015f\u0131yor.<\/p>\n Goodchild, Deleuze ve Guattari\u2019nin kendi \u00fcretimlerinde de in\u015fa etmeyi ama\u00e7lad\u0131klar\u0131 \u00e7ok seslili\u011fi kendi metninde de kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: \u201cBu metinde farkl\u0131 sesler konu\u015fuyor \u2013ve her okur, di\u011ferlerine g\u00f6re baz\u0131 sesleri daha eri\u015filebilir bulacakt\u0131r\u201d (11). Kitab\u0131n her sayfas\u0131n\u0131n ayn\u0131 eri\u015firlikte\/anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131kta olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 teslim ettikten sonra metnin eri\u015febildi\u011fim noktalar\u0131na s\u0131zmay\u0131 deneyece\u011fim. Goodchild\u2019\u0131n ad\u0131n\u0131 tekrarlarla anmamak amac\u0131yla okumam boyunca kendime a\u00e7may\u0131 denedi\u011fim aral\u0131klar\u0131 pasif bir dil ile aktaraca\u011f\u0131m.<\/p>\n Giri\u015f: Bilgi, Erk, Arzu<\/strong><\/p>\n Arzu felsefesinin pek \u00e7ok yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131, yanl\u0131\u015f okumas\u0131 mevcut. Kestirmece olarak \u201csayg\u0131s\u0131zl\u0131k, keyif d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, ne\u015felilik, ihlal, \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve ge\u00e7mi\u015fin y\u0131k\u0131m\u0131 . . . ergenlik devrimi\u201d (13) gibi \u00fcst\u00fcnk\u00f6r\u00fc yorumlar bir dalga olarak vurup \u00e7ekildikten sonra arzu felsefesini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye tekrar alan a\u00e7\u0131l\u0131r. Deleuze ve Guattari \u201cfelsefenin sonu\u201d ve \u201cmetafizi\u011fin yenilgisi\u201d gibi sloganlar yerine \u201ckonular\u0131na uygulad\u0131klar\u0131 felsefi \u00f6zen ve disiplin\u201d (14) ile \u00f6ne \u00e7\u0131karlar.\u00a0 Sunduklar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ise \u201ctoplumsal beklentilerden kurtularak \u00f6zg\u00fcrle\u015fme yerine, toplumsal ili\u015fkilere girerek \u00f6zg\u00fcrle\u015fmedir\u201d (15). Buradaki \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve arzu, basit\u00e7e h\u00e2li haz\u0131rda bulunan, ke\u015ffedilecek bir kavram olmaktan ziyade bir kolektif toplumsal \u00fcretimi ve edimleri i\u015faret eder. Devrim de s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ilk \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131nda yank\u0131land\u0131\u011f\u0131 \u00fczere bir y\u0131rt\u0131p atma, y\u0131kma, veya unutmak sorunu de\u011fil \u201csenaryoya eklemeler yaparak, ba\u015fka yerlerden stratejiler al\u0131p umulmad\u0131k de\u011fi\u015fiklikler yaparak ger\u00e7ekle\u015fir\u201d (15).<\/p>\n G\u00f6\u00e7ebelik imgesi, rizom ve yersiz-yurtsuzla\u015fma kavramlar\u0131 Deleuze ve Guattari\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, -hem kapitalizmle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7erisinde ve hem ondan ka\u00e7\u0131\u015f anlam\u0131nda- temel imgeleri olarak tan\u0131t\u0131l\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnceler do\u011fruluk, yanl\u0131\u015fl\u0131k, nihai ama\u00e7 ve y\u00f6n terimleriyle de\u011fil varolu\u015flar\u0131yla ve ba\u015f\u0131bo\u015fluklar\u0131yla tan\u0131mlan\u0131r. A\u011fa\u00e7 modelinden rizom modeline ge\u00e7i\u015f burada anlam\u0131n\u0131 bulur. Bu hareket anlay\u0131\u015f\u0131 hem d\u00fc\u015f\u00fcncelerin alan\u0131n\u0131 hem de toplumsal alan\u0131 kapsar. Zaten d\u00fc\u015f\u00fcnceler toplumsall\u0131ktan ayr\u0131 bir yerde konumlanamazlar. Bir di\u011fer zorlu bir kavram olan i\u00e7kinlik plan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin, arzunun, edimlerin ve \u015feylerin yo\u011funla\u015fmalar\u0131yla tan\u0131mlan\u0131r: \u201cToplumsal mek\u00e2n, i\u00e7inde olu\u015fan ili\u015fkilerden \u00f6nce var olmaz; aksine mek\u00e2n, i\u00e7kin ili\u015fkileri bi\u00e7imleyen \u00e7izgilerin \u00e7izilmesiyle olu\u015fturulur sadece.\u201d (17)<\/p>\n \u0130\u00e7kin ili\u015fkilerin \u00fc\u00e7 temel \u00f6gesi: (i) ili\u015fki yo\u011funla\u015fmas\u0131, \u00e7oklu ba\u011flant\u0131lar, \u00e7\u00f6pl\u00fckvari heterojen ko\u015fullar\u0131 i\u00e7eren \u00e7okluk; (ii) etkile\u015fimle gelen tutarl\u0131l\u0131k, makine h\u00e2linde ve tekil, yeni ve di\u011fer makinelerle etkile\u015fen bir toplan\u0131\u015f; (3) var olma e\u011filimi, edimselle\u015fme g\u00fcc\u00fc ve \u00e7okluklar\u0131n sentezi. Bu i\u00e7kin ili\u015fkilerle tan\u0131mlanan arzu, \u201cyeti\u015fkin cinselli\u011finden yersiz-yurtsuzla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir kavram\u201d (17-8) olarak toplumsal bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u201c\u00e7okluk\u201d, \u201cyarat\u0131m\u201d \u00f6\u011feleriyle birlikte \u00fc\u00e7 merkezi \u00f6gesinden birisi olarak sunulur. Ancak, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin t\u00fcm di\u011fer kavramlar\u0131yla birle\u015ftirilerek, bir arada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek ve sezgisel olarak anla\u015f\u0131labilirler. Burada, rasyonalite sorunu kendisini en ba\u015ftan g\u00f6sterir. Fakat bu kavramlar bir mevcut bulunan bir k\u00fclt\u00fcr, toplum, siyaset analizinde kullan\u0131lma amac\u0131yla ve ara\u00e7sall\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretilmezler. \u201cKuram toplumla arzu i\u00e7inde ve arzu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fki kurar\u201d (19). Bilinen ve aktar\u0131lan bir y\u00f6n yoktur. Felsefenin kendisi, kendi \u00fcretiminin ko\u015fullar\u0131n\u0131, toplumsal bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 kendi \u00fcretimiyle birlikte d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma ve ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Arzu ve bask\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki, olumsuz ve ikili kar\u015f\u0131tl\u0131k \u00fczerinde temellenmez. \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fc, gereksinim, istek ve \u00e7\u0131kar kavramlar\u0131yla arzu ayr\u0131 de\u011ferlendirilir. \u00d6ncekiler bir toplumsal d\u00fczenlemenin \u00fcr\u00fcn\u00fc iken \u201carzu, d\u00fczenlemenin kendisidir\u201d (20). Bu toplumsall\u0131k da fiziksel olmaktan ziyade anlam d\u00fczeyinde i\u015fler. Bir arzu ba\u015fka bir arzu taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131labilir, par\u00e7alanabilir, ba\u015fka ili\u015fkilerin devreye giri\u015fiyle yerinden edilebilir. Bu d\u00fczenlemeleri, toplumsal ili\u015fkileri \u00f6rg\u00fctleyicisi olarak\u00a0 ise erk ve bilgi devreye girer. Bu son \u00fc\u00e7l\u00fc kavramsalla\u015ft\u0131rma ise kitab\u0131n izle\u011fini olu\u015fturur:<\/p>\n \u201cBilgi, toplumda var olan \u00e7okluk ve ili\u015fki t\u00fcrleriyle ilgilidir; erk, ili\u015fkilerin \u00fcretiminde ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinde kullan\u0131lan stratejilerle ilgilidir; arzu ise, yarat\u0131m ve ili\u015fkinin arkas\u0131ndaki itici kuvvet ile ilgilidir. Bu kitap, bir alandaki de\u011fi\u015fimlerin di\u011ferini nas\u0131l etkiledi\u011fini, kendileri \u00fczerine gerisin geri nas\u0131l tepki verdiklerini ara\u015ft\u0131r\u0131yor.\u201d (21)<\/p>\n Hakikat Nosyonu \u00dczerine<\/strong><\/p>\n Deleuze ve Guattari\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesi hakikat ile nas\u0131l bir ili\u015fki kurar? Bu b\u00f6l\u00fcme \u201csoylular ne yaparsa yasa odur\u201d (42) diye sonlanan bir Kafka pasaj\u0131yla ba\u015flan\u0131r. Yasa, tam da uyguland\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan, \u00f6ncesinde fark\u0131na var\u0131lamayan, bilinemeyen olarak koyulur. Bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin edimselli\u011fe, prati\u011fe atfetti\u011fi \u00f6nemle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr: \u201cBir hakikat nosyonu, pratik ya\u015fam i\u00e7in gerekli\u201d (42). Deleuze ve Guattari\u2019nin kaba bir postmodernizm okumas\u0131nda oldu\u011fu \u00fczere \u201chakikatin sonu\u201d \u00f6nermesi i\u00e7ine yerle\u015ftirilemeyece\u011fi savunulur, bu savunu da o halde hakikat iddialar\u0131n\u0131n incelikle anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f bilgi yoktur, sadece bilgi vard\u0131r diyen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler \u2013Deleuze, Parnet ile yazd\u0131\u011f\u0131 Diyaloglar\u2019da Godard\u2019\u0131n \u201cdo\u011fru imaj de\u011fil, sadece bir imaj\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fc de al\u0131nt\u0131lar-\u00a0 hakikate nas\u0131l yakla\u015f\u0131rlar? \u00d6ncelikle bilgi ve hakikat aras\u0131ndaki ili\u015fkideki a\u015fk\u0131n \u00f6ncel sorunu vard\u0131r: \u201cE\u011fer bilgi, bir hakikat nosyonuna ba\u011flan\u0131rsa, felsefe, d\u00fc\u015f\u00fcnce ile varl\u0131\u011f\u0131n aras\u0131ndaki bo\u015flu\u011fu kapatmak i\u00e7in hakikatin \u00fcretildi\u011fi ko\u015fullar\u0131 garanti edecek a\u015fk\u0131n bir terime ba\u015fvurmak zorundad\u0131r; felsefe kendisini, hakikati garanti etmek i\u00e7in icat etti\u011fi metafizik temellerle k\u0131s\u0131tlamam\u0131\u015ft\u0131r\u201d (42). Hakikate ula\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler i\u00e7in bir nihai ama\u00e7 de\u011fildir. Belki d\u00fc\u015f\u00fcncenin y\u00f6n\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131ndan birisi olabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc hakikat aray\u0131\u015f\u0131 sadece bir \u201ck\u0131s\u0131tlama\u201dn\u0131n reddi olarak ifade edilir. Buradan matematik ve mant\u0131k \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu \u00fczere her ne kadar bu disiplinler hakikate do\u011fru \u2013nesnellik iddias\u0131yla, \u201cg\u00f6rece tart\u0131\u015fmas\u0131z\u201d\u2013 bir y\u00f6nelim i\u00e7erisinde olsalar da onlar\u0131n da \u201cara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fcyle kendileri[nin] olu\u015fturdu\u011fu\u201d (42) belirtilir.<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler bu noktada hedefi ve soruyu kayd\u0131r\u0131r, yersiz-yurtsuzla\u015ft\u0131r\u0131r. Nietzsche\u2019den destekle, problemin \u201chakikatin varolu\u015fu sorunu ya da hakikat istencinin varolu\u015fu sorunu de\u011fil, \u2018hakikat istenci\u2019 i\u00e7in motivasyon sorunu\u201d oldu\u011fu alana \u00e7ekerler. \u00d6nemli olan\u0131n hakikatin \u2013ya da do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 veya adaletin\u2013 kendisinin ne oldu\u011fu de\u011fil, bizim buraya ula\u015fma yolunda ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131za dair etik ve politik sorunlard\u0131r. Bu iddiadan ise ikili bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 t\u00fcrer: anlama g\u00f6nderme yapan i\u00e7erik ve bi\u00e7emden olu\u015fan ifade tarz\u0131. Matematik, mant\u0131k ve bilim ifade \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131rken anlam, \u201ctemsil edilmemi\u015f ve anla\u015f\u0131lmaz olarak kalanla ili\u015fkilidir\u201d (44). Buradan, Kafka\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcne de referansla \u201canlamlamayan g\u00f6stergeler\u201de ge\u00e7i\u015f yap\u0131l\u0131r. Bu g\u00f6stergelerin i\u00e7erikleri anla\u015f\u0131lmaz fakat \u201c\u00f6nermelerin d\u00fczenleyici i\u015flevi sayesinde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kendilikler \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d (44).<\/p>\n Bu \u2013kendisi de bir \u00e7e\u015fit mant\u0131k \u00e7izgisi izleyen arg\u00fcmantasyon- anlamlamayan g\u00f6stergeler etraf\u0131nda \u015fekillenen ili\u015fkilerin, ama\u00e7lar\u0131n, kurallar\u0131n, metafizik varl\u0131klar\u0131n nas\u0131l d\u00fczenlendi\u011fine dair \u201cbir g\u00f6rme bi\u00e7imi\u201d (45) olu\u015fturur. Kendini mutlak olarak dayatan bir \u00e7ok \u015fey, Nietzsche\u2019de de oldu\u011fu gibi- sorgulanabilir hale gelir. Deleuze ve Guattari de bir mutlak dayatmak yerine, pratikte mutlaklar\u0131n kuruldu\u011fu d\u00fczenlemeleri ara\u015ft\u0131r\u0131r. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bakman\u0131n daima o d\u00fc\u015f\u00fcnce taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmek oldu\u011funu iddia ederek kendi \u00fcrettikleri \u2013\u00e7ald\u0131klar\u0131, yersiz-yurtsuzla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131\u2013d\u00fc\u015f\u00fcncelerle \u201ckendi topolojik k\u0131vr\u0131mlar\u0131n\u0131 ve a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131n\u0131 bulur\u201dlar (47). Burada t\u0131pk\u0131 matematikte oldu\u011fu gibi felsefede de ifadenin \u00f6nemine e\u011filinir, s\u00f6zc\u00fckler ve g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f safi bir g\u00f6sterme ili\u015fkisinden \u00fcretici bir seviyeye y\u00fckselir. Deleuze ve Guattari\u2019nin ifadenin ve s\u00f6z\u00fcn alan\u0131na ilgisi, onlar\u0131n edebiyat, sinema ve sanat \u00fczerine ay\u0131rd\u0131klar\u0131 mesainin kendisi ve bak\u0131\u015f \u015feklinde (Bacon\u2019un resimlerinden, sinemada montajdan, edebiyat\u00e7\u0131lardaki min\u00f6r dil ve ba\u015f\u0131bo\u015fluk imk\u00e2nlar\u0131ndan) kendini a\u00e7\u0131k eder. Erki \u201cdilsiz ve k\u00f6r\u201d olarak tan\u0131mlarken, onun ki\u015fileri konu\u015fturdu\u011fu g\u00f6rd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iletirler (48). Bu g\u00f6rme ve konu\u015fman\u0131n ise g\u00f6\u00e7ebe imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 ararlar.<\/p>\n Bergson ve S\u00fcre<\/strong><\/p>\n Bergson, Deleuze\u2019\u00fcn Hume ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ve sonradan \u201cs\u00fcre\u201d kavram\u0131n\u0131n da ili\u015fkilenece\u011fi \u201cdeneyim, olu\u015f, fark\u201d kavramlar\u0131 \u00fczerinden Kant\u2019\u00e7\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak an\u0131l\u0131r \u2013Hardt\u2019\u0131n kendi Deleuze kitab\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn Bergson okumalar\u0131n\u0131 y\u00f6ntemsel olarak benzer \u015fekilde Hegel\u2019e bir alternatif olarak okudu\u011fudur, Goodchild bunu diyalektik ele\u015ftirisi k\u0131s\u0131mlar\u0131nda ortaya koyar fakat okumas\u0131nda ba\u015fat \u00f6nem atfetmez. Kant\u2019a kar\u015f\u0131 Bergson\u2019dan gelen kayma \u015f\u00f6yle ifade edilir: \u201colas\u0131 deneyim ko\u015fullar\u0131 olarak, yorumlay\u0131c\u0131 kategoriler ta\u015f\u0131yan evrensel bir \u00f6zne se\u00e7mek yerine, Bergson ger\u00e7ek deneyim ko\u015fulu olarak s\u00fcreyi se\u00e7er \u2013mevcut bir ki\u015finin ya\u015fanm\u0131\u015f s\u00fcresini\u201d (49). Bu d\u00fc\u015f\u00fcncede \u201cd\u0131\u015f\u201d d\u00fcnya, beyin, alg\u0131lar merkezden uzakla\u015f\u0131rken, h\u00e2li haz\u0131rda verili olan, \u00fcretilmeye veya a\u015fk\u0131n bir de\u011fer atfedilmeye gerek bulunmayan \u201cs\u00fcre\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncenin merkezine yakla\u015f\u0131r. S\u00fcre, \u201cyo\u011funluklar\u0131n i\u00e7kin d\u00fczleminin bir par\u00e7as\u0131\u201d (50) olarak i\u00e7kinlik plan\u0131 kavram\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olur. Deleuze\u2019\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ger\u00e7ek deneyimle ili\u015fkisini kuran bir kavram olarak s\u00fcre ayn\u0131 zamanda da \u201csezgi\u201d \u00fczerinden s\u00fcreyi \u201czaman\u0131n ard\u0131\u015f\u0131k hareketlerinin bir b\u00fcz\u00fc\u015fmesi\u201d (51) olarak g\u00f6rerek ilk bak\u0131\u015fta s\u00fcreye atfedilecek do\u011frusal ve ilerlemeci bak\u0131\u015f\u0131 da d\u0131\u015flar. Ge\u00e7mi\u015fin \u015fimdiyle varolu\u015fu ve zaman\u0131n ge\u00e7i\u015findeki b\u00fcz\u00fc\u015fme ile bellek de sadece ge\u00e7mi\u015fte kalan, hapsedilen pozisyonundan \u015fimdiye ta\u015f\u0131n\u0131r. S\u00fcrenin ili\u015fkili oldu\u011fu di\u011fer kavramlar bellek ve beklentilerdir. S\u00fcredeki hareketlerin etkile\u015fimi, Deleuze\u2019\u00fcn \u00fcretim merkezli d\u00fc\u015f\u00fcncesi uyar\u0131nca beklentiler sentezler. Beklenti kavram\u0131 s\u00fcrenin bo\u015f, y\u0131\u011f\u0131lan, edilgen anlay\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6tede d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi sa\u011flar. Bellek ise, ge\u00e7mi\u015ften gelen bir \u201cyineleme d\u00fcrt\u00fcs\u00fc\u201d ve \u201chem tutku hem \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m kayna\u011f\u0131\u201d olarak an\u0131l\u0131r (53). T\u00fcm bu kavramlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr i\u00e7in alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi temel nokta \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin atfedildi\u011fi kaynaklar ve planlar olmalar\u0131 denilebilir mi? Toplumsall\u0131\u011f\u0131 neyin \u00fcretti\u011fi konusunda bir \u00f6zne veya yasa fikrinden \u00e7ok \u00f6tede d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi gerektirecektir t\u00fcm bu kavramlarla yap\u0131lan bir felsefeyle ili\u015fkilenmek.<\/p>\n K\u00fclt\u00fcr ve Temsiliyet<\/strong><\/p>\n \u201cAsl\u0131nda sadece bir temsiliyet olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, k\u00fclt\u00fcr, toplumsal olaylar\u0131n s\u00f6zde nedenine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr\u201d (64). Deleuze spesifik bir \u201ck\u00fclt\u00fcr ele\u015ftirisi\u201d yapmaktan imtina etmekle beraber, \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d kavram\u0131n\u0131n kendisine farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m geli\u015ftirmeye \u00f6nem verir. Temsiliyete dair tart\u0131\u015fmalar\u0131, klasik anlamda (ger\u00e7ekli\u011fin yans\u0131t\u0131lmas\u0131) veya daha diyalektik bir bak\u0131\u015fla (ger\u00e7e\u011fi yans\u0131tan, ger\u00e7e\u011fi \u00fcreten, bu \u00e7arp\u0131\u015fmadan ger\u00e7e\u011fin de kuruldu\u011fu) k\u00fclt\u00fcre yakla\u015fmaktan imtina eder.<\/p>\n Bergson\u2019dan Nietzsche\u2019ye \u00e7apa at\u0131labilecek bir paragrafta, bir kurmaca olarak k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u201ctemsiliyet\u201d olmaktan \u201ctoplumsal olaylar\u0131n s\u00f6zde nedeni\u201d (61) olu\u015funa ge\u00e7i\u015fi sorunsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. K\u00fclt\u00fcr, \u00fczerine kurulu oldu\u011fu anlam ve de\u011ferlerin sorgulanmas\u0131na direnir, kendini a\u015fk\u0131n hakikat olarak dayat\u0131r. K\u00fclt\u00fcr olumlay\u0131c\u0131, \u00fcretken, vaatler veren anlam\u0131ndan sapm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcncenin de k\u00fclt\u00fcr\u00fc bask\u0131lad\u0131\u011f\u0131 \u201cinsani durum, sadece kar\u015f\u0131tl\u0131k ve \u00e7at\u0131\u015fma arar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sentezlenebilen diyalektik bir tarih taraf\u0131ndan tahakk\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131r\u201d (62) s\u00f6zleriyle iddia olunur. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn geli\u015fimine dair bu bak\u0131\u015fa alternatif olarak Deleuze, Nietzsche\u2019nin \u00fcstinsan nosyonunu aristokratik y\u00f6n\u00fcnden soyutlayarak orada bir ihtimal ke\u015ffeder: \u201c\u00fcstinsan, erk istencinin farkl\u0131 bir niteli\u011fini, belle\u011fe ya da bilince dayal\u0131 olanlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki, kuvvetlerin farkl\u0131 bir sentezleme yolunu ifade eder\u201d (62). Bu yakla\u015f\u0131m, metnin ilerideki b\u00f6l\u00fcmlerinde de Deleuze\u2019\u00fcn klasik anlamda ele\u015ftirel \u2013kaba haliyle \u201columsuzlay\u0131c\u0131\u201d- bir analiz yapmak yerine k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kabilecek g\u00fc\u00e7lerin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla me\u015fguliyetinin bir \u00f6rne\u011fini sunar. Goodchild da, bir Deleuze \u00f6\u011frencisi olarak, onun Nietzsche\u2019yi okuyu\u015funu kendi kelimelerini Deleuze\u2019den do\u011fru se\u00e7erek anar: \u201cDeleuze\u2019\u00fcn Nietzsche yorumu, Nietzsche\u2019nin kendi a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin \u00e7o\u011fundan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131d\u0131r<\/em> ve politik olarak \u00e7ok daha ilgi \u00e7ekicidir<\/em>: Kendi kendini olumlayan<\/em> bir aristokrasinin taraf\u0131n\u0131 tutmak yerine<\/em>, Deleuze her zaman en a\u015fa\u011f\u0131dakilerin taraf\u0131n\u0131 tutar\u201d (62, italikler benim).<\/p>\n Yarg\u0131, Temsil ve Dil<\/strong><\/p>\n \u201cYarg\u0131 ile adalet hakk\u0131nda\u201d adl\u0131 problemde, yarg\u0131-merkezli bir d\u00fc\u015f\u00fcnceden, ilk akla gelecek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olarak Kant\u2019\u00e7\u0131 sistemden, uzakla\u015fman\u0131n imk\u00e2nlar\u0131 sorun edilir. Yarg\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi \u201cifade ve temsil edilebilir olmas\u0131\u201dna (65) ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fakat yarg\u0131ya yol a\u00e7an s\u00fcredeki kuvvetler temsil edilebilir olmaktan uzakt\u0131r. Bu ak\u0131l y\u00fcr\u00fctme, hem yarg\u0131n\u0131n adilli\u011fini hem de hapsedici \u2013\u201cki\u015fi ister mahkum edilsin, ister aklans\u0131n\u201d (65)- y\u00f6n\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Yarg\u0131n\u0131n temsiliyeti ise, tekrarlarla anlam kazanmas\u0131ndan ileri gelir. Her yeni yarg\u0131 i\u00e7in standart olanlarla bir kar\u015f\u0131la\u015fma ve tekrar s\u00f6z konusudur. Konumlanma ise mutlak standard\u0131n tekrar\u0131 \u00fczerine kuruludur. Acaba, b\u00f6ylesi s\u00fcrecin ba\u015fka bir empirist e\u011filimli ve Deleuze etkilenimli d\u00fc\u015f\u00fcnce makineleri taraf\u0131ndan, yarg\u0131n\u0131n s\u00fcrekli i\u015fletilerek, gittik\u00e7e pratikte ustala\u015f\u0131lan, adilli\u011fe veya ba\u015fka bir bi\u00e7imde kaosa evrilen, mutla\u011f\u0131n s\u00fcrekli olarak farklar ile d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir pratik oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde okunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn ve me\u015fru olamaz m\u0131? \u015e\u00fcphesiz olamaz fakat neden olmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u015fe yarar bir \u00e7aba olabilir.<\/p>\n Bu pasajda yarg\u0131, Tanr\u0131 buyru\u011fu olarak ve Oedipus miras\u00e7\u0131s\u0131 olarak, adalet ise sonsuz gerileme olarak okunur. Buradaki \u201cgerileme\u201d s\u00fcrekli olarak ge\u00e7mi\u015fe, ilk mutlak\u2019a y\u00f6nelik d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi mi ifade eder, yani yasay\u0131? Yarg\u0131n\u0131n adil olmay\u0131\u015f\u0131na dair ele\u015ftirinin ana hatlar\u0131 o halde: eylemleri de\u011ferlendirmeye dair bir \u201c\u00f6l\u00e7\u00fc sahibi olamama\u201d, yasan\u0131n mutlaktan (Tanr\u0131? Akl\u0131n kategorileri?) geli\u015fi ve d\u00fczene ba\u011fl\u0131 olu\u015fu ve ger\u00e7ekle\u015fiminin eylemde de\u011fil dilsel\/temsili alanda olu\u015fu (kitab\u0131n ba\u015fka bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de idam karar\u0131 ve infaz ile ilgili \u00f6rnekte tekrarland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere: idam karar\u0131 dilsel alanda verildi\u011fi anda art\u0131k pratik olarak infaz\u0131n yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmamas\u0131 \u00f6nemini yitirir, yarg\u0131 sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.) \u00f6rneklenebilir. Son olarak, t\u00fcm bu pratikler \u201c[m]utlak adaletin s\u00f6ylencesel d\u00fczeni ancak insanlar sanki bu d\u00fczen do\u011fruymu\u015f gibi hareket etmeye, di\u011ferlerini buna g\u00f6re yarg\u0131lamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman olumlan\u0131r\u201d (67).<\/p>\n Ele\u015ftirel Entelekt\u00fcelden \u0130\u00e7kin Entelekt\u00fcele<\/strong><\/p>\n Deleuze ve Guattari\u2019nin, \u00f6zellikle Goodchild\u2019\u0131n perspektifinden iletildi\u011fi \u00fczere, entelekt\u00fcel, felsefeci ve kuramc\u0131n\u0131n toplum ve k\u00fclt\u00fcrle ili\u015fkisine dair \u00f6ne s\u00fcrd\u00fckleri tezler entelekt\u00fcele dair say\u0131s\u0131z \u00e7e\u015fitlilikteki s\u00f6ylemin d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015fer. Hakikat \u00fcretiminden ba\u015flayarak, ilk olarak \u00e7\u00f6z\u00fclmesi g\u00fc\u00e7, Deleuze ve Guattari\u2019nin ba\u015fl\u0131ca ilgisine mahsar olmayan, epistemolojik sorun ortaya konur: \u201cDo\u011fru ya da yanl\u0131\u015f oldu\u011funu iddia etmeyen bir bilgiye nas\u0131l sahip olunabilir?\u201d (80). Bu soru ba\u011flam\u0131nda, Deleuze\u2019\u00fcn kuram\u0131 Foucault ile 1972\u2019de entelekt\u00fcel ve erk \u00fczerine s\u00f6yle\u015fide Proust\u2019dan al\u0131nt\u0131layarak \u201cbir \u00e7ift g\u00f6zl\u00fck\u201d olarak anmas\u0131, bu g\u00f6zl\u00fckler \u201cokuyucuya uymuyorsa ba\u015fka g\u00f6zl\u00fcklerle bakabilece\u011fi\u201dne dair yorumu destekleyici olabilir. Kavramsal alet \u00e7antas\u0131 olarak i\u015f g\u00f6ren kuram, kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hakikat iddia edebilir fakat ki\u015fileri do\u011frulu\u011funa inand\u0131rma amac\u0131 g\u00fctmez.<\/p>\n Bu evrensel hakikat iddias\u0131ndan Deleuze\u2019\u00fc s\u0131y\u0131ran bir sebep, kuramc\u0131y\u0131 \u201ctarafs\u0131z bir g\u00f6zlemci\u201d olarak de\u011fil de, \u201cd\u00fczlemin i\u00e7inde i\u00e7kin\u201d ve \u201cya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumsal ili\u015fkiler a\u011f\u0131 i\u00e7inde\u201d (81) do\u011fan ve bu a\u011fda \u201ckurmacalar\u201d \u00fcreten biri olarak g\u00f6rmesinden kaynaklan\u0131yor denilebilir. Burada gelebilecek ilk itiraz, hakikatin topyek\u00fbn reddini \u00e7a\u011f\u0131ran postmodern d\u00fc\u015f\u00fcnce ele\u015ftirisidir fakat Deleuze ve Guattari \u2013bu ele\u015ftiriye maruz kalan di\u011fer pek \u00e7ok postmodern d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr gibi- bu noktada tespitleri \u00fczerinden konaklayarak sava\u015f alan\u0131n\u0131 terk etmez aksine tam da bu anlat\u0131lar\u0131n olu\u015fuverdi\u011fi toplumsall\u0131\u011f\u0131 -i\u00e7kinlik planlar\u0131n\u0131- d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek kuram\u0131n \u00fcretilmesine mesai ay\u0131r\u0131r. Onlar\u0131 ilgilendiren \u201ckuram ve toplum aras\u0131ndaki ili\u015fki, bir temsili \u00f6rnek olu\u015fturma ya da g\u00f6nderme yapma de\u011fil, aksine toplumun kuram\u0131 \u00fcretmede kulland\u0131\u011f\u0131 genetik ili\u015fkidir. Bir kuram b\u00fct\u00fcncesine air hakikat sorunu, ifade etti\u011fi politik ve cinsel \u00e7\u0131karlardan daha fazla \u00f6nem ta\u015f\u0131r\u201d (85).<\/p>\n Bu yakla\u015f\u0131m, topluma \u201cger\u00e7e\u011fi\u201d, \u201cdo\u011fruyu\u201d, \u201cideolojinin saklad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6ylemeyi ama\u00e7layan ele\u015ftirel entelekt\u00fcelden tamamen ayr\u0131 bir noktaya oturur. B\u00f6ylesi al\u0131\u015f\u0131lageldik bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr pozisyonunu d\u0131\u015fl\u0131yor olmalar\u0131, kan\u0131mca, Deleuze ve Guattari\u2019yi ilk yazd\u0131klar\u0131 zamanlardan bug\u00fcne zor okunur, zor anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lan etkenlerin ba\u015f\u0131nda gelir. Okur, bir felsefi, sosyolojik veya politik bir metinle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda oradan kendi birikimiyle \u00f6rt\u00fc\u015fen veya ona kar\u015f\u0131 olan, mevcut d\u00fc\u015f\u00fcnce veya eylem d\u00fcnyas\u0131na dair do\u011fruluk iddialar\u0131 duymak ister. Deleuze ve Guattari elbette iddias\u0131z de\u011fillerdir, fakat tamamlanm\u0131\u015f analizler sunmak yerine, mevcut d\u00fc\u015f\u00fcnme kal\u0131plar\u0131na dair yenilikler \u00f6nermeyi ye\u011flerler. Bu metinde de oldu\u011fu gibi nadiren onlar\u0131n olgulara dair yarg\u0131 bildirdikleri yerleri yakalamak okuyucuyu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu im\u00e2lar d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde beklenmediktir.<\/p>\n Kuramc\u0131ya dair son radikal yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ise, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn toplumsal belirlenimi \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r. Deleuze \u00e7o\u011fu kez, bulundu\u011fu noktadan di\u011fer felsefecileri belli uzla\u015fmazl\u0131k noktalar\u0131ndan ele\u015ftirmeye veya d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri onlar\u0131n hayatlar\u0131 ve ya\u015fad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemlerin toplumsal dinamikleri \u00fczerinden de\u011ferlendirmeye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kendisi de ilgilendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlere kat\u0131 ele\u015ftirilerde bulunmaktan sak\u0131n\u0131dr, Hardt\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fi gibi, kullanmayaca\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 incelemesine dahil etmez, Proust\u2019un al\u0131nt\u0131s\u0131nda oldu\u011fu gibi, i\u015fine yarayan k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 al\u0131r \u2013kendi deyimiyle, \u00e7alar- ve kullan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u201ctarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel belirlenimcili\u011fe diren[ir]\u201d (82). Fakat bu direni\u015f toplumsal\u0131n reddi anlam\u0131na gelmez. Goodchild bir \u00f6nceki c\u00fcmleyle ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 paragraf\u0131 \u015f\u00f6yle bitirir: \u201cDeleuze ve Guattari\u2019nin kavramlar\u0131, tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel ortamlar\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmez; fakat, bir fark edilemezlik b\u00f6lgesinde d\u00fc\u015f\u00fcncenin varl\u0131kla rastla\u015ft\u0131\u011f\u0131 tutarl\u0131l\u0131k ili\u015fkilerine sahiptirler \u2013bu \u2018jeofelsefe\u2019dir\u201d. Olduk\u00e7a karma\u015f\u0131 co\u011frafi bir plan olan jeofelsefenin detay\u0131na giremeyeceksem de buradaki belirlenim ve belirlenim ele\u015ftirisinin bir \u00e7e\u015fit \u201cyeni d\u00fcnya yaratma\u201d (83) iddias\u0131n\u0131 i\u00e7erdi\u011fini ileteyim. Yazd\u0131klar\u0131, bu yeni d\u00fcnyada gezinmenin kaynaklar\u0131n\u0131 \u00fcretme beklentisindedir \u2013beklenti, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler dizilmi\u015f kitaplar\u0131 yepyeni olaylar\u0131 tetiklemeyi bekleyen metinler olarak g\u00f6r\u00fclebilirler, gelece\u011fe do\u011fru yazarlar.<\/p>\n \u0130\u00e7kinlik D\u00fczlemi<\/strong><\/p>\n \u0130\u00e7kinlik d\u00fczlemi, Diyaloglar\u2019daki \u00e7evirisiyle \u2018dayan\u0131kl\u0131l\u0131k plan\u0131\u2019, Deleuze ve Guattari\u2019nin \u2018Felsefe Nedir?\u2019de de yo\u011fun bir \u015fekilde tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, toplumsall\u0131\u011f\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00fcretildi\u011fi, tarihsel olmaktan ziyade topo\u011frafik \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar i\u00e7eren zorlu kavramlardan birisi. Tan\u0131m olmaya yak\u0131n bir ifadesi: \u201c[i]\u00e7kinlik d\u00fczlemi, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ya da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilen bir kavram de\u011fildir, daha \u00e7ok, d\u00fc\u015f\u00fcncenin imgesidir; yani, d\u00fc\u015f\u00fcnmenin, d\u00fc\u015f\u00fcnceden yararlanman\u0131n ve ki\u015finin kendi duru\u015funu d\u00fc\u015f\u00fcncede bulmas\u0131n\u0131n ne demek oldu\u011fuyla ilgili olarak, d\u00fc\u015f\u00fcncenin, kendisine verdi\u011fi imgedir\u201d (84). Merkezi bir kavram olarak i\u00e7kinlik d\u00fczlemi, di\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin \u00f6nceden var olan ve di\u011fer d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemleriyle uzla\u015fmayan \u2013Kant i\u00e7in yasama, Nietzsche i\u00e7in de\u011ferlendirme, Heiddeger i\u00e7in yorum- perspektiflerine alternatif olarak okunur. Bu plan, tam da d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendisini sorunsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir imgedir. Bir merkezden \u00e7\u0131kmak yerine, her a\u015famas\u0131nda kendi hareketi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen bir g\u00f6\u00e7ebe d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ifade eder. \u201cDeleuze ve Guattari\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesini belirleyen ilk hareket, ba\u011flant\u0131 yarar\u0131na yans\u0131tman\u0131n reddedilmesidir\u201d (85). Yans\u0131tman\u0131n reddi, zihnin kategorilerinin veya ge\u00e7mi\u015ften gelen d\u00fc\u015f\u00fcncelerin d\u00fc\u015f\u00fcncenin nesnesi \u00fczerine uygulanmas\u0131 yerine, mevcut toplumsall\u0131kta ve d\u00fc\u015f\u00fcncede ba\u011flant\u0131lar kurmaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Deleuze\u2019\u00fcn kendi felsefe okumas\u0131ndaki s\u0131\u00e7ray\u0131\u015flar, ba\u011flant\u0131lar bu i\u00e7kinlik d\u00fczlemine \u00f6rnek verilebilir. Deleuze i\u00e7in Spinozac\u0131 denilebilir fakat bu genel anlamda bir Spinozac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce kurdu\u011fu anlam\u0131na gelemez, ba\u011flant\u0131lar hem ge\u00e7mi\u015fteki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerle hem birlikte metin \u00fcretti\u011fi, sohbet etti\u011fi \u2013burada sohbet edi\u015f ve tart\u0131\u015fma aras\u0131nda da Deleuze\u2019c\u00fc bir ayr\u0131m yap\u0131labilir, Deleuze sohbeti se\u00e7ecektir diye umuyorum, ondan do\u011fru olmasa da b\u00f6ylesi bir ayr\u0131m\u0131n bir benzerini Ahmet \u0130nam da \u2018muhabbet\u2019 ile tart\u0131\u015fma aras\u0131nda kurar- \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131yla geli\u015fir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6znelli\u011fin imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 arayan Deleuze ve Guattari, \u201c\u00f6zneye dair sorulara ilgi g\u00f6stermez; fakat sadece, bu t\u00fcr sorular\u0131n ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 stratejileri ele\u015ftirmeyle ilgilenirler\u201d.<\/p>\n \u0130\u015faretleme ve Bor\u00e7<\/strong><\/p>\n Toplumun ekonomi temelli bir analizine kar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden ekonomik analizi \u00f6nceleyen, radikal bir kavramsalla\u015ft\u0131rma gelir. \u201cDeleuze ve Guattari\u2019ye g\u00f6re toplum, esas olarak de\u011fi\u015f toku\u015f ya da dola\u015f\u0131m ortam\u0131 de\u011fil, aksine \u2018temel \u015feyin i\u015faretlemek ve i\u015faretlenmek oldu\u011fu bir kay\u0131t socius\u2019udur\u201d (154). Bedene kaz\u0131nan i\u015faretlerden, fiziki bedende tespit edilemeyecek temsili ili\u015fkilere kaydolunan i\u015faretlere, toplumsall\u0131\u011f\u0131n merkezine konulan bir i\u015faret b\u0131rakma analizi olduk\u00e7a radikal ve \u00fcretken bir okumaya imk\u00e2n tan\u0131r. \u0130lkeller \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalardan esinlendi\u011fi a\u00e7\u0131k olan bu analize dayanarak bedene kaz\u0131nan d\u00f6vmelerden e\u011fitimiyle, mesle\u011fiyle, paras\u0131yla, t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla, bor\u00e7lar\u0131yla, sab\u0131ka kay\u0131tlar\u0131yla, medeni durumuyla, etnik kimli\u011fiyle ve di\u011fer pek \u00e7ok kayd\u0131yla socius\u2019la ili\u015fkilenen insanlar\u0131 anlamakta bug\u00fcn alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fayan \u201ckimlik\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n da kapsam\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7en bir perspektif \u00fcretebilir.<\/p>\n \u0130\u015faretle(n)me d\u00fc\u015f\u00fcncesi, yine daha \u00f6nce an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere edimlerin \u201ckuvvet\u201d uygulamas\u0131 dahilinde anla\u015f\u0131l\u0131r. \u201cNietzsche\u2019ci d\u00fc\u015f\u00fcncede, birisinin \u00fczerinde erk uygulama, ilksel bir haz bi\u00e7imidir\u201d (154). Erk uygulama, bir despotun veya sadistin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ki\u015fi veya toplulu\u011fa uygulad\u0131\u011f\u0131 erk olabilece\u011fi gibi, herhangi bir varl\u0131\u011f\u0131n ba\u015fka varl\u0131klara uygulad\u0131\u011f\u0131 do\u011fru veya yanl\u0131\u015f, iyi veya k\u00f6t\u00fc olarak konumland\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan kuvvet pratiklerini de i\u00e7erebilir. \u0130li\u015fkilenmenin bir kuvvet uygulama oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilir. Bir ki\u015finin do\u011fayla, dostlar\u0131yla, d\u00fc\u015fmanlar\u0131yla, cans\u0131z varl\u0131klarla kurdu\u011fu ili\u015fki erk uygulama \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Dolay\u0131s\u0131yla, yine bu i\u015faretleme fikri, olumsuzdan \u00f6te olumlay\u0131c\u0131 bir arkaplana sahiptir, yani iyi ve k\u00f6t\u00fcn\u00fcn \u00f6tesinde, kurucu bir eylemdir.<\/p>\n Bu k\u0131s\u0131mda i\u015faretleme en \u00e7ok \u2013Clastres\u2019in ilkel topluluklarda \u2018bor\u00e7\u2019 fikrinin socius\u2019a kaz\u0131n\u0131\u015f\u0131ndan ilh\u00e2mla olabilir- bor\u00e7land\u0131rma ve m\u00fclk edinme \u00fczerinden anla\u015f\u0131l\u0131r. Yap\u0131lan de\u011fi\u015f toku\u015flar, bu de\u011fi\u015f toku\u015flarla birlikte kurulan k\u00fclt\u00fcr sonsuz kodlamalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir aland\u0131r. Bu m\u00fclklere \u201cyaralar\u201d ve \u201chediyeler\u201d de d\u00e2hil edilir. Deleuze ve Guattari\u2019den gelen bu \u015fiirsel \u00f6rnekler, metinlerle edilgen de\u011fil de \u00fcretici ve ilh\u00e2m verici bir pozisyondan ili\u015fkilenmek isteyen okurlar i\u00e7in \u00e7arp\u0131lma anlar\u0131 olabilirler. T\u0131pk\u0131, bir konuda sorun \u00e7\u00f6zmek ya da \u00fcretim yapmak \u00fczere d\u00fc\u015f\u00fcnen ki\u015finin bir anda zihninde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 patlamal\u0131 \u0131\u015f\u0131k gibi, Deleuze ve Guattari\u2019nin kavramlar\u0131 da, onlar\u0131n \u00fcretti\u011fi g\u00f6zlerin iyi geldi\u011fi g\u00f6zlerde, bir ayd\u0131nlanma ya\u015fatabilme ihtimalini sakl\u0131 tutar.<\/p>\n Baudrillard ve Sim\u00fclasyon<\/strong><\/p>\n Baudrillard\u2019\u0131n, \u00fcretilmekte olan g\u00f6stergelerin bizzat onlar\u0131 \u00fcretenler \u00fczerinde daha fazla \u00f6nem kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi sim\u00fclasyon analizi ile Deleuze ve Guattari\u2019nin arzu d\u00fczlemi benzerlikler ta\u015f\u0131r. Aradaki fark ise temelde bir y\u00f6n sorunu olarak konulur. Baudrillard sim\u00fclasyonda tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131, kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan her anlam\u0131n sapt\u0131r\u0131laca\u011f\u0131, ayart\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 iddia ederken kutlay\u0131c\u0131d\u0131r[1]<\/a>. Deleuze ve Guattari ise \u201ctutarl\u0131l\u0131k plan\u0131\u201d olarak kavramsalla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 \u201c\u015feylerin arzu ba\u011flar\u0131na g\u00f6re birlikte as\u0131l\u0131 oldu\u011fu bir d\u00fczlem kurmay\u0131 ama\u00e7larlar\u201d (227). D\u00fc\u015f\u00fcncenin kendisi Deleuze ve Guattari i\u00e7in de bir sim\u00fclasyondur, arzu ak\u0131\u015flar\u0131nca \u00fcretilir. Fakat ger\u00e7ekle ayn\u0131 d\u00fczeydedir, bir eksik kopya ya da aldatmaca niteli\u011fi ta\u015f\u0131maz. Sonsuzluk ve kaosa i\u00e7kin olarak, felsefe arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tutarl\u0131klar \u00fcretmeye \u00e7abalarlar. Kendi kavramlar\u0131n\u0131 da birer kolektif fantezinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcrler. \u00dcretilen d\u00fc\u015f\u00fcnce kendine etki eden toplumsal kuvvetlerle etkile\u015fen bir makinesel toplan\u0131\u015f\u0131n sonucudur. G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere ne Baudrillard\u2019da ne de Deleuze ve Guattari\u2019de ki\u015fileri ve toplan\u0131\u015flar\u0131 temsil eden bir tekil bir \u201c\u00f6zne\u201d vard\u0131r fakat bu yakla\u015f\u0131m\u0131n sonras\u0131ndaki \u00fcretimleri birbirilerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 ger\u00e7ekle\u015fir. Baudrillard sim\u00fclasyonu g\u00f6stergelerin ekonomi politi\u011fi \u00fczerinden yo\u011fun bir ele\u015ftirellikle incelerken, Deleuze ve Guattari bu ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnceye mesafeli olarak, bir ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi \u00fcretmek \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r daha \u00e7ok.<\/p>\n Y\u00fcz, Geri Besleme ve D\u0131\u015flanma<\/strong><\/p>\n \u201cArzu devrimi\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc olduk\u00e7a karanl\u0131k ve \u015fiirsel bir sosyo-k\u00fclt\u00fcrel analiz pasaj\u0131yla a\u00e7\u0131l\u0131r. Yazarlardan bir al\u0131nt\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretememe h\u00e2li ve bu sebeple mevcut bask\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelere ba\u011flanman\u0131n ac\u0131 vericili\u011fi iletildikten sonra \u015fizofrenin her y\u00f6nden gelen kuvvetlerle \u015fa\u015fk\u0131na d\u00f6nm\u00fc\u015f, \u00fczerinde durmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir sa\u011flam zemin aray\u0131\u015f\u0131 konu edilir. Socius\u2019un i\u00e7inde kalma \u00e7abas\u0131 ve d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma\/itilme\/ka\u00e7ma gibi eylemlerin kendi zorluklar\u0131 ve k\u0131st\u0131r\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131 konu edilir. Y\u00fcz sahibi olma, i\u015faretlenme b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de i\u015flendi\u011fi \u00fczere, etkile\u015fime girmenin kural\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Etkile\u015fimlerde bu y\u00fcz\u00fcn imledi\u011fi \u00f6zellikler belirleyici rol oynar, fakat bu kurucu temsil g\u00f6sterirken saklar da: \u201cKi\u015finin bedenini maskelemek i\u00e7in bir y\u00fcz olu\u015fturulur, sonunda verili y\u00fcz\u00fcn kont\u00fcrlerini izlemeleri d\u0131\u015f\u0131nda, ki\u015finin hareketleri g\u00f6r\u00fcnmez, sesi i\u015fitilmez, \u00fcr\u00fcnleri de\u011ferlendirilemez olur\u201d (260). Bu a\u015famada ki\u015fi toplumsal\u0131n bask\u0131n kuvvetlerine kar\u015f\u0131 bir kuvvet \u00fcretemeyen, \u00f6zelli\u011fini yitimeye e\u011filimlile\u015fmektedir. Socius\u2019un d\u0131\u015f\u0131nda kalmamak i\u00e7in beden pahas\u0131na sahiplenilen y\u00fcz ile \u201cb\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f\u201d ya\u015fam\u0131n kompartmanlar\u0131nda hareket etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, her ne kadar ele\u015ftirel entelekt\u00fcelden (teoriden) uzakta konumland\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrseler de, bu k\u0131s\u0131mda kitle k\u00fclt\u00fcr\u00fc ve enformasyon dolay\u0131m\u0131yla \u00f6rneklenen ve enformasyonu geribesleyen TV izleyicisi veya se\u00e7men \u00f6rne\u011fi ya da kurumsal olarak e\u011fitim sistemi \u00f6rnekleri socius\u2019daki \u00fcrpertici bir bask\u0131 ve \u015fematizme \u00e7arp\u0131c\u0131 bir dikkat \u00e7eker. Bu b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fck, toplumu kompartmanlara ay\u0131rma, y\u00fcz\u00fc olmayanlar\u0131 d\u0131\u015flama psikososyal bozukluk olarak tan\u0131lan\u0131r, yat\u0131r\u0131lan arzuyu ve eme\u011fi hak etmez. Bir arzu devrimi fikri ise burada filizlenir.<\/p>\n Toplumsal arzu makinelerinin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini i\u00e7ermeyen devrim, yok etti\u011fi ili\u015fkileri yine benzer bir bi\u00e7imde tekrar \u00fcretmeye mahkumdur. Benzer bir yakla\u015f\u0131m\u0131, sanat\u0131n ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015fmedi\u011fi bir devrimin toplumu bir \u00f6nceki durumuna eninde sonunda geri d\u00f6nd\u00fcrece\u011fi fikrini Nietzsche\u2019de de bulmak m\u00fcmk\u00fcn. Guattari’ye g\u00f6re de k\u00fcresel, toplumsal ve zihinsel ekolojinin bunal\u0131mlar\u0131 birbirileriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir ve tek tek \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemezler. D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeleri ancak hepsini i\u015fe koyan bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n \u00d6lm\u00fc\u015f Gibi Ya\u015famak<\/strong><\/p>\n \u201cBir Deleuze\u2019c\u00fc, \u00e7oktan \u00f6lm\u00fc\u015f gibi ya\u015far d\u00fcnyada\u201d (322). Deleuze\u2019\u00fcn pek \u00e7ok felsefi sisteme \u2013bizzat felsefecilerin kendisine de\u011fil- ka\u00e7ak pozisyonu a\u00e7\u0131mland\u0131ktan sonra, kitab\u0131n sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ili\u015ftirilen bu pasajda, Deleuze\u2019c\u00fc ol(ama)ma ve olu\u015f sorunsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bu hareketlilik h\u00e2li, sabitlenemeyen bir Deleuze\u2019c\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnceyle ili\u015fkilendirilir. Deleuze\u2019c\u00fc bir felsefe ve toplumsall\u0131k \u00e7evresi tahayy\u00fcl\u00a0 edilemeyebilir: \u201cbu t\u00fcr bir topluluk \u00f6zelli\u011fine, asla sahip olunamaz ya da ula\u015f\u0131lamaz: Ki\u015fi, bir i\u00e7kinlik d\u00fczlemindeki bu topluluk \u00f6zelli\u011fine girebilir ve aras\u0131nda ya\u015fayabilir sadece\u201d (321). Bu c\u00fcmleyi ki\u015fisel deneyimim \u00fczerinden tart\u0131\u015fmak isterim. Uzun y\u0131llar Deleuze\u2019\u00fc Ulus Baker\u2019in metinlerinde, baz\u0131 sanat, sosyoloji, medya ve felsefe makalelerinden, \u00e7evrede d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc okuyan dostlar\u0131n say\u0131klamalar\u0131ndan \u2013Marx\u2019dan bahsederken yumru\u011funu masaya vurarak konu\u015fan bu dostlar, Deleuze\u2019den bahsederken ellerini ve parmaklar\u0131n\u0131 havada s\u00fcz\u00fcl\u00fcr bi\u00e7imde sallayarak konu\u015furlard\u0131- dinledim. Hi\u00e7bir birincil fikrimin olmad\u0131\u011f\u0131 zorlu ve kat\u0131 bir k\u00fclliyatla kar\u015f\u0131 kald\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in \u2013Tarkovski\u2019ye kar\u015f\u0131 da uzunca bir s\u00fcre b\u00f6yle yakla\u015ft\u0131m- onlar\u0131 dinler, g\u00f6rece temkinli, Marksizm, ele\u015ftirel teori ve rasyonelizm ile yo\u011frulmu\u015f konumumdan d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00e7\u00fcr\u00fctmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. Deleuze\u2019\u00fc ve ikincil kaynaklar\u0131 okuduk\u00e7a, d\u00fc\u015f\u00fcncesine girdik\u00e7e \u201ci\u00e7kinlik d\u00fczlemi\u201dnin i\u00e7inde girdi\u011fimi fiziksel olarak hissetmeye ba\u015flad\u0131m. Birka\u00e7 haftad\u0131r Deleuze ve \u2013dini terimi affedin- m\u00fcritlerinin d\u00fc\u015f\u00fcncesinin sarmalad\u0131\u011f\u0131 bu i\u00e7kinlik d\u00fczleminde ya\u015f\u0131yorum. Ger\u00e7ekten de Goodchild\u2019\u0131n dedi\u011fi gibi buraya girilebilir, aras\u0131nda ya\u015fanabilir, bir anda terk edilebilir, \u00fczerinden sermaye biriktirilebilir, dostluklar kurulabilir, \u015fizofren olunabilir, min\u00f6r d\u00fc\u015f\u00fcnceler kovalanabilir. Ben ki\u015finin ak\u0131beti ne olacak bilemiyorum fakat Deleuze\u2019\u00fcn farkl\u0131 \u00f6znellikler yaratma iddias\u0131, genelle\u015febildi\u011fi ve \u00e7okluklar \u00fcretebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde<\/em> b\u00fcy\u00fck bir erki i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Bir yeni teknolojinin toplumda \u00f6nce belli say\u0131da ki\u015fi taraf\u0131ndan sahiplenilip, belli bir zaman sonra genelle\u015fmesi gibi Deleuze\u2019c\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnce de bug\u00fcn an\u0131lan felsefenin mutlak fig\u00fcrleri h\u00e2line gelir mi, bu olu\u015f s\u00fcrecinde d\u00f6n\u00fc\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015fe Deleuze ismini yitirir mi, kestirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00d6yle olsa da olmasa da, bu gelece\u011fe dair bir yak\u0131nma veya h\u0131n\u00e7 beslememek gerekir. T\u0131pk\u0131 \u201cTanr\u0131n\u0131n varolu\u015funda sorun bulmayan sakin bir ateizm\u201dde (325) oldu\u011fu gibi.<\/p>\n