![\"zorba\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/zorba.jpg?resize=250%2C390\")
<\/p>\n<\/p>\n
Zorba\u2019y\u0131 okurken s\u00fcrekli bir arada kalm\u0131\u015fl\u0131k hissi ya\u015fad\u0131m. \u0130simsiz anlat\u0131c\u0131 ve Zorba aras\u0131nda s\u0131k s\u0131k basit sorularla felsefi tart\u0131\u015fmalar a\u00e7\u0131l\u0131yor, sorgulay\u0131c\u0131 s\u00f6zler sarf ediliyor, sonra t\u00fcm mesele bir anda et yemeye, kad\u0131nlar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ve tap\u0131nmac\u0131 bir \u015fekilde ba\u015ftan \u00e7\u0131karmaya ve kafas\u0131n\u0131n esti\u011fini yapmaya dair \u00f6vg\u00fclerle sonlan\u0131veriyordu. 350 sayfal\u0131k deneyimim Zorba\u2019n\u0131n a\u011fz\u0131ndan \u015fu k\u0131sa pasajda \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n
\u201cBir zamanlar diyordum ki: Bu T\u00fcrk\u2019t\u00fcr, bu Bulgar\u2019d\u0131r ve bu Yunan\u2019d\u0131r. Ben, vatan i\u00e7in \u00f6yle \u015feyler yapt\u0131m ki patron, t\u00fcylerin \u00fcrperir, adam kestim, \u00e7ald\u0131m, k\u00f6yler yakt\u0131m, kad\u0131nlar\u0131n \u0131rz\u0131na ge\u00e7tim, evler ya\u011fma ettim\u2026 Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar Bulgar\u2019m\u0131\u015f ya da bilmem neymi\u015f\u2026 \u015eimdi kendi kendime s\u0131k s\u0131k \u015f\u00f6yle diyorum: Hay kahrolas\u0131ca pis herif, hay yok olas\u0131 aptal! Yani ak\u0131lland\u0131m, art\u0131k insanlara bak\u0131p \u015f\u00f6yle demekteyim: Bu iyi adamd\u0131r, \u015fu k\u00f6t\u00fc. \u0130ster Bulgar olsun, ister Rum, isterse T\u00fcrk! Hepsi bir benim i\u00e7in. \u015eimdi, iyi mi, k\u00f6t\u00fc m\u00fc, yaln\u0131z ona bak\u0131yorum. Ve ekmek \u00e7arps\u0131n ki, ihtiyarlad\u0131k\u00e7a da, buna bile bakmamaya ba\u015flad\u0131m. Ulan, ister iyi, ister k\u00f6t\u00fc olsun be! Hepsine ac\u0131yorum i\u015fte\u2026 Bo\u015f versem bile, bir insan g\u00f6rd\u00fcm m\u00fc i\u00e7im c\u0131z ediyor. Nah diyorum, bu fakir de yiyor, i\u00e7iyor, seviyor, korkuyor, onun da tanr\u0131s\u0131 ve kar\u015f\u0131 tanr\u0131s\u0131 var, o da k\u0131k\u0131rdayacak ve d\u00fcmd\u00fcz topra\u011fa uzanacak, onu da kurtlar yiyecek\u2026 Hey zavall\u0131 hey! Hepimiz karde\u015fiz be\u2026. Hepimiz kurtlar\u0131n yiyece\u011fi etiz\u2026 Ve bu kad\u0131nsa, gayri o zaman, vallahi a\u011flayas\u0131m geliyor. Sen ikide bir, kad\u0131nlar\u0131 seviyorum diye benimle alay edersin. Nas\u0131l sevmeyeyim be? Nas\u0131l ac\u0131mayay\u0131m ki, onlar zay\u0131f yarat\u0131klard\u0131r, ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 bilmezler, memelerinden tutuversen, kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131p teslim olurlar!…\u201d<\/i> Can Yay\u0131nlar\u0131, 25. Bas\u0131m, s. 256-7<\/p>\n
Bu yo\u011fun, pek \u00e7ok d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm pasaj, Kazancakis\u2019in Homeros, Buddha, Bergson ve Nietzche ile beraber hayat\u0131n\u0131 en derinden etkileyen, hatta bir \u201cruh k\u0131lavuzu\u201d se\u00e7se onu se\u00e7ece\u011fi Zorba\u2019n\u0131n roman boyu anlatt\u0131\u011f\u0131 pek \u00e7ok ya\u015fam deneyiminden birisi. Bir ak\u0131llanma, do\u011fruyu bulma hikayesi. Irk temelli \u00f6zc\u00fc nefretin manas\u0131zl\u0131\u011f\u0131na varan Zorba (21. yy itibariyle epey insan vard\u0131, epeyi hala varamad\u0131), bir ad\u0131m ileri giderek, \u201chalklar\u0131n ve canl\u0131lar\u0131n karde\u015fli\u011fini\/\u00e7ilesini\u201d de \u00f6ng\u00f6rmeyi ba\u015farabiliyor. Buna ra\u011fmen Zorba\u2019n\u0131n cinsiyet k\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fczerinden atamamas\u0131 anla\u015f\u0131labilir, fakat roman boyunca \u201cya\u015fam\u0131n anlam\u0131\u201d, \u201cinanc\u0131n nesnesi\u201d, \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnen insan\/eyleyen insan\u201d, \u201csosyalist ge\u00e7inen entelekt\u00fcel patron\u201d \u00e7eli\u015fkileri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnen Kazancakis\u2019in tek sat\u0131rda Zorba\u2019n\u0131n bu bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sorun etmeyi\u015fini akl\u0131m alm\u0131yor.<\/p>\n
Romana dair ele\u015ftirileri okuyunca bu cinsiyet\u00e7i bak\u0131\u015f\u0131 savunanlar\u0131n ve sorun etmeyenlerin daima \u201cd\u00f6nemin \u015fartlar\u0131\u201dn\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekti\u011fi savunmalar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. \u201cO zamanlarda, o topraklarda kad\u0131nlar nas\u0131l g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa onu anlatm\u0131\u015f\u201d. Anlamad\u0131\u011f\u0131m nokta, roman\u0131n ve Kazancakis\u2019in bak\u0131\u015f\u0131n\u0131n de\u011feri zaten d\u00f6nemini \u201ca\u015fabilen\u201d tart\u0131\u015fmalardan ileri gelmesi\u2026 Ulus fikrinin as\u0131l palazland\u0131\u011f\u0131, dinlerin etki alan\u0131n\u0131n bug\u00fcnden \u00e7ok daha yayg\u0131n oldu\u011fu vb. bir d\u00f6nemde yersizyurtsuz ve dinsiz bir Zorba \u00f6vg\u00fcs\u00fc okumak g\u00fczel ama iki sayfaya bir \u201czavall\u0131 dullar \u015f\u00f6yledir\u201d, \u201cinsanl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lan kad\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yledir\u201d iddialar\u0131n\u0131 okumak kuvvetli sinirler gerektiriyor.<\/p>\n
Olumsuzla oyalanmaktan vazge\u00e7erek okurken en \u00e7ok keyif ald\u0131\u011f\u0131m noktalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce insan\u0131\/eylem insan\u0131\u201d aras\u0131ndaki gerilimleri Kazancakis\u2019in tatt\u0131\u011f\u0131 anlar akl\u0131ma geliyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu roman\u0131 okuyup bitiren insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Zorba\u2019dan \u00e7ok Kazancakis\u2019e yak\u0131nd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Zorba gibiler kitap okumuyorlar zaten -ki belki o zamanlarda \u00e7ok olmayan, iki tipin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olan tipolojiler de \u00e7\u0131kt\u0131 60\u2019larla birlikte: Beat ku\u015fa\u011f\u0131, Fante, Bukowski vb. gibi. Entelekt\u00fcelliklerini bedensel ve duygusal arzular\u0131ndan soyutlamayan, aksine tam da entelekt\u00fcelli\u011fi bu \u201cya\u015fam deneyimi\u201d ile birle\u015ftirenle.<\/p>\n
Neyse daha uzun d\u00fc\u015f\u00fcnmek, \u00fczerinden ge\u00e7erek yazmak laz\u0131m, ben \u015fimdi yazmay\u0131 beceremeyece\u011fim, temalar\u0131 not d\u00fc\u015feyim, sonradan hat\u0131rlay\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u00fczerine:<\/p>\n
(Kazancakis\u2019in bu kadar okuyup d\u00fc\u015f\u00fcnmesi fakat Kazancakis\u2019in hayat ile, inan\u00e7 ile ilgili birka\u00e7 kelimelik sorular\u0131na bile cevap veremeyi\u015fi),<\/p>\n
(Okumak, bilmek, d\u00fc\u015f\u00fcnmek gibi yo\u011fun kafa mesaisi ayr\u0131lan eylemlere ra\u011fmen ileti\u015fim kurmak s\u00f6z konusu oldu\u011funda, Zorba\u2019n\u0131n sadece raks ederek Kazancakis\u2019in anlatamad\u0131klar\u0131n\u0131 anlatabilmesi),<\/p>\n
(Kazancakis\u2019in Zorba\u2019ya hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ve i\u00e7ten bir duygu mu yoksa kendinden \u00e7ok a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir insan\u0131n asl\u0131nda o kadar da a\u015fa\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmesiyle duydu\u011fu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131ktan m\u0131 ileri geldi\u011fi),<\/p>\n
(Hep kazanma, ba\u015farma ile an\u0131lan mutlulu\u011fun, tam tersine her \u015feyini yitirme ile de benzer bir \u015fekilde deneyimlenip, deneyimlenemeyece\u011fi; bu ikisi aras\u0131nda duygular a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir ortakl\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131)<\/p>\n
(sosyalist patron fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn daha ne kadar gerilere gitti\u011fi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Tan\u0131l Bora\u2019n\u0131n dedi\u011fi \u201csosyalizmin orta s\u0131n\u0131flara s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131\u201d probleminin tarihte Marx\u2019a kadar gidip gitmedi\u011fi, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri, az\u0131l\u0131 entelekt\u00fcel, sosyalist sermayedarlar, Kazancakis gibi bug\u00fcn okundu\u011funda yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilerin haklar\u0131yla, kendi konumuyla ilgili ac\u0131nas\u0131 bir kara komedi ili\u015fkisi kuranlar),<\/p>\n
(D\u00fcnya\u2019da hi\u00e7 en sevdi\u011fi ve son okudu\u011fu kitap Zorba olan, sonras\u0131nda okumay\u0131 b\u0131rakan okurun bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131)<\/p>\n
\u0130lerisi i\u00e7in not:<\/u> Zorba art\u0131k klasikle\u015fmi\u015f bir roman. Acaba 20. yy\u2019da Yunanistan\u2019dan \u00e7\u0131kan ba\u015fka bir yazar tan\u0131yor muyum, yoksa sadece Kazancakis’i mi biliyorum+ diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Ba\u015fka kimseyi bilmiyormu\u015fum. \u0130nternetten bak\u0131nca, 20.. yy\u2019da iki Yunan yazar\u0131n Nobel ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. Buraya not d\u00fc\u015f\u00fcyorum. Giorgos Seferis (1963) ve Odysseas Elytis (1979). Sanki Seferis\u2019i duydum diyordum ama yalan s\u00f6ylemeyeyim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"