![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/vahsi-savascinin-mutsuzlugu-pierrer-clastres.jpg?resize=125%2C184\")
<\/p>\n<\/p>\n
Pierre Clastres, Vah\u015fi Sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n Mutsuzlu\u011fu: Siyasal Antropoloji \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u00e7ev. Alev T\u00fcrker & Mehmet Sert, 1992 [1980].<\/p>\n
Genel Tart\u0131\u015fmalar<\/strong><\/p>\n Vah\u015fi Sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n Mutsuzlu\u011fu, Clastres\u2019in 1970\u2019lerde Les Temps Modernes, l\u2019Homme, Interrogations, Libre vb. dergiler ile kitap b\u00f6l\u00fcmleri olarak yazd\u0131\u011f\u0131 12 yaz\u0131n\u0131n derlenmesinden olu\u015fuyor. Ansiklopedik metinlerden monograflara ve polemik metinlere yay\u0131lan bir \u00fcslup \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u00e7inde, t\u00fcm yaz\u0131lara temel olu\u015fturan ana izle\u011fi \u015f\u00f6yle ifade edebiliriz: \u0130lkel toplumlar\u0131n \u201cdevletsiz\u201d toplumlar olu\u015fundan yola \u00e7\u0131karak, iktidar\u0131n ayr\u0131 bir siyasal organa devredilmedi\u011fi bu \u201cb\u00f6l\u00fcnmemi\u015f\u201d toplumlarda sosyal, politik, ekonomik ya\u015fam nas\u0131l i\u015fler? Clastres, hem \u2013Guayaki ve Guayani yerlileriyle yapt\u0131\u011f\u0131\u2013 kendi etnografik deneyimleri hem de bu alanda yap\u0131lan di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fczerinden, D\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki ilkellere dair \u00fcretilen antropolojik s\u00f6ylemleri tart\u0131\u015farak bu topluluklar\u0131n politik ve ekonomik \u00f6rg\u00fctlenmelerine dair klasikle\u015fmi\u015f ve pop\u00fclerle\u015fmi\u015f bir \u00e7ok etnolojik teze radikal ele\u015ftirilerde bulunuyor.<\/p>\n Clastres\u2019in kar\u015f\u0131s\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylemlerin ba\u015f\u0131nda, ilkellere dair Avrupa merkezli \u00fcretilen evrimci okumalar vard\u0131r. Bu okumalar uyar\u0131nca ilkel topluluklar bir toplum olmamakla, yasas\u0131z, hiyerar\u015fisiz, vah\u015fi olmakla addedilir. K\u0131saca, Thomas Hobbes\u2019un Leviathan\u2019da \u201cdo\u011fal durum\u201d olarak kavramsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, devlet \u00f6ncesi durumdur bu. Clastres ise bu toplumsal yap\u0131y\u0131, ilkellerin geli\u015fememi\u015f olmaktan de\u011fil de bilin\u00e7li olarak verdikleri bir karar sonucunda kurduklar\u0131 siyasal \u00f6rg\u00fctlenme olarak de\u011ferlendirir. Toplumdan ayr\u0131lm\u0131\u015f bir iktidar\u0131, yani devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 reddeden, bunun yerine kendilerinden \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f atalar\u0131n\u0131n ve mitlerin ortaya koydu\u011fu yasalar\u0131 de\u011fi\u015fmez olarak kabul eden, iktidar\u0131n topluluktan ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir sosyo-politik bir yap\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer. Bu bak\u0131\u015f, Clastres\u2019e g\u00f6re Bat\u0131\u2019da \u2013s\u0131k\u00e7a and\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Bo\u00e9tie ve Montaigne\u2019i ay\u0131rarak\u2013 s\u00fcrekli olarak yads\u0131nm\u0131\u015f ve yoksay\u0131lm\u0131\u015f bir perspektiftir. Bat\u0131, Yeni D\u00fcnya\u2019n\u0131n ke\u015ffiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 vah\u015fi topluluklar\u0131 kendi dini, siyasal ve ekonomik kabullerine g\u00f6re yontmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ilkel topluluklarda hen\u00fcz bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ve toplumsal yap\u0131lar\u0131n ye\u015fermemi\u015f oldu\u011funu varsaym\u0131\u015ft\u0131r. Fakat Clastres\u2019in ilkellere dair analizleri bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri ayyuka \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n Mevcut \u00f6nkabullerin y\u0131k\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ilkellere dair en \u00e7arp\u0131c\u0131 g\u00f6zlemlerin ba\u015f\u0131nda Clastres\u2019in \u201cge\u00e7im toplumu\u201dna kar\u015f\u0131 \u201cbolluk toplumu\u201d \u00f6nermesi say\u0131labilir. Antropoloji literat\u00fcr\u00fcnde s\u0131k\u00e7a ilkellerin ge\u00e7im toplumlar\u0131, yani ancak ge\u00e7inebilecek kadar \u00fcretim yapabildikleri, s\u0131k\u00e7a da geli\u015fmemi\u015f tekno-ekonomik yap\u0131lar\u0131 sebebiyle birbirileriyle sava\u015fa girdikleri \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Clastres ise etnografik veriler ve Marshall Sahlins\u2019in analizlerinden yola \u00e7\u0131karak, ilkellerin ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlar haricinde g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 5 saatlik bir i\u015fg\u00fcc\u00fc ile ge\u00e7imlerini sa\u011flayabildikleri, art\u0131 de\u011fer \u00fcreterek stok yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131, bolluk ve bo\u015f zaman toplumlar\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ortaya koyar. Ev tipi \u00fcretim tarz\u0131 (ET\u00dcT) ile kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lan bu \u00fcretim, liberal ve Marksist perspektiften de\u011ferlendirilen giri\u015fimcilik ve \u00fcretim ili\u015fkilerinin kapsad\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na d\u00fc\u015fmesi sebebiyle ilkellerin ekonomik yap\u0131lanmalar\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcn alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. \u00adClastres\u2019e g\u00f6re bu \u00fcretim ili\u015fkileri toplumu kuran \u015fey de\u011fil, ilkellerin kendi se\u00e7tikleri politik \u00f6rg\u00fctlenmenin bir sonucudur.<\/p>\n Bu politik \u00f6rg\u00fctlenme ise ilkellerdeki \u201c\u015fef\u201d sorununu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Yeni D\u00fcnya\u2019y\u0131 ke\u015ffeden Bat\u0131\u2019l\u0131lar\u0131n bir di\u011fer \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan, ilkel toplumlarda \u201ciktidar sahibi olmayan \u015fef\u201d ile ilgili olarak Clastres, bu toplumlarda \u015fefin kabile \u00fczerinde bir iktidar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun sadece toplumun kendi kararlar\u0131n\u0131n bir aktar\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu, genel h\u00fckmedici\/h\u00fckmeden \u015femas\u0131n\u0131n bu toplumsal yap\u0131da tersine d\u00f6nerek toplumun \u015fef \u00fczerinde bir iktidar kurdu\u011funu g\u00f6sterir. Ayn\u0131 \u015fekilde ekonomik s\u00f6m\u00fcr\u00fc de \u015fefin toplulu\u011fu s\u00f6m\u00fcrmesinden, toplulu\u011fun \u015fefi s\u00f6m\u00fcrmesine do\u011fru yer de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. \u015eefin konumu her daim tehdit alt\u0131ndad\u0131r, hatal\u0131 kararlar\u0131 toplumdan d\u0131\u015flanmak veya \u00f6ld\u00fcr\u00fclmekle sonu\u00e7lan\u0131r.<\/p>\n Clastres, ilk s\u00f6m\u00fcrgeci ak\u0131nlar\u0131n ilkellere bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ele\u015ftirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde yap\u0131salc\u0131 ve Marksist etnolojiye de ele\u015ftiriler getirir. Alan\u0131 kuruculu\u011fu ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yetkinli\u011fi \u00fczerinden kendisine duydu\u011fu sayg\u0131y\u0131 ileterek Claude L\u00e9vi-Strauss\u2019un yap\u0131salc\u0131 \u00adanalizlerini \u201cya\u015fam\u201da dair bir \u015fey s\u00f6ylememekle ele\u015ftirir. Marksist etnolojiye getirdi\u011fi ele\u015ftirilerde ise \u00e7ok daha serttir: \u00fcretimi ve \u00fcretim ili\u015fkilerinin \u00e7izgisel ilerlemeci geli\u015fimini toplumsal ya\u015fam\u0131n ve kuramlar\u0131n\u0131n merkezine koyan Marksist\u2019lerin devletin ve ekonomik s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 ilkel toplumlar \u00fczerine s\u00f6yleyecekleri s\u00f6zlerinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer. Clastres\u2019e g\u00f6re, Marksistler modern toplumlara dair analizlerinde kulland\u0131klar\u0131 \u00fcretim ili\u015fkileri, emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc vb. kavramlar\u0131 ilkel topluluklar \u00fczerine yerle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahkum olurlar.<\/p>\n \u201cKavimk\u0131r\u0131m\u201d kavram\u0131 \u00fczerinden ilkellerin ya\u015famlar\u0131n\u0131 ke\u015ffettikten sonra onlar\u0131n dini inan\u00e7lar\u0131n\u0131 ve toplumsal yap\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan s\u00f6m\u00fcrgeci devletlerin ve misyonerlerin yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 ele\u015ftiren Clastres, Bat\u0131\u2019n\u0131n ilkellere bu yakla\u015f\u0131m\u0131nda da ilkellerin kendi politik yap\u0131lar\u0131n\u0131n yok edilmesini ele\u015ftirir. Bir \u00f6nceki kitab\u0131 Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum\u2019da ilkellere dair soyk\u0131r\u0131m\u0131 yeterince ortaya koymu\u015f oldu\u011fundan ve de bu yaz\u0131lar\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Amerika, Afrika, Avusturalya ve Gine gibi yerlilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerlerde bu topluluklar\u0131n ke\u015ffedilme ertesinde s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7lerce katledilmelerine dair ger\u00e7ekler art\u0131k kabullenildi\u011finden olsa gerek, Clastres ilgisini k\u00fclt\u00fcrel s\u00f6m\u00fcrgecilik \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131r. Kendi toplumlar\u0131n\u0131 ve fikirlerini mutlak ger\u00e7ek ve ilerlemeci d\u00fc\u015f\u00fcncenin vard\u0131\u011f\u0131 nokta olarak g\u00f6ren s\u00f6m\u00fcrgeci ke\u015fif\u00e7ilerin ilkelleri de kendi ger\u00e7ekliklerine adapte olmaya zorlayan pratiklerini ve bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda se\u00e7ici olarak d\u0131\u015flad\u0131klar\u0131 ve yok sayd\u0131klar\u0131 ilkel toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin incelemesini yapar.<\/p>\n \u0130lkel topluluklarda Clastres\u2019in tart\u0131\u015fma konusu etti\u011fi ba\u015fl\u0131ca sosyolojik olgular, bu topluluklarda devletsiz ya\u015fam\u0131n hangi dinamiklerle m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131; \u00fcretim ve de\u011fi\u015f toku\u015fun i\u015fleyi\u015f tarz\u0131; mitik yasadan uzakla\u015fmama ve muhafazakarl\u0131k olarak kendini g\u00f6steren korumac\u0131 politik \u00f6nlemler; atomik \u00f6rg\u00fctlenen ilkellerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talepleri; \u015fef, sava\u015f\u00e7\u0131lar, kad\u0131nlar ve erkeklerin toplum i\u00e7indeki konumlar\u0131d\u0131r. Bu problemlerin do\u011fru analizlerinin hem ilkelleri hem de g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ihtimalleri anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan kilit bir \u00f6nemi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Clastres.<\/p>\n Son \u00c7ember<\/strong><\/p>\n Kitaptaki ilk ve tek monografik metin olan Son \u00c7ember, Clastres\u2019in Jacques Lizot ile birlikte Venez\u00fcella\u2019n\u0131n g\u00fcneyindeki Yanomano yerlileriyle ge\u00e7irdi\u011fi birka\u00e7 g\u00fcnl\u00fck deneyimi anlat\u0131r. Bir s\u00fcredir bu yerlilerle kalan Lizot\u2019a yeni kat\u0131lan Clastres, Yanomano yerlileriyle bir dizi yolculuk yaparak farkl\u0131 kabilelerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r ve bu s\u00fcre\u00e7teki g\u00f6zlemlerini belgeler. Metinde en \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kan tema Yanomanolar\u0131n \u201c\u00e7ok b\u00fcy\u00fck t\u00fcketiciler\u201d (s. 8) olduklar\u0131 ve s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015f toku\u015f yapma hevesi g\u00fctt\u00fckleridir. Ayn\u0131 zamanda yerlilerin ya\u015fam\u0131ndaki mizah \u00f6\u011felerini, s\u0131kl\u0131kla birbiriyle dalga ge\u00e7me pratikleri \u00fczerinden \u00f6rnekleyen Clastres, toplu kal\u0131nan evler olan chabuno<\/em>\u2019lardaki g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131 da aktar\u0131r. \u0130lk cinsel deneyimini ya\u015famak \u00fczere akrabalar\u0131n\u0131n yan\u0131na giden Hebeve ile \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yolculukta her an ba\u015flayabilecek sava\u015f halini, sava\u015fa haz\u0131rl\u0131ktaki tiyatrovari ayin pratiklerini anlat\u0131r. \u00d6zd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcmsel bir bak\u0131\u015fla Yanomano yerlilerini inceleyen Clastres, kendisine d\u00f6nen \u201ck\u0131ll\u0131, beyaz adam\u201d bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve yerlilerin onu podyumdaki bir manken olarak incelemelerini da mizahi bir \u015fekilde konu eder. Ebena <\/em>ad\u0131 verilen uyu\u015fturucular\u0131n da yerlilerin ya\u015fam\u0131ndaki merkezi yerini bu metinde tespit etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eamanlar\u0131n ayinlerinde kulland\u0131klar\u0131 bu uyu\u015fturucu de\u011fi\u015f toku\u015f s\u00fcre\u00e7lerinde de birincil \u00f6nemdedir.<\/p>\n Clastres bu pasajda ayn\u0131 zamanda erkek \u00e7ocuklar\u0131n ergenlikten itibaren ailelerinin de izniyle evrildikleri sert ve sald\u0131rgan karakterler ve bunlar\u0131n kabileler aras\u0131 sava\u015flarla ilintilerine dair g\u00f6zlemlerine yer verir. Kendisinin kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrede de deneyimledi\u011fi bir bask\u0131n \u00fczerinden sava\u015f dinamiklerini g\u00f6zlemler. Sava\u015fman\u0131n ilkel toplumlara i\u00e7kinli\u011fi bu monograf\u0131n \u00fcst temas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Sald\u0131r\u0131ya u\u011fran\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131k vermemenin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131, her ne kadar ilkellerde teknolojik olarak \u00e7ok geli\u015fmi\u015f k\u0131y\u0131m silahlar\u0131 olmasa da s\u0131kl\u0131kla \u00f6l\u00fcmlere kap\u0131 a\u00e7an bir sosyalli\u011fi imler. Her an olas\u0131 sava\u015f halinin \u00f6te yan\u0131nda ise Yanomano\u2019lar\u0131n g\u00fcnde \u00fc\u00e7 saat \u00e7al\u0131\u015farak bir bolluk toplumu ve bo\u015f zaman uygarl\u0131\u011f\u0131 olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia eder yazar. Hristiyanlar\u2019\u0131n tembel olarak niteledikleri bu yerliler beslenmelerini sa\u011flayacak kadar \u00fcretip, birikim yapmay\u0131 \u00f6nemsemeyerek g\u00fcndelik ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n \u0130lkellerin ya\u015fam\u0131nda do\u011fa olaylar\u0131 toplumsal olaylar olarak ya\u015fan\u0131r. \u00c7at\u0131lar\u0131 u\u00e7uran bir kas\u0131rga d\u00fc\u015fman kabilenin g\u00f6nderdi\u011fi k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hastal\u0131klar da ayn\u0131 \u015fekilde, hortlaklar\u0131n ruhu zapt etmesi olarak de\u011ferlendirilir. \u201cToplumlar\u0131n yaln\u0131zca tedavi edebildikleri hastal\u0131klara el att\u0131klar\u0131, patoloji alan\u0131n\u0131n az \u00e7ok egemenlik alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir\u201d (s. 25). Bu do\u011fa durumlar\u0131 ve hastal\u0131klarla m\u00fccadele etmek ve yaratt\u0131klar\u0131 hasarlar\u0131 gidermek i\u00e7in ayinler ve \u015faman pratikleri devreye sokulur.<\/p>\n Metinde konu edilen ayinlerden birinde Clastres i\u00e7yamyaml\u0131k pratiklerini de anar. Yak\u0131lan bir \u00f6l\u00fcn\u00fcn akrabalar\u0131 taraf\u0131ndan k\u00fcllerinin erimi\u015f muz ile birlikte yenilmesinden bahseder. Hafifletilmi\u015f yamyaml\u0131k olarak an\u0131lan bu cenaze t\u00f6reninde danslar, yas \u015fark\u0131lar\u0131, misafir a\u011f\u0131rlamalar\u0131 ve de\u011fi\u015f toku\u015f pratikleri hep bir arada y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Clastres\u2019in makalesinin finalini yapt\u0131\u011f\u0131 paragraf ise sava\u015f ve bayram\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7i\u015finden yerlilerin y\u00fczy\u0131llard\u0131r ya\u015fad\u0131klar\u0131 bast\u0131rma ve s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeyi, karanl\u0131k ve yak\u0131n g\u00f6r\u00fcnen gelecekte bir sona eri\u015fe do\u011fru yolculuklar\u0131n\u0131 imgelere d\u00f6ker:<\/p>\n Bin y\u0131l sava\u015f, bin y\u0131l bayram! \u0130\u015fte Yanomanolar i\u00e7in dile\u011fim bu. Dinsel bir dilek mi bu? Korkar\u0131m \u00f6yle. Ku\u015fatmaya direnen son yerliler onlar. \u00d6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir karanl\u0131k her yerden yay\u0131l\u0131yor… Ya sonra? Belki de h\u00e2l\u00e2 ya\u015fayan bu son \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn son \u00e7emberi de k\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra kendimizi daha iyi hissedece\u011fiz. Belki de bir kez bile uyanmadan uyumak m\u00fcmk\u00fcn olacak. Chabuno<\/em>\u2019larda ge\u00e7irdi\u011fimiz birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde, petrolc\u00fclerin vin\u00e7leri, tepelerin yama\u00e7lar\u0131nda elmas aray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00e7ukurlar, yollarda polisler, nehirlerin k\u0131y\u0131s\u0131nda d\u00fckk\u00e2nlar… Her yerde uyum. (s. 30)\u00a0<\/strong><\/p><\/blockquote>\n Vah\u015fi Bir Etnografi<\/strong><\/p>\n On bir ya\u015f\u0131nda bir \u00e7ocukken zehirli bir okla karn\u0131ndan yaralan\u0131larak ilkel topluluklar taraf\u0131ndan ka\u00e7\u0131r\u0131lan, yerlilerle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yirmi iki y\u0131lda iki evlilik yap\u0131p d\u00f6rt \u00e7ocuk do\u011furan Elena Valero, 1961\u2019de kabilesini terk ederek beyazlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131na geri d\u00f6ner. Anlatt\u0131klar\u0131 an\u0131lar Ettore Biocca taraf\u0131ndan kitapla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Clastres bu nadir kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilecek deneyimin detaylar\u0131n\u0131 konu eder \u201cVah\u015fi Bir Etnografi\u201d metninde. Valero\u2019nun pozisyonu ve deneyimi daha \u00f6nceden rastlanmam\u0131\u015f bir \u00f6zellik arz eder. Okuma yazma bilen, modern d\u00fcnyan\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc tan\u0131m\u0131\u015f bir \u00e7ocuk olarak Valero\u2019nun ilkellerin aras\u0131na kar\u0131\u015fmas\u0131, onlarla ili\u015fkisinde daima kendi d\u00fcnyas\u0131na dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00fcretti\u011fi bir mesafeyi korumas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Kad\u0131n olmas\u0131 sebebiyle daha iyi uyum sa\u011flama \u015fans\u0131 buldu\u011fu \u2013ilkeller bir erke\u011fi Valero\u2019yu kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 gibi kar\u015f\u0131lamayacaklard\u0131r\u2013 toplulukta i\u00e7eriden g\u00f6zlemler yapma f\u0131rsat\u0131 yakalar. Clastres i\u00e7in Valero\u2019nun hem bir yerli haline gelebilmesi hem de bir s\u00fcre sonras\u0131 yerlili\u011fi reddedebilmesi iki \u00f6nemli soru i\u015fareti bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Yerli olu\u015fu \u015fiddete dayal\u0131 bir ka\u00e7\u0131rma sonucu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fken, bu kimlikten \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ysa ya\u015f\u0131 itibariyle geldi\u011fi yerin bilincine vak\u0131f olmas\u0131 ve asl\u0131nda hi\u00e7bir zaman tam anlam\u0131yla bir yerli olmamas\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir.<\/p>\n Valero\u2019nun yerlilerin hayat\u0131ndaki d\u0131\u015farl\u0131kl\u0131 konumu onun bir\u00e7ok prati\u011fi sorunsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 ve bunun sonucunda da \u015fiddete mahkum olmaktan azad edilmesini sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, akraba olan \u00f6l\u00fclerin k\u00fcllerinin yendi\u011fi i\u00e7-yamyaml\u0131k \u00e2detlerine bir antipati besleyerek ele\u015ftirmi\u015f fakat kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yerliler de onu \u201cSiz akrabalar\u0131n\u0131z\u0131 topra\u011f\u0131n alt\u0131na koyuyorsunuz ve kurtlar onlar\u0131 yiyorlar; siz sizinkileri sevmiyorsunuz.\u201d (s. 35) diyerek yan\u0131tlam\u0131\u015flar fakat cezaland\u0131rmam\u0131\u015flard\u0131r. Clastres, Valero\u2019nun yerlilerle ili\u015fkisinde bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 \u00fcretebilmesine dikkat \u00e7eker. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131, eve d\u00f6nme fikrini de \u00fcretmi\u015f, her ne kadar uzunca bir s\u00fcre buna karar vermemi\u015f olsa da bir noktada \u00e7\u0131k\u0131p gitmesinin yolunu a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Clastres\u2019in modern d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yerlilerdeki iktidar ili\u015fkilerinin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi ilk pasaj bu metnin i\u00e7inde yer al\u0131r:<\/p>\n Yerlilerde politik otorite modelini, \u015feflik sistemini belirgin k\u0131lan \u00f6zellikler bulunur: Hitap yetene\u011fi ya da \u015fark\u0131c\u0131l\u0131k yetene\u011fi, c\u00f6mertlik, \u00e7ok kad\u0131nla evlilik, y\u00fcreklilik vb. Bu da\u011f\u0131n\u0131k s\u0131ralama, bu \u00f6zellikleri b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren hi\u00e7bir sistem ya da bunlar\u0131 anlaml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde toplayan hi\u00e7bir mant\u0131\u011f\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermez. Tam tersine. Bizim s\u00f6ylemek istedi\u011fimiz, Fusive\u2019nin ki\u015fili\u011finin, yerlilerin bizimkilerden kesinlikle farkl\u0131 olan iktidar anlay\u0131\u015f\u0131na tam anlam\u0131yla uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; grubun b\u00fct\u00fcn \u00e7abas\u0131, \u015fefli\u011fi ve zorlay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kesin olarak birbirinden ay\u0131rmaya ve b\u00f6ylece bir anlamda iktidar\u0131 g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirmeye y\u00f6nelmi\u015ftir. . . Grup, iktidar\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde en ufak bir \u015fey sezerse, \u015fefin prestiji bitti demektir. (s. 38-9)<\/p><\/blockquote>\n Buradan yola \u00e7\u0131karak, Clastres ilkel ve modern aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 politik otoritedeki de\u011fi\u015fim \u00fczerinden a\u00e7\u0131klaman\u0131n \u00f6neminin alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. \u015eeflik, modern toplumdaki h\u00fck\u00fcmdarl\u0131ktan olduk\u00e7a farkl\u0131 bir politik pozisyondur, iktidar sahibi de\u011fildir \u015fef. Hobbes\u2019un insan\u0131n \u201ctoplumsall\u0131k \u00f6nceki durumu\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yerli hayat\u0131, Clastres\u2019e g\u00f6re \u201ctoplumsall\u0131k \u00f6ncesi\u201d de\u011fil, farkl\u0131 bir toplumsall\u0131\u011f\u0131n kurulu\u015fudur. \u0130leriki metinlerde daha detayl\u0131 incelenecek olan bu toplumsal yap\u0131 ise beyazlar\u0131n geli\u015fiyle tahribata u\u011frar. Kabileler aras\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131k artar, bu d\u00fc\u015fmanl\u0131k ise yerliler ve sava\u015fa dair sorular\u0131 \u00fcretir. Clastres\u2019in yine di\u011fer metinlerinde detayland\u0131raca\u011f\u0131 temel toplumsal \u00fcnitelerden olan m\u00fcttefik gruplar<\/em> kad\u0131n de\u011fi\u015f toku\u015funda bulunan, asl\u0131nda d\u00fc\u015fman olmayan gruplard\u0131r. Clastres sava\u015flar\u0131n \u201c\u00f6ld\u00fcrme\u201d yerine \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ara\u00e7lar\u0131n tercih edilmedi\u011fi \u201cd\u00f6v\u00fc\u015fme\u201d pratiklerinin uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek bu d\u00f6v\u00fc\u015flerin intikam duygusunu t\u00fcketmeyi ama\u00e7layan pratikler oldu\u011funu iddia eder. Bu tema s\u0131\u00e7ramalar\u0131 b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Valero\u2019nun an\u0131lar\u0131na g\u00f6nderme yapar fakat ilgili metni bilmeyen okuyucu i\u00e7in Clastres\u2019in s\u00f6zlerinden \u00e7\u0131kar\u0131m yapmak biraz g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n Bu ilintisiz g\u00f6r\u00fcnen \u00f6rnekleri Clastres, Valero\u2019nun konumu \u00fczerinden entolog\u2019un pozisyonuna ba\u011flayarak sonland\u0131r\u0131r. Vah\u015filer \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapmak hem onlardan olmak, hem de daima uzaklar\u0131nda kalmak demektir. Bu ara\u015ft\u0131rma s\u00fcrecinde her yak\u0131nla\u015fma \u00e7abas\u0131 beraberinde bir uzakla\u015fmay\u0131 da getirebilir. Fakat Clastres hem orada hem burada olma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 teslim ederek, \u00e7abalaman\u0131n sonucunda \u00fcretilecek bilgiyi sessizli\u011fe ye\u011fledi\u011fini bildirir.<\/p>\n Turistik Gezi Hik\u00e2yesi<\/strong><\/p>\n Bu k\u0131sa hik\u00e2yede Clastres yerli turizmini keskin bir dille ele\u015ftirir, fakat bunu tek tarafl\u0131 bir turizm sekt\u00f6r\u00fc ele\u015ftirisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmayarak ayn\u0131 zamanda yerlilerin turistlere kar\u015f\u0131 tav\u0131rlar\u0131n\u0131 da metnin konusu eder. L\u00fcks otellerden \u00e7\u0131k\u0131p yerli ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek isteyen turistlerden, Bay Brown\u2019u konu ederek onun bir yerliyle foto\u011fraf \u00e7ekilme \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 pazarl\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131r. \u0130kili aras\u0131nda olu\u015fan iktidar m\u00fccadelesini Brown\u2019un yerlinin s\u00f6zlerine boyun e\u011fme zorunlulu\u011funun yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcl\u00fcn\u00e7 durum \u00fczerinden tart\u0131\u015f\u0131r. Bay Brown\u2019un i\u00e7 sesiyle:<\/p>\n Ben, \u0131rklar\u0131n e\u015fitli\u011fine inanan, beyaz olma \u015fans\u0131 olmayanlara kar\u015f\u0131 karde\u015flik duygular\u0131 besleyen uygar beyaz adam, pis kokulu pa\u00e7avralar\u0131n\u0131 giymedi\u011fi zaman \u00e7\u0131plak dola\u015fan bir sefilin iki laf\u0131na boyun e\u011fiyorum. Benden be\u015f peso istiyor, ben ona be\u015f bin de verebilir. O hi\u00e7bir \u015fey de\u011fil, hatta bir hi\u00e7 bile de\u011fil, ama gene de bitti dedi\u011finde ben duruyorum. Neden? (s. 46)<\/p><\/blockquote>\n K\u0131saca, bu metinde Clastres, bir sonraki metinde detayl\u0131 bir bi\u00e7imde tart\u0131\u015faca\u011f\u0131 problem olan, beyaz adam\u0131n yerlilere kavimmerkezci ve a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 masaya yat\u0131r\u0131r. Bu bak\u0131\u015f tam da turistik bir gezintide krize girmeye mahkumdur. Her ne kadar Bay Brown bir m\u00fc\u015fteri olarak yerlileri seyretmeye ve poz verdirmeye gelmi\u015f bir seyirciyse de yerliler direkt olarak bu yabanc\u0131ya boyun e\u011fmez, en az\u0131ndan pratik bir foto\u011fraf \u00e7ektirme seans\u0131nda bile yukar\u0131dan gelen iktidar\u0131n me\u015frulu\u011funu krize sokar. Ki\u015fisel olmasa da modern toplumun bir \u00fcyesi olarak yerlilere boyun e\u011fdirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen, onlardan \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sorunsalla\u015ft\u0131rmayan turist de kendini soymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bu \u201ch\u0131rs\u0131z \u00e7etesi\u201d ile pazarl\u0131k etmenin bir yolunu bulamay\u0131p bu \u201ctembeller\u201di a\u015fa\u011f\u0131layarak terk eder, kendi bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 temize \u00e7eker.<\/p>\n (Buradan sonras\u0131 yaln\u0131zca “premium” \u00fcyeler.. \u015faka \u015faka, yeti\u015ftiremedim. Umar\u0131m bir g\u00fcn tamamlayabilirim.)<\/span><\/em><\/span><\/p>\n Kavimk\u0131r\u0131m \u00dczerine<\/strong> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\nG\u00fcney Amerika Yerlilerinin Mitleri ve Ayinleri<\/strong>
\n\u0130lkel Toplumlarda \u0130ktidar Sorunu<\/strong>
\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, Talihsizlik ve Adland\u0131r\u0131lamazl\u0131k<\/strong>
\n\u0130lkel Ekonomi<\/strong>
\nAyd\u0131nlanmac\u0131lar\u0131n D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc<\/strong>
\nMarksistler ve Antropolojileri<\/strong>
\n\u015eiddetin Arkeolojisi: \u0130lkel Toplumlarda Sava\u015f<\/strong>
\nVah\u015fi Sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n Mutsuzlu\u011fu<\/strong><\/p>\n