Rollo May, Yaratma Cesareti’nde yarat\u0131c\u0131 eylemin do\u011fas\u0131n\u0131 inceliyor. Yarat\u0131c\u0131 edimin hangi ko\u015fullarda ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ve bu noktaya de\u011fin biriken yat\u0131r\u0131m\u0131, ge\u00e7mi\u015ften \u00e7e\u015fitli sanat\u00e7\u0131, edebiyat\u00e7\u0131 ve bilim insanlar\u0131n\u0131n an\u0131lar\u0131yla da destekleyerek sunuyor. Ba\u015fl\u0131\u011fa \u00e7ekti\u011fi temel olgu ise cesaret. Al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131m pasaj kitab\u0131n ba\u015flar\u0131ndan. Burada \u00f6ncelikle cesaret kavram\u0131n\u0131 nas\u0131l ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor. Verdi\u011fi iki \u00f6rnek olan moral ve toplumsal cesaret ise Karasu’nun iki paragraf\u0131na \u00f6ylesine yak\u0131n ki!<\/p>\r\n
Birka\u00e7 g\u00fcn arayla okudu\u011fumda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n bir Baader Meinhof fenomeni oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. \u00c7ok da tali ya da i\u015flenmemi\u015f konular de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar. Elbette ba\u015fka kitaplarda ya da bir arkada\u015fla g\u00fcndelik konu\u015fmada da benzer temalardan s\u00f6z edilebilir, b\u00f6ylesi edebi ya da teknik ifadelerle olmasa da g\u00fcndelik hayattan \u00f6rneklerle ve \u00f6znel duygularla k\u0131y\u0131s\u0131ndan k\u00f6\u015fesinden ge\u00e7ilebilir. Yine de, bir tesad\u00fcf\u00fc kayda ge\u00e7irmezsem, unuturum, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\r\n
Al\u0131nt\u0131n\u0131n ilk ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki “Moral Cesaret”, \u0130ngilizce’de “Moral Courage” olarak ge\u00e7iyor. Bu s\u00f6zc\u00fck T\u00fcrk\u00e7e’de genelde moral<\/em> olarak kar\u015f\u0131lan\u0131yor mu, emin de\u011filim. S\u00f6zl\u00fckler ba\u015fta bu \u00e7eviriyi almam\u0131\u015f. \u00c7evirmenin \u00f6zellikle ahlaki<\/em> ya da manevi<\/em> gibi \u00e7eviriler se\u00e7medi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Moral s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7evirisinde genel e\u011filim nas\u0131l, bilmiyorum.<\/p>\r\n “<\/p>\r\n 3. Moral Cesaret<\/strong><\/p>\r\n Cesaretin bir ikinci \u00e7e\u015fidi de moral cesaret. Moral cesarete sahip olan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m ya da bildi\u011fim ki\u015filer genellikle \u015fiddetten tiksinmi\u015flerdir. \u00d6rne\u011fin Rus esir kamplar\u0131ndaki erkek ve kad\u0131nlara y\u00f6nelen insanl\u0131kd\u0131\u015f\u0131 ve zalim muamele \u00fczerine Sovyet b\u00fcrokrasisinin g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 protestosunda yaln\u0131z ba\u015f\u0131na sesini y\u00fckselten Alexander Soljenitsin’i alal\u0131m. Modern Rus roman\u0131n\u0131n en iyilerinden olan bir\u00e7ok kitab\u0131, ki\u015finin fiziksel, psikolojik ya da tinsel ezilmesine kar\u015f\u0131 hayk\u0131rmakta. Moral cesareti, bir liberal de\u011fil, bir Rus milliyet\u00e7isi oldu\u011fu i\u00e7in daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde. Karmakar\u0131\u015f\u0131k bir d\u00fcnyada g\u00f6zden silinmi\u015f bir de\u011ferin sembol\u00fc oldu \u2014insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yarat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan gelen de\u011ferine, politik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc hesaba katmaks\u0131z\u0131n salt insanl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc sayg\u0131 duyulmal\u0131d\u0131r. Stanley Kunitz’in onu anlatt\u0131\u011f\u0131 haliyle, eski Rusya’dan f\u0131rlam\u0131\u015f bir Dostoyevski karakteri olan Soljenitsin “Do\u011frunun amac\u0131na hizmet edecekse ya\u015fam\u0131m\u0131 seve seve verebilirim,” demi\u015fti.<\/p>\r\n Sovyet polisi taraf\u0131ndan tutukland\u0131\u011f\u0131nda hapse at\u0131ld\u0131. Anlat\u0131lan hik\u00e2yeye g\u00f6re soyulup bir idam mangas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Polisin amac\u0131 onu psikolojik olarak susturamazlarsa \u00f6l\u00fcmle korkutmakt\u0131; mermileri kurus\u0131k\u0131yd\u0131. \u015eimdi \u0130svi\u00e7re’de s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fayan Soljenitsin orada da hi\u00e7 y\u0131lmadan \u0131srarc\u0131 tavr\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp benzeri ele\u015ftiriyi di\u011fer \u00fclkelere y\u00f6neltiyor \u2014mesela, demokrasinin radikal bir revizyona tabi tutulmas\u0131n\u0131n apa\u00e7\u0131k gerekti\u011fi noktalarda Birle\u015fik Devletler’i ele\u015ftiriyor. Soljenitsin’in moral cesaretinde ki\u015filer var olduk\u00e7a “robot insan”\u0131n zaferinin hen\u00fcz h\u00e2kim olmad\u0131\u011f\u0131ndan emin olabiliriz.<\/p>\r\n Soljenitsin’in cesareti benzeri moral mertlikteki ki\u015filer gibi, salt direnme g\u00fcc\u00fcnden de\u011fil, kendi mahk\u00fbmiyeti s\u0131ras\u0131nda Sovyet esir kamplar\u0131nda, \u00e7evresinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc insan ac\u0131lar\u0131na duydu\u011fu sevecenlikten de kaynaklan\u0131yor. Moral cesaretin kayna\u011f\u0131n\u0131, ki\u015finin kendi duyarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yolda\u015f\u0131 di\u011fer insanlar\u0131n ac\u0131s\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesinde bulmas\u0131, b\u00fcy\u00fck anlam ta\u015f\u0131man\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, bir kurald\u0131r da. Bunu “alg\u0131lama cesareti” olarak adland\u0131rma e\u011filimindeyim, \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015finin alg\u0131lama yetisine, kendi benli\u011fini di\u011fer insanlar\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye y\u00f6neltebilmesine dayan\u0131yor. Kendimizi k\u00f6t\u00fcn\u00fcn (evil<\/em>) ya\u015fant\u0131s\u0131na sokabilseydik, k\u00f6t\u00fc i\u00e7in bir \u015feyler yapmaya zorlanacakt\u0131k. Kar\u0131\u015fmak istemedi\u011fimizde, do\u011fru olmayan bir muameleye tabi birine yard\u0131m edip etmemenin bahsiyle bile kar\u015f\u0131la\u015fmak istemedi\u011fimizde, alg\u0131m\u0131z\u0131 engelledi\u011fimiz, kendimizi ba\u015fkas\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131na kapatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, yard\u0131ma gereksinen ki\u015fiyle duyguda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kopard\u0131\u011f\u0131m\u0131z hepimizce bilinebilir bir ger\u00e7ektir. B\u00f6ylece korkakl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6n\u00fcm\u00fczdeki en h\u00e2kim \u015fekli “kar\u0131\u015fmak istemedim” deyi\u015finde gizlenir.<\/p>\r\n 4. Toplumsal Cesaret<\/strong><\/p>\r\n Cesaretin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7e\u015fidi de yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m duygusuzlu\u011fun kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r; bunu toplumsal cesaret olarak adland\u0131r\u0131yorum. Toplumsal cesaret di\u011fer insani varl\u0131klarla ili\u015fkiye girme cesaretidir \u2014ki\u015finin anlaml\u0131 bir yak\u0131nl\u0131k kurma umuduyla tehlikeye at\u0131labilme yetisi. Ki\u015finin kendini, artan bir a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 talep eden bir ili\u015fkiye, belli bir zaman s\u00fcresi i\u00e7inde yat\u0131rabilme cesaretidir.<\/p>\r\n Yak\u0131nl\u0131k cesaret gerektirir, \u00e7\u00fcnk\u00fc risk ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u0130li\u015fkinin bize nas\u0131l etki edece\u011fini daha ba\u015ftan bilemeyiz. Kimyasal bir etkile\u015fim gibi birimiz de\u011fi\u015firse, ikimiz de de\u011fi\u015fece\u011fiz. Kendimizi ger\u00e7ekle\u015ftirirken geli\u015fecek mi, yoksa y\u0131k\u0131lacak m\u0131y\u0131z? Emin olabildi\u011fimiz tek \u015fey, e\u011fer kendimizi ili\u015fkiye, iyisine k\u00f6t\u00fcs\u00fcne, t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131m\u0131zla b\u0131rak\u0131rsak bundan etkilenmeksizin \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131m\u0131zd\u0131r.<\/p>\r\n Otantik yak\u0131nl\u0131k i\u00e7in gereken cesaretin kam\u00e7\u0131lanmas\u0131na engel olmak i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn yayg\u0131n bir prati\u011fi sorunu g\u00f6vdeye kayd\u0131rmak, onu basit bir fiziksel cesaret haline getirmektir. Toplumumuzda fiziksel soyunma, ruhsal ya da tinsel soyunmadan daha kolay \u2014g\u00f6vdemizi payla\u015fmak, daha ki\u015fisel oldu\u011fu hissedilen ve payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n bizi daha zedelenebilir k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 denedi\u011fimiz fantezilerimizi, umutlar\u0131m\u0131z\u0131, korkular\u0131m\u0131z\u0131 ve arzular\u0131m\u0131z\u0131 payla\u015fmaktan daha kolay. Tuhaf nedenlerle en \u00e7ok \u00f6nem ta\u015f\u0131yan \u015feyleri payla\u015fmakta utangac\u0131z. B\u00f6ylece insanlar, bir ili\u015fkinin daha “tehlikeli” olan yap\u0131s\u0131ndan kurtulmak i\u00e7in hemen yata\u011fa atlayarak k\u0131sa-devre yap\u0131yorlar. Ne de olsa g\u00f6vde bir nesnedir ve ona mekanik davran\u0131labilir.<\/p>\r\n Oysaki fiziksel d\u00fczeyde ba\u015flayan ve kalan yak\u0131nl\u0131k otantikli\u011fini yitirmeye e\u011filimlidir ve az sonra kendimizi bo\u015fluktan ka\u00e7ar buluruz. Otantik toplumsal cesaret, ki\u015fili\u011fin bir\u00e7ok d\u00fczeyinde ayn\u0131 anda yak\u0131nl\u0131k gerektirir. Ki\u015fi ancak bunu yaparak ki\u015fisel yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 yenebilir. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz yeni insanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 beklentinin co\u015fkusuyla birlikte bir kayg\u0131 \u00e7arp\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 da getirir; ve ili\u015fkinin derinli\u011fine indik\u00e7e her yeni derinlik yeni co\u015fkular ve kayg\u0131lar\u0131 da beraberinde getirecektir. Her kar\u015f\u0131la\u015fma, bizi bekleyen bilinmeyen bir kaderin habercisi olabilece\u011fi gibi, di\u011fer ki\u015fiyi otantik bi\u00e7imde tan\u0131man\u0131n heyecan verici tad\u0131na do\u011fru uyar\u0131c\u0131 da olabilir.<\/p>\r\n Toplumsal cesaret iki de\u011fi\u015fik t\u00fcr korkunun y\u00fcz y\u00fcze gelmesini gerektirir. Bunlar ilk psikanalistlerden Otto Rank taraf\u0131ndan \u00e7ok g\u00fczel anlat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Rank bu korkulardan ilkini “ya\u015fam korkusu” olarak adland\u0131r\u0131r. Bu, \u00f6zerk-olarak-ya\u015fama-korkusudur, kendini terk edilmi\u015f bulmak korkusu, bir ba\u015fkas\u0131na dayanma gereksinimi. Bu korku, ki\u015finin kendini, ili\u015fkiye girilebilecek bir benli\u011fi kalmayana dek bir ili\u015fkiye f\u0131rlatma gereksiniminde kendini g\u00f6sterir. Ki\u015fi ger\u00e7ekte sevdi\u011finin bir yans\u0131s\u0131 haline gelir \u2014elinde sonunda e\u015fini s\u0131kmaya ba\u015flar. Bu, Rank’\u0131n anlatt\u0131\u011f\u0131 gibi kendini-ger\u00e7ekle\u015ftirme korkusudur. Kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden k\u0131rk y\u0131l \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131ndan Rank, bu \u00e7e\u015fit korkunun en tipik olarak kad\u0131nlarda bulundu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Rank bu korkunun tersini “\u00f6l\u00fcm korkusu” olarak adland\u0131rd\u0131. Bu, di\u011feri taraf\u0131ndan t\u00fcmden emilme korkusudur, kendi benli\u011fini ve kendi \u00f6zerkli\u011fini yitirme korkusu, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n al\u0131p g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi korkusu. Rank, bu korkunun, \u00e7o\u011funlukla ili\u015fkinin \u00e7ok yak\u0131nla\u015fmas\u0131 halinde h\u0131zl\u0131 bir ricatla s\u0131v\u0131\u015f\u0131p ka\u00e7mak i\u00e7in arka kap\u0131y\u0131 aral\u0131k tutmay\u0131 kollayan erkeklerde yerle\u015fmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\r\n Ger\u00e7ekteyse, e\u011fer Rank g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ya\u015fam\u0131\u015f olsayd\u0131, iki \u00e7e\u015fit korkuyla da, \u015f\u00fcphesiz ki de\u011fi\u015fik oranlarda, hem kad\u0131nlar\u0131n hem erkeklerin y\u00fcz y\u00fcze gelmeleri gerekti\u011fini kabul ederdi. T\u00fcm ya\u015fant\u0131m\u0131zda bu iki korku aras\u0131nda sal\u0131n\u0131r dururuz. Asl\u0131nda bunlar, ba\u015fkas\u0131na ilgi g\u00f6steren birini bekleyen kayg\u0131 \u015fekilleridir. E\u011fer kendimizi-ger\u00e7ekle\u015ftirmeye do\u011fru ilerleyeceksek, zorunlu olan bu iki korkuyla y\u00fczle\u015fmek ve ki\u015finin sadece kendisi olmas\u0131yla de\u011fil, di\u011fer benliklere kat\u0131l\u0131m\u0131yla da geli\u015fece\u011finin fark\u0131nda olmakt\u0131r.<\/p>\r\n “<\/p>\r\n Rollo May, Yaratma Cesareti, \u00e7ev. Alper Oysal, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2013 [1975], s. 44-7.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/yaratma-cesareti-rollo-may.jpg?resize=267%2C400\")
<\/p>\r\n