![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/bir-cesedin-otobiyografisi-sigizmund-krjijanovski.jpg?resize=300%2C493\")
<\/p>\r\n<\/p>\r\n
Ya\u015fam\u0131 boyunca hi\u00e7 kitab\u0131 bas\u0131lmayan, nerede g\u00f6m\u00fcl\u00fc oldu\u011fu bilinmeyen bir yazar oldu\u011funu \u00f6\u011frendikten sonra ba\u015flad\u0131m Krjijanovski’yi okumaya. H\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir ba\u015flang\u0131\u00e7. Edebiyat ortamlar\u0131nda yer alan, kurmaca d\u0131\u015f\u0131 metinleri yay\u0131mlanan birisiymi\u015f. Ba\u015flarda, net bir \u015fekilde Sovyet kar\u015f\u0131t\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerle yazmasa da, devrimi \u00e7ok da yak\u0131ndan sahiplenen birisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan olsa gerek, bas\u0131lmam\u0131\u015f \u00f6yk\u00fcleri. Sonras\u0131nda da II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve ekonomik sorunlar sebebiyle bas\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor kitaplar\u0131n\u0131n. Tabi bu anlat\u0131y\u0131 kuranlar bug\u00fcn\u00fcn Avrupal\u0131 ele\u015ftirmenleri, o y\u00fczden i\u015fin asl\u0131n\u0131n tam nas\u0131l oldu\u011fundan \u00e7ok da emin de\u011filim, \u00f6yk\u00fclerden de kolay bir \u00e7\u0131kar\u0131m yap\u0131lm\u0131yor. Devrimin yazarlar\u0131ndan olmad\u0131\u011f\u0131 a\u015fikar yaln\u0131zca. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde benzer sebeplerle yazd\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131 basamayan pek kimse yok gibi.<\/p>\r\n
Bu kitaptaki \u00f6yk\u00fcleri 1920’lerde 30’larda yazm\u0131\u015f. \u0130lk defa 1990’larda bas\u0131lm\u0131\u015f kitaplar\u0131. San\u0131r\u0131m 2000’lerde \u0130ngilizce ve di\u011fer dillere \u00e7evrilmeye ba\u015flanm\u0131\u015f, T\u00fcrk\u00e7e’de okumam\u0131z bug\u00fcnleri bulmu\u015f. Bir arkada\u015f\u0131m okuyal\u0131m demese uzun s\u00fcre haberim olmayabilirdi -oysa ikinci bask\u0131s\u0131n\u0131 da yapabilmi\u015f. Bu karanl\u0131k yazarla kar\u015f\u0131la\u015fabildi\u011fim i\u00e7inse mutluyum, hakk\u0131ndaki hislerimi bir \u015fekilde payla\u015fmay\u0131 deneyeyim dedim.<\/p>\r\n
Bir Cesedin Otobiyografisi: 223 sayfa, 11 \u00f6yk\u00fc, 214 dipnot. \u00c7evirmeni G\u00f6ktu\u011f B\u00f6rtl\u00fc ve bu detayl\u0131 dipnot \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapan yay\u0131nc\u0131s\u0131na m\u00fcte\u015fekkirim. Son zamanlarda s\u0131k s\u0131k \u00e7evirilerin ba\u015f\u0131nda -ilk Metis’in Byung-Chul Han \u00e7evirilerinde fark etmi\u015ftim- yazarlar\u0131n \u00fclkelerinden kurumlar\u0131n destekleriyle \u00e7evrildiklerini g\u00f6r\u00fcyorum. Bu kitap da Edebi \u00c7eviri Enstit\u00fcs\u00fc (Rusya) deste\u011fiyle yay\u0131mlanm\u0131\u015f. Anlad\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla bu gibi kurumlar son d\u00f6nemde se\u00e7ilen \u00e7eviri metinlerin politikas\u0131 ve yay\u0131nevlerinin ekonomisi \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir rol oynuyorlar.<\/p>\r\n
\u00d6yk\u00fclerin tamam\u0131nda olmasa da ara ara y\u00fckselen iki tema olan yazar\u0131n u\u011fra\u015f\u0131yla ili\u015fkisi ve kent hayat\u0131na dair betimlemeler, bu temalarda okumay\u0131 ayr\u0131ca sevdi\u011fim i\u00e7in ilgimi \u00e7ekti. Yazan karakterleri konu edinen, k\u0131smen otobiyografik g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc \u00f6yk\u00fclerde yazar\u0131n metinle kurdu\u011fu g\u00fcvensiz, karanl\u0131k, her an metni terk edebilecek, vazge\u00e7menin ya da b\u00fct\u00fcn bir anlat\u0131n\u0131n tersy\u00fcz olabilece\u011fine dair e\u015fikte kalm\u0131\u015f bir ili\u015fki, hem tedirgin edici d\u00f6n\u00fc\u015fler hem de mizahi oyunlarla dolduruyor \u00f6yk\u00fcleri. Kitap ad\u0131n\u0131, ilk \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden al\u0131yor. Bu ba\u015fl\u0131k, yazar \u00f6zelinde kitab\u0131n geneline yay\u0131labilecek bir ba\u015fl\u0131k olabilir mi acaba? \u00d6l\u00fcm fikrine bu kadar yakla\u015farak yazan bir yazar kendini bir ceset olarak yaz\u0131yor olabilir mi?<\/p>\r\n
Bir Cesedin Otobiyografisi’nin \u0130ngilizce bask\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcn\u00fc yazan Adam Thirlwell’in yaz\u0131s\u0131ndan bir par\u00e7a, Krjijanovski’yi tan\u0131mama ve yorumlamaya \u00e7al\u0131\u015fmama yard\u0131mc\u0131 oldu (1). \u00d6yk\u00fcc\u00fcy\u00fc yer yer Marcel Duchamp’a benzetiyor -\u00f6zellikle Duchamp’\u0131n inframince<\/em>\/infrathin<\/em> kavram\u0131yla i\u015faret etti\u011fi anlara benzer anlar\u0131n pe\u015finden gitti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Infrathin’i yitirilen, ele ge\u00e7mesi g\u00fc\u00e7 mesafe gibi anlad\u0131m. Paul Matisse’in Duchamp’\u0131n yaz\u0131lar\u0131ndan derledi\u011fi “Notes” (1983) kitab\u0131ndan al\u0131nt\u0131lardan biraz okudum. Kitab\u0131n ne \u0130ngilizce ne T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisini bulabildim. Kavram\u0131n inceli\u011fi ve Duchamp’\u0131n verdi\u011fi \u00f6rnekler ho\u015fuma gitti: dumans\u0131z ate\u015f, hen\u00fcz kalk\u0131lm\u0131\u015f bir koltuktaki s\u0131cakl\u0131k, aynada ya da camdaki yans\u0131ma, \u0131slak ipek, yanard\u00f6nerler (iridescents), (metro kap\u0131s\u0131ndan) son dakikada i\u00e7eri giren insanlar, kadife pantolonlar\u0131n \u0131sl\u0131\u011f\u0131” (2). Krjijanovski’nin G\u00f6zbebe\u011finde<\/em> \u00f6yk\u00fcs\u00fcnde bir adam sevdi\u011fi kad\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde kendi yans\u0131mas\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6nce bu kar\u015f\u0131daki adam\u0131n hareketlerine dair bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcyor, sonra da birden kad\u0131n\u0131n g\u00f6zbebe\u011fine d\u00fc\u015f\u00fcveriyor. Orada, kad\u0131n\u0131n eski sevgilileriyle tan\u0131\u015f\u0131p, bedeninin i\u00e7inde ya\u015famaya, r\u00fcyalar\u0131na girmeye ba\u015fl\u0131yor. \u0130nsan\u0131n g\u00f6zbebe\u011findeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle kendi varl\u0131\u011f\u0131, orada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7mi\u015ften insanlarla bug\u00fcn\u00fcn aras\u0131ndaki mesafe, ‘eski’ insanlar\u0131n g\u00fcnden g\u00fcne \u015feffafla\u015fmas\u0131: Krjijanovski’nin g\u00fc\u00e7l\u00fc yanlar\u0131ndan birisi duygulan\u0131mlar\u0131 cisimle\u015ftirmekteki yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131.<\/p>\r\n Cisimle\u015ftirme ve fantastik bir \u00f6yk\u00fcye \u00e7evirme niyetini en ba\u015fta \u00f6yk\u00fc ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 okudu\u011fumda fark etmemi\u015ftim, sonradan olduk\u00e7a bariz geldi. Diki\u015fler<\/em>, \u00c7atlak Koleksiyoncusu<\/em>, Is\u0131r\u0131lamayan Dirsek<\/em>, Firari Parmaklar<\/em>, Sar\u0131 K\u00f6m\u00fcr<\/em> gibi \u00f6yk\u00fcler hep belli bir ruh halinin, bir \u00e7aban\u0131n, bir sorgulaman\u0131n fiziksel yarat\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6yk\u00fcle\u015ftirilmesi fikrinden k\u00f6kleniyor gibi. Is\u0131r\u0131lamayan Dirsek<\/em>‘te \u00f6mr\u00fc boyunca dirse\u011fini \u0131s\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan birisi, medyada duyulmas\u0131yla \u00fclkece me\u015fhur bir fenomene (hadi g\u00fcn\u00fcm\u00fczle analoji yapal\u0131m, oley), pe\u015finde ko\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015fse toplumsal yap\u0131y\u0131 derinden d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren felsefi ve pop\u00fcler bir ak\u0131ma evriliyor. \u00c7atlak Koleksiyoncusu,<\/em> Tanr\u0131’dan d\u00fcnyada var olan b\u00fct\u00fcn \u00e7atlaklar\u0131 toparlamas\u0131n\u0131 diliyor, bu \u00e7atlaklara bir son vererek d\u00fcnyaya bir “b\u00fct\u00fcnl\u00fck” hali getirebilmenin pe\u015finde ko\u015fuyor. \u0130ki favorimden birisi olan Sar\u0131 K\u00f6m\u00fcr<\/em>‘de ise insanlar\u0131n i\u00e7indeki h\u0131n\u00e7, mutsuzluk, nefret gibi duygulardan enerji \u00fcretmenin yolu bulunan bir \u00fclkede bu yeni enerji kayna\u011f\u0131n\u0131n g\u00fcndelik hayattaki etkilerini d\u00fc\u015fl\u00fcyor. En hafif buldu\u011fum fakat bir yandan sanat \u00fczerine sorgulamalar i\u00e7eren komik \u00f6yk\u00fc Firari Parmaklar<\/em> ise me\u015fhur bir piyanistin parmaklar\u0131n\u0131n bedeninden ayr\u0131l\u0131p \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 yolculu\u011fu aksiyon filmi gibi anlat\u0131yor, tam animasyon k\u0131sa filme uyarlamal\u0131k bir \u00f6yk\u00fc. Bu ifade edemedi\u011fim \u015feyi bir ele\u015ftirmen tek c\u00fcmlede s\u00f6ylemi\u015f: “Krjijanovski okuru kat\u0131ks\u0131z imgelemden Freudyen metafora ta\u015f\u0131yor” (3).<\/p>\r\n “Toplanm\u0131\u015flar: Sarp kayal\u0131klar\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131ran uzun \u00e7atlaklar; duvarlarda, g\u0131c\u0131rt\u0131l\u0131 d\u00f6\u015feme tahtalar\u0131nda ve ocaklarda kendilerine yer bulan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7atlaklar; ay\u0131n kurumu\u015f, yar\u0131kl\u0131 y\u00fczeyindeki devasa ye\u015fil g\u00f6vdeli \u00e7atlaklar; kemanlar\u0131n ses tablalar\u0131ndaki minik delikler. Ve hepsi Ke\u015fi\u015f’in \u00f6n\u00fcnde topland\u0131\u011f\u0131 zaman onlara bir konu\u015fma yapm\u0131\u015f.<\/em>” (s. 101)<\/p>\r\n Diki\u015fler \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn son par\u00e7as\u0131nda D S\u00fctunundaki Piyon’un yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu Krjijanovski, akl\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, bir anda \u00e7aresizlik, tekinsizlik, ya\u015famla\/oyunla ba\u015f ba\u015fa kalma alegorilerinden birisi buydu. Satran\u00e7 a\u00e7\u0131l\u0131\u015flar\u0131nda (\u0130talyan A\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131? O sanki e4 idi) vard\u0131 ya, en genel a\u00e7\u0131l\u0131\u015f hamlesi. e ya d s\u00fctunundaki piyonu iki ileri s\u00fcrerek ba\u015flamak… 64 karelik sava\u015f alan\u0131n\u0131n ortas\u0131na, piyonunu s\u00fcr\u00fcyor, onu yaln\u0131zl\u0131\u011fa mahkum ediyorsun. Ben \u015fimdi ancak Krjijanovski’nin ucuz bir taklidi olarak hat\u0131rlayabilirim -t\u0131pk\u0131 karikat\u00fcr anlatmak gibi- fakat Beyaz’\u0131n o ilk hamlesinden sonras\u0131nda bir anksiyete belirmez mi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen piyonda? Sadece yem olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olabilirsiniz sevgili piyon. Rakip, h\u00fccumcu bir anlay\u0131\u015fla bu piyona atakta bulunabilir, bu ilk atakta, acaba hemrengi dostlar\u0131 ne yapacak? Savunmayabilir piyonunu. Bamba\u015fka bir stratejinin feda edilmi\u015f par\u00e7as\u0131 olabilir. Daha sanc\u0131l\u0131s\u0131, ilk atakta savunup, atak yapanlar birikti\u011finde savunmaktan vazge\u00e7ip ba\u015fka bir oyun kurgulad\u0131\u011f\u0131 anda da ilk onu feda ederek ilerleyebilir. Eninde sonunda, nedir ki bir piyon? \u015eark\u0131 s\u00f6yleyen piyon: “Metin Kurt gibi yaln\u0131z\u0131z, ceza sahas\u0131nda<\/em>“.<\/p>\r\n \u00d6yk\u00fclerin birbirileriyle pasla\u015fmalar\u0131n\u0131 da ayr\u0131ca sevdim. Bir \u00f6yk\u00fc kitab\u0131ndan, yazar\u0131n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 nas\u0131l bir yer olarak deneyimledi\u011fini, metnine aktard\u0131\u011f\u0131 temel sorular\u0131n ve ruh hallerinin neler oldu\u011funu ve ne s\u0131kl\u0131kla tekrarlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebildi\u011fimde bu okuduklar\u0131mla kurdu\u011fum ba\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor. Arka kapakta da, \u00e7e\u015fitli yaz\u0131larda da kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m, Krjijanovski’nin ad\u0131n\u0131n birlikte an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yazarlar: Borges, Swift, Poe, Gogol, Beckett, Dostoyevski, Kafka… Bu birlikte an\u0131lma -\u00f6yle oldu\u011funu iddia edenler olsa da- bir kalibre yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 de\u011fildir elbet, \u00fcsluba dair ve tematik bir yak\u0131nl\u0131k olsa gerek. Borges ve Poe ile fantasti\u011fe olan e\u011filimlerinden; Dostoyevski ve Kafka’ya karanl\u0131k ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 tutulmu\u015f i\u00e7 d\u00fcnyalara sahip karakterleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan benziyordur belki.<\/p>\r\n Manhatta (1921), Berlin: Symphony of a Great City (1927) ve Man With a Movie Camera (1929) gibi filmlerin ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kent duygusuna dair i\u00e7g\u00f6r\u00fclerle dolu, bana bir \u015fekilde Perec’in Uyuyan Adam’\u0131n\u0131 da hat\u0131rlatan son \u00f6yk\u00fc Posta Damgas\u0131: Moskova (Ta\u015fraya On \u00dc\u00e7 Mektup)<\/em>, \u00f6yk\u00fc kal\u0131plar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde silindi\u011fi, mektup, deneme ve otobiyografiye kayan uzun ve epeyce geveze bir kapan\u0131\u015f metni. O \u00f6yk\u00fcden, Krjijanovksi’nin neleri dert etti\u011fine dair ipu\u00e7lar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran bir paragraf ile savrulan d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi toparlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m:<\/p>\r\n “\u015eakaklar\u0131n\u0131n aras\u0131na gizlenmi\u015f hayat\u0131, etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcp duran hayattan korumak, o caddeyi g\u00f6rmeden bir cadde \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcncelere dalmak imk\u00e2ns\u0131z. \u0130mgelerimi ne kadar bir araya getirmeye \u00e7al\u0131\u015fsam da, d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi da\u011f\u0131lmas\u0131nlar diye ne kadar kollamaya \u00e7al\u0131\u015fsam da bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Hep cadde araya girdi; k\u0131s\u0131k g\u00f6zkapaklar\u0131m\u0131n alt\u0131ndan d\u00fcrt\u00fcyor, kulak zarlar\u0131ma ve y\u0131pranm\u0131\u015f tabanlar\u0131ma kald\u0131r\u0131m ta\u015flar\u0131yla vuruyordu. Moskova’dan tek ka\u00e7\u0131\u015f yolu bir ara yola ve bir ara yoldan da bir \u00e7\u0131kmaz soka\u011fa girmek. Sonra her \u015fey sil ba\u015ftan tekrar ba\u015flar. Tang\u0131rt\u0131lar\u0131, v\u0131z\u0131lt\u0131lar\u0131 ve kelimeleri harflere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f \u015fehir, insan\u0131n beynine vurur, kafas\u0131n\u0131n i\u00e7ine dolar, ta ki birden parlayan kavgalar\u0131 ve a\u011f\u0131z kalabal\u0131klar\u0131yla onu tamamen, son raddeye kadar doldurana dek.<\/em>” (s. 188-9)<\/p>\r\n Notlar<\/span><\/p>\r\n [1] Bir par\u00e7as\u0131 \u015furada var: https:\/\/www.theparisreview.org\/blog\/2013\/11\/15\/the-known-unknown-on-sigizmund-krzhizhanovsky\/<\/a><\/p>\r\n [2] http:\/\/www.mit.edu\/~bhdavis\/Infrathin.html<\/a><\/p>\r\n