![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/marcel-proust-kay%C4%B1p-zaman%C4%B1n-izinde-swann-lar%C4%B1n-taraf%C4%B1.jpg?resize=276%2C429\")
<\/p>\r\n<\/p>\r\n
Cesaret edip okumaya ba\u015flad\u0131m Proust’<\/em>u sonunda, hen\u00fcz Swann’lar\u0131n Taraf\u0131’<\/em>n\u0131 bitirdim. \u00c7i\u00e7ek A\u00e7m\u0131\u015f Gen\u00e7 K\u0131zlar\u0131n G\u00f6lgesinde’<\/em>ye ba\u015fl\u0131yorum. Okumay\u0131 Okurun Belle\u011fi<\/em>, dolayl\u0131 olarak ise Benjamin<\/em> tetikledi. Okurun Belle\u011fi’nde metne giren referanslar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sanki okura bir g\u00fczellik olsun diye dipnotlara yerle\u015ftirilmi\u015f Proust pasajlar\u0131 vard\u0131. Sebald<\/em>‘\u0131n \u00e7evrilen metinleri bittikten sonra Okurun Belle\u011fi’ni okuyup her \u015feyi yerli yerine yerle\u015ftirmek isterken ba\u015far\u0131s\u0131z oldum fakat bununla birlikte u\u00e7lar\u0131nda Benjamin, Proust, Sebald<\/em> ve Barthes<\/em> olan ve \u00e7ok\u00e7a kez birbiri \u00fczerine katlanmaktan y\u0131pranm\u0131\u015f, benim i\u00e7in iyice anla\u015f\u0131lmaz h\u00e2le gelmi\u015f bir \u00e7okgenin eksik par\u00e7alar\u0131n\u0131 aramaya koyuluyorum. \u00d6yle, bir me\u015fgale ar\u0131yorum asl\u0131nda.<\/p>\r\n Kay\u0131p Zaman\u0131n \u0130zinde’nin ilk par\u00e7as\u0131n\u0131n sonunda, yeni bir roman okumu\u015f olmaktan ziyade, ya\u015fama dair ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir duyumla ve bu duyumun al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumdan farkl\u0131 bir ifade edili\u015f bi\u00e7imiyle kar\u015f\u0131la\u015fman\u0131n \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015f\u0131yorum. Okurken yer yer \u00e7ok keyif alsam da bazen romansal olandan sap\u0131p kendimi c\u00fcmlelere kapt\u0131rarak devam ettim. Bu k\u0131s\u0131mlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7at\u0131yla ilgisini ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f olmal\u0131y\u0131m. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde (Swann’\u0131n Bir A\u015fk\u0131) konu ne zaman Swann’dan Verdurin’in ba\u015fka konuklar\u0131na ve konulara sapsa okuma ritmim yava\u015flad\u0131, dikkatim da\u011f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Belki anlam\u0131 zamanla \u00e7\u0131kar. Okudu\u011fum her \u015feyi unutmadan baz\u0131 notlar alsam bu romanlarla ili\u015fkimi daha s\u0131k\u0131 tutar\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\r\n \u0130lk izlenimler<\/strong><\/p>\r\n \u00c7evremdeki insanlar ve olup bitenlere dair kafamda d\u00f6nen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve hislerimi ba\u015fkalar\u0131yla \u00e7ok s\u0131k payla\u015fm\u0131yorum. Hem nas\u0131l ifade edece\u011fimi bilmedi\u011fimden hem de insanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcmden. Bazen, yak\u0131n hissetti\u011fim anlarda, herhangi bir insana dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi ya da bir olay sonucu hissettiklerimi payla\u015f\u0131yorum. Mesele benim i\u00e7in biraz karma\u015f\u0131ksa, anlat\u0131rken merkezdeki \u015feyden s\u00fcrekli uzakla\u015f\u0131yor, kimi \u00e7ekincelerim ve yap\u0131sal bir sorun olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm ileti\u015fimsel becereksizli\u011fim sebebiyle yer yer istemli yer yer istemsizce aslolan\u0131 farkl\u0131la\u015ft\u0131rarak bir hik\u00e2ye anlat\u0131yorum. Karma\u015f\u0131k bir durum s\u00f6z konusu de\u011filse birka\u00e7 c\u00fcmlede ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc s\u00f6yl\u00fcyorum. B\u00f6ylesi ya\u015fam par\u00e7alar\u0131na dair bir \u015feyler s\u00f6yledi\u011fimde s\u0131k s\u0131k “(olmas\u0131 gerekenden) fazla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun”, “kendince ve tek tarafl\u0131 yorumluyorsun”, “hayat tam da b\u00f6yle bir \u015fey de\u011fil, daha basit ya\u015f\u0131yoruz asl\u0131nda” gibi cevaplar al\u0131yorum. Bu cevaplarla kar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131 \u00e7ok seviyorum. Bunu s\u00f6yleyenin, eksikli\u011fini s\u00fcrekli hissetti\u011fim bir “kendili\u011finden” ya\u015fama i\u015faret etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu derecede i\u00e7ine giremedim hayat\u0131n bir t\u00fcrl\u00fc. Hep hayata mesafeli hissediyorum. Fakat bunun yan\u0131nda, bu mesafeden bir ifade kurabilmekten de yoksunum. Bu y\u00fczden, ba\u015fta ba\u015fka \u00fcretmeyen g\u00f6zlemcileri sonra da \u00f6yle dola\u015f\u0131p oturup tekrar dola\u015fanlar\u0131, filmlerdeki ironik d\u0131\u015f sesleri, okurlar\u0131, az konu\u015fan sinefilleri, say\u0131klayanlar\u0131, yol \u00fcst\u00fcnde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m yabanc\u0131lar\u0131, birden bir \u015fey s\u00f6yleyen ya da bir hareket yap\u0131p ge\u00e7ip giden insanlar\u0131, bir parkta otururken \u00e7evrede yank\u0131lanan sesleri, arka koltukta oturan\u0131 dinlemeyi seviyorum. Ya da bunlara mecbur hissediyorum.<\/p>\r\n Swann’lar\u0131n Taraf\u0131’nda ilk buldu\u011fum \u015fey, s\u0131radan g\u00f6r\u00fcnen anlar\u0131, bazen y\u00fccele\u015ftirerek (me\u015fhur madlen) bazen de y\u00fccele\u015ftirmeden sadece geni\u015fleterek, a\u00e7arak, i\u00e7ine girerek, \u00f6nemseyerek tamamen ki\u015fisel (fakat okurda, “evet, tam da \u00f6yle hissetmi\u015ftim ben de bir keresinde” hissini uyand\u0131rmay\u0131 ba\u015fararak) bir yorumlama y\u00f6ntemiyle ele alma ilgisi, zevki ve ustal\u0131\u011f\u0131 oldu. Buna, her ne kadar kitaba ismini vermi\u015f olsa da, \u015fu an bana herhangi bir \u00f6rnek gibi gelen bir pasaj Combray \u00e7evresindeki gezintilerin mekansal yerle\u015fimini anlatt\u0131\u011f\u0131 pasaj olabilir. Hat\u0131rlamak i\u00e7in not edeyim:<\/p>\r\n Combray \u00e7evresinde, gezinti yap\u0131lacak iki “taraf” vard\u0131; bunlar birbirine o kadar z\u0131t y\u00f6nlerdeydiler ki, ikisine gitmek i\u00e7in, evden d\u0131\u015far\u0131ya iki ayr\u0131 kap\u0131dan \u00e7\u0131kard\u0131k: Biri, yolda M. Swann’\u0131n arazisinin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ti\u011fimizden, Swann’lar\u0131n taraf\u0131 diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z M\u00e9s\u00e9glise-la-Vineuse taraf\u0131yd\u0131, \u00f6b\u00fcr\u00fc de Guermentes taraf\u0131. Do\u011fruyu s\u00f6ylemek gerekirse, M\u00e9s\u00e9glise-la-Vineuse’\u00fc, “o taraf” olarak tan\u0131d\u0131m sadece, bir de pazar g\u00fcnleri Combray’ye gezmeye gelen insanlar\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131m; bunlar, halam gibi bizlerin de “hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131” ve buradan yola \u00e7\u0131karak, “herhalde M\u00e9s\u00e9glise’den gelmi\u015f” yabanc\u0131lard\u0131. Guermantes’e gelince, onu bir g\u00fcn, ama \u00e7ok daha sonraki bir tarihte, \u00e7ok daha fazla tan\u0131yacakt\u0131m; yeniyetmelik y\u0131llar\u0131m boyunca, M\u00e9s\u00e9glise benim nazar\u0131mda ufuk gibi ula\u015f\u0131lmaz, ne kadar uzaklara gidilirse gidilsin, Combray’ye benzemeyen bir arazinin k\u0131vr\u0131mlar\u0131yla g\u00f6zden gizlenen bir \u015feydi; Guermentes ise daima “o taraf”\u0131n ger\u00e7ekten ziyade zihinsel s\u0131n\u0131r\u0131, ekvator \u00e7izgisi gibi, kutup gibi, Do\u011fu gibi, adeta soyut bir co\u011frafi ifade olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc g\u00f6z\u00fcme. O zamanlar M\u00e9s\u00e9glise’e “Guermantes yoluyla” ya da Guermantes’a M\u00e9s\u00e9glise yoluyla gitmek, benim i\u00e7in bat\u0131ya do\u011fu yoluyla gitmek gibi kadar anlams\u0131z bir ifadeydi. (s. 136)<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Daha k\u0131sa bir al\u0131nt\u0131 planlarken, kendimi kapt\u0131r\u0131p daha fazla c\u00fcmle al\u0131nt\u0131lamak istedim. Bir noktada bitirmem gerekti\u011finden en bitirici g\u00f6r\u00fcnen c\u00fcmlede kestim. \u015e\u00f6yle hissediyorum okurken: “l\u00fctfen anlatmaya devam et o iki taraf\u0131, senin i\u00e7in ne ifade ettiklerini, halan\u0131n bu fark\u0131 nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ne dedi\u011fini, peyzaj\u0131 da anlat ama daha \u00e7ok referansla o co\u011frafyay\u0131, sonradan bakarak anlat”. Bu \u00f6rnekte oldu\u011fu gibi, herhangi bir \u015feyi anlaml\u0131 ve ilgi \u00e7ekici k\u0131labiliyor yazar.<\/p>\r\n Kendime yordum. Bug\u00fcn i\u015f yerinde bir molada, evden \u00e7\u0131karken se\u00e7mek zorunda oldu\u011fum ilk yol ayr\u0131m\u0131n\u0131 arkada\u015flar\u0131ma anlatt\u0131m. \u0130\u015fe gitti\u011fim her sabah, ikiye ayr\u0131lan soka\u011f\u0131n sol taraf\u0131ndan hafif e\u011fimli bir yoku\u015fu \u00e7\u0131k\u0131p bir parktan ge\u00e7erek bulvara \u00e7\u0131k\u0131yor, otob\u00fcse binip i\u015fe gidiyorum. Hafta sonlar\u0131ndaysa -ya da i\u015f d\u0131\u015f\u0131nda evden \u00e7\u0131kt\u0131ysam, ki bu genelde hafta sonlar\u0131 oluyor- sa\u011fda yoku\u015f a\u015fa\u011f\u0131 k\u0131vr\u0131lan soka\u011fa d\u00f6n\u00fcp merkeze do\u011fru y\u00fcr\u00fcyorum. Y\u0131llard\u0131r bu evde oturmama ra\u011fmen, birka\u00e7 hafta \u00f6nce, ilk defa, bir sabah tam uyanamad\u0131\u011f\u0131mdan olsa gerek, yanl\u0131\u015fl\u0131kla merkeze giden sokaktan ileri do\u011fru birka\u00e7 dakika boyunca y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcm. Dalg\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark edince kendi kendime g\u00fcl\u00fcp, yolu geri y\u00fcr\u00fcy\u00fcp -oysa ki o yoldan devam ederek de bulvara \u00e7\u0131kabilirdim fakat yapt\u0131\u011f\u0131m hatay\u0131 d\u00fczeltmi\u015f olmazd\u0131m bu durumda- do\u011fru yoldan i\u015fe gittim. Sabahlar\u0131 pek ay\u0131lamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, i\u015fe geli\u015fimizin tamamen omurilik kontrol\u00fcnde, di\u011fer insanlar\u0131 ve \u00e7evremizi fark etmeden ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi konusunda ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir muhabbet an\u0131nda bu an\u0131m\u0131 anlatmam\u0131 tetikleyen \u015feyin Proust oldu\u011funu \u015fimdi al\u0131nt\u0131ya dair yazmay\u0131 bitirdi\u011fimde fark ettim. Zihnimi de i\u015fgale ba\u015fl\u0131yor yava\u015f yava\u015f demek ki.<\/p>\r\n \u0130lk referans<\/strong><\/p>\r\n Proust \u00fczerine internette y\u00fczeysel olarak biraz bak\u0131n\u0131nca -birka\u00e7 kitab\u0131 bitirmeden yak\u0131n okumalardan \u00f6zellikle uzak duruyorum- iki Proust sever Andr\u00e9 Aciman (yazar, Proust hocas\u0131) ve Jonathan Burnham’\u0131n (Proust edit\u00f6r\u00fc) s\u00f6yle\u015fisine<\/a> rastlad\u0131m. Aciman, Proust’un temelde “sahip olma” hissini arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Roman\u0131n ba\u015flar\u0131nda annenin \u00f6p\u00fcc\u00fc\u011f\u00fcne sahip olmak isteyen Marcel’den ba\u015flayarak romanlar boyunca bu ihtiyac\u0131n kuruculu\u011funa i\u015faret ediyor. Ba\u015fka bir anda, Proust’un bi\u00e7emini her detay\u0131, n\u00fcans\u0131, duygu durumunu i\u00e7ine al\u0131p b\u00fcy\u00fcyen korku filmlerindeki dev yarat\u0131klarla (amoeba -amip-) benzetiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Aciman’a g\u00f6re Proust hi\u00e7bir \u015feyi unutmak istemiyor: retention par excellence. En unutulmaz anlar\u0131 ise sahip olamad\u0131klar\u0131. \u0130\u015fte b\u00f6yle yorumlardan ka\u00e7\u0131yordum asl\u0131nda. Okumaya y\u00f6n ve \u015fekil verecek tehlikeli b\u00fcy\u00fck tespitlerden.<\/p>\r\n Okurun Belle\u011fi’nde de ge\u00e7iyordu, s\u00f6yle\u015fide de ayn\u0131s\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlar: Proust’u ille de romanlar\u0131n s\u0131ras\u0131yla ya da bir par\u00e7as\u0131n\u0131 ba\u015ftan sona okumaya gerek yok. Her zaman herhangi bir yerinden ba\u015flay\u0131p biraz okuyabilirsiniz, sizi daima taltif edecektir. B\u00f6yle diyorlar.<\/p>\r\n Fazla ki\u015fisel oldu ilk par\u00e7a, Proust okuma notu olmad\u0131 pek ama plan\u0131m yaza yaza bir \u015fekilde yolumu bulmak.<\/p>\r\n Proust fan blog say\u0131s\u0131 ise \u00e7okmu\u015f: Reading Proust For Fun<\/a>, 182 Days of Marcel Proust<\/a>, Reading Proust<\/a>, Proust Reader<\/a>, Involuntary Memory<\/a> vd. Ben de kendimi marjinal olmasa da bir fikir bulmu\u015f ve pe\u015finden gidiyor sanm\u0131\u015ft\u0131m, birka\u00e7 saatli\u011fine.<\/p>\r\n \u0130leriye d\u00f6n\u00fck kitaplar<\/strong><\/p>\r\n Proust’a dair yazanlar\u0131 merak etti\u011fimden kitap\u00e7\u0131lara girdi\u011fimde ona dair kitaplar\u0131 da g\u00f6z\u00fcm se\u00e7meye ba\u015flad\u0131. Bug\u00fcnlerde yeni bir \u00e7eviri \u00e7\u0131km\u0131\u015f: Edmund White’\u0131n “Marcel Proust: Bir Ya\u015fam” biyografisi. Bir de Beckett’in Beckett olmadan \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131 “Proust” kitab\u0131na rastlad\u0131m. Bir de Aciman’\u0131n “Proust Projesi” varm\u0131\u015f, yazarlara sevdikleri pasajlar\u0131 se\u00e7ip bunlar\u0131n \u00fczerine yazmalar\u0131na dair bir davette bulunup kitapla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f. Alain de Botton’a ise sayg\u0131 duysam da optimizmine ve pratik felsefesine g\u0131c\u0131k oldu\u011fumdan onun kitab\u0131n\u0131 en son okurum -sonra bir de severim kesin.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\r\n