![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/erlend-loe-roportaj.jpg?resize=400%2C247\")
<\/p>\n<\/p>\n
Loe, hen\u00fcz T\u00fcrk\u00e7e’ye \u00e7evrilen \u00fc\u00e7 roman\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m kadar\u0131yla, romanlar\u0131n\u0131 k\u0131sa b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131rmaktan ho\u015flan\u0131yor. Ke\u015fke Loe “roman yazarken ho\u015fland\u0131\u011f\u0131m \u015feyler” listesi yapsa. Onun y\u00f6nteminde beni derinden etkileyen, g\u00fcld\u00fcren, duyguland\u0131ran vuru\u015flar\u0131ndan birisinin bu k\u0131sa b\u00f6l\u00fcmlerin bitiri\u015fleri oldu\u011funu fark ettim. Bir araya toplayarak bu b\u00f6l\u00fcm bitiri\u015flerinin gizemine yakla\u015fmak istedim. Yeni romanlar\u0131 \u00e7evrildik\u00e7e bu derlemeyi g\u00fcncel tutmak isterim ama kesin o zamanlarda Loe’den uzakla\u015fm\u0131\u015f Han Kang yahut Cort\u00e1zar’a merak sarm\u0131\u015f bir ayran g\u00f6n\u00fcll\u00fc olurum.<\/p>\n
Romanlardan par\u00e7alar\u0131 b\u00f6yle ars\u0131zca ortaya d\u00f6k\u00fcp sa\u00e7\u0131nca pek \u00e7ok ba\u011flam yok oluyor, bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduray\u0131m. Bu i\u015f ancak, bir dizin ya da sar\u0131 sayfalar olarak i\u015f g\u00f6rebilir. O da sistemli yap\u0131l\u0131rsa.<\/p>\n
B\u00f6ylesi bir “roman sonu listesi” yapma fikri “Naif. S\u00fcper”deki karakterin listeleme a\u015fk\u0131ndan do\u011fdu. \u0130\u00e7imdeki listeleyiciyi ortaya \u00e7\u0131karan roman oldu bu. Art\u0131k uslanmadan listeleme yapabilirim, birka\u00e7 bask\u0131 yapm\u0131\u015f, sevilen bir roman karakterinden g\u00fc\u00e7 alarak.<\/p>\n
Bu al\u0131nt\u0131lar\u0131 buraya kopyalamakla (kitaptan bakarak klavyede yazmakla) telif su\u00e7u i\u015fliyor olman\u0131n tedirginli\u011fini de ta\u015f\u0131yorum. L\u00fctfen YKY, l\u00fctfen Siren, k\u0131zarsan\u0131z yaz\u0131n, blog’un alt\u0131 tamamen su, an\u0131nda temizlerim. \u00d6zr\u00fcn ard\u0131na \u015f\u00fckran: Dilek Ba\u015fak Loe’yi T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6yleyen olarak -de\u011ferli sidekick Bongo’nun deer de\u011fil de moose oldu\u011funu kenara b\u0131rak\u0131rsak- bu al\u0131nt\u0131lar\u0131n Loe’den sonraki ikinci sahibi. \u00c7al\u0131\u015fma saatlerine \u015f\u00fckranlar\u0131m\u0131 sunuyorum. Listeyi yanl\u0131\u015f anlam\u0131\u015f da olabilirim, listelerin maddeleri genelde bu denli uzun olmuyor.<\/p>\n
Lafa giremedim, bir \u015feyler hakk\u0131nda bir \u015fey yazmaya \u00e7al\u0131\u015fmam tekinsiz bir bor\u00e7 isteme diyalo\u011fu gibi sarpa sar\u0131yor. Nedir bu finallerde ortak ve etkileyici olan?<\/p>\n
\u0130lk akl\u0131ma gelen: b\u00fcy\u00fck s\u00f6zleri k\u00fc\u00e7\u00fcklenerek im\u00e2 etmek. G\u00fcndelik ya\u015fama dair y\u0131k\u0131c\u0131, terk edici, tamamen kabullenmesi g\u00fc\u00e7 ve nefret dolu bak\u0131\u015flar\u0131 var ba\u015f karakterlerin. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, yine bu karakterlerin analitik, entelekt\u00fcel ve tart\u0131\u015fmac\u0131 bir retorikleri yok. B\u00fcy\u00fck s\u00f6zler Loe’nin “k\u00fc\u00e7\u00fck” karakterlerinin a\u011fz\u0131na yak\u0131\u015fmayacaklard\u0131r. Bartleby geldi ilk olarak akl\u0131ma; \u00e7ok konu\u015fmas\u0131na, ne \u00e7evresindekilere ne okuyucuya hislerini ve eylemlerini derinlemesine a\u00e7madan birka\u00e7 vurucu s\u00f6z veya eylemle kendini ortaya koyan ana karakter yaz\u0131m\u0131.<\/p>\n
Oda\u011f\u0131, ge\u00e7mi\u015fe at\u0131flarla sapt\u0131rmacalar. Loe’nin kahramanlar\u0131 bir \u00e7arp\u0131\u015fmaya do\u011fru giderken hep o son anda tercihen espri i\u00e7eren bir patinajla olup biteni dramatize etmekten s\u0131yr\u0131larak “g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7ilecek” bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyorlar kendilerini. Bu g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7me ise ac\u0131ma veya \u00f6zde\u015fle\u015fme duygusu olarak tam o \u00e7arp\u0131\u015fma \u00f6ncesi foto\u011fraf\u0131, bir final olarak, romandaki hik\u00e2yeye kaz\u0131yor. Film terminolojisiyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce bu b\u00f6l\u00fcm finalleri, filmin birka\u00e7 planl\u0131k sekanslar\u0131n\u0131 ba\u011flarken son kareyi bir s\u00fcre dondurup tezat bir jingle e\u015fli\u011finde bekletmek gibi geliyor.<\/p>\n
Okura -niyeti varsa- karakterin i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015flemek i\u00e7in alan a\u00e7an k\u0131sa, sade ve yo\u011fun c\u00fcmleler. “Bir \u00e7amda ya\u015f\u0131yorum, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu t\u00fcr bir insan\u0131m art\u0131k.”<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/erlend-loe-doppler.jpg?resize=300%2C466\")
<\/p>\n
“Kar\u0131 her \u015feye tercih ederim. Pek \u00e7ok insana tercih ederim. Belki sana bile Bongo, diyorum, son damlay\u0131 silkelerken. Ama bu \u00f6ylesine bir soru, buna tak\u0131l\u0131p kalmayal\u0131m. Kafan\u0131 yorma buna. Seni de seviyorum Bongo. Hi\u00e7 fena de\u011filsin. Ama bir kar da de\u011filsin.” (D, s. 34) (San\u0131r\u0131m burada \u00e7eviride bir hata var. “\u00f6ylesine bir soru” deniyor fakat soru olarak \u00e7evrilmemi\u015f \u00f6nceki c\u00fcmleler.<\/em>)<\/p>\n “Ocak ay\u0131n\u0131n son g\u00fcn\u00fc, bir aydan fazla bir s\u00fcredir insanlarla konu\u015fmad\u0131\u011f\u0131m kafama dank ediyor. Gayet g\u00fczel gidiyor. Ba\u015fkalar\u0131na s\u00f6ylenecek o kadar \u00e7ok laf varken, ben bunlar\u0131n bir tanesini bile s\u00f6ylememi\u015fim. Asl\u0131nda s\u00f6ylenecek pek fazla bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n canl\u0131 kan\u0131t\u0131 benim. Kendimle gurur duyuyorum. Yeni y\u0131la iyi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 oldu bu.” (D, s. 74)<\/p>\n “\u0130nsanlar nerede hata yapt\u0131klar\u0131 do\u011fru d\u00fcr\u00fcst anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda anlay\u0131\u015f g\u00f6steriyorlar. Ne de olsa uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir hareket. \u0130leti\u015fim hala \u00f6lmemi\u015f. Ormanda, bir bak\u0131ma daha iyi ileti\u015fim kuruluyor.” (D, s. 86)<\/p>\n (Roman finali<\/em>) “D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm di\u011fer \u015fey, bunun bir seferberlik oldu\u011fu. Cepheye gidiyoruz. Norve\u00e7’in g\u00fcvenli ormanlar\u0131nda sal\u0131nmak kesmiyor art\u0131k. Babamla hesab\u0131m\u0131 kapatt\u0131m, kendi bo\u015flu\u011fum i\u00e7inde dibe vurmak istemiyorsam g\u00f6z\u00fcm\u00fc y\u00fckseklere dikmeliyim. Bu \u00fclkenin d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m bir d\u00fcnya var. Yard\u0131ma muhta\u00e7. Benim gibi bir avc\u0131 toplay\u0131c\u0131n\u0131n, bir ba\u015fka deyi\u015fle sikli Doppler’in yard\u0131m\u0131na muhta\u00e7. Bongo gibi bir geyi\u011fin. Belki de Gregus gibi bir o\u011flan\u0131n. Norve\u00e7’te ya\u015f\u0131yorsan, ko\u015fullar hakk\u0131nda do\u011fru bir fikrin olmuyor, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Norve\u00e7’in bankalarda milyonlarca kronu var. \u015eaka gibi bir rakam. Sanki bir \u015feyin ne kadar \u00e7ok oldu\u011funu anlatmak i\u00e7in \u00f6ylesine se\u00e7ilmi\u015f bir rakam. Ama bu, ger\u00e7ek bir rakam. Norve\u00e7’in binlerce milyar kronu var. Bu para petrolden geliyor. D\u00fcnyada petrol fiyatlar\u0131n\u0131 tetikleyen her sorunun ard\u0131ndan, paralar\u0131 istifliyoruz. \u0130nsanlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z da yok. “Denizin dibindeki petrol\u00fcn sahibi kim?” diye sorulabilir, insan \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursa. Ayr\u0131ca insan herhangi bir \u015feyi nas\u0131l olur da al\u0131p satabilir? \u00c7\u00fcnk\u00fc Norve\u00e7, ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nemsiz bir banliy\u00f6s\u00fc. Biz de buralardan giderek uzakla\u015f\u0131yoruz. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler ak\u0131ll\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ama kimin umurunda. Ayn\u0131 zamanda faydal\u0131larsa, b\u0131rak ak\u0131ll\u0131 da olsunlar. “Birazc\u0131k u\u011fra\u015ft\u0131ktan sonra \u00e7ad\u0131r \u00e7am\u0131n tepesine as\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca rengi ye\u015fildi, s\u0131k dallar\u0131n aras\u0131nda kaybolup gitti. Doppler b\u00f6ylelikle a\u011fac\u0131n tepesine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu. Orada ikamet etmeye ba\u015flad\u0131. Bir \u00e7amda ya\u015f\u0131yorum, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu t\u00fcr bir insan\u0131m art\u0131k.” (BDS, s. 32)<\/p>\n “Sonra vedala\u015ft\u0131lar ve Doppler yine a\u011faca t\u0131rmand\u0131. Asl\u0131nda hafiflemi\u015f ve a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131 ama her \u015feyden \u00f6nce kendine \u015fa\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Sen git, iyi bir kom\u015funun kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al ve kapakl\u0131 yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n \u00fczerine bo\u015fal. Olacak i\u015f de\u011fil.” (BDS, s. 41)<\/p>\n “Devletin, ev i\u015flerini para ekonomisine \u00e7evirmeye y\u00f6nelik mevcut sistemlerini google’lad\u0131\u011f\u0131nda midesi buland\u0131. Doppler art\u0131k interneti kald\u0131ramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. \u0130nternetteki bilgi miktar\u0131 devasayd\u0131. D\u00fcnyay\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir elektronik a\u011fla birbirine ba\u011flaman\u0131n hastal\u0131kl\u0131 bir fikir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.” (BDS, s. 66)<\/p>\n “Sonunda Doppler’in nevri d\u00f6nd\u00fc. Tav\u015fan\u0131n casusluk yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmeye ba\u015flad\u0131. Tav\u015fan, onun gayr\u0131safi milli has\u0131laya katk\u0131da bulunmadan g\u00fcnlerini evde ge\u00e7irdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu, Doppler’e g\u00f6re. Kesinlikle g\u00f6zlemlendi\u011fini hissediyordu. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck yarat\u0131k, Doppler nerede duruyor, nereye gidiyor, bunlar\u0131 takip ediyordu. Odadan odaya pe\u015fi s\u0131ra z\u0131play\u0131p duruyordu. Bu kibirli, umursamaz, yarg\u0131layan kemirgenin onu seyretmesinden ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti Doppler. Bundan kurtulacakt\u0131. Tav\u015fan\u0131 bodrum kat\u0131ndaki kafesine kilitledi. Orada otursun da hastal\u0131kl\u0131 tav\u015fan i\u00e7g\u00fcd\u00fcleriyle bir g\u00fczel ruhu karars\u0131n.” (BDS, s. 74-5)<\/p>\n “Mesela insan d\u00fcnyadaki yerinden emin de\u011filse, kaybolmu\u015fsa, ya\u015fam\u0131n ve toplumun yap\u0131lar\u0131na ak\u0131l erdiremiyorsa bir yasa konulmal\u0131. Yalan s\u00f6ylemek serbest olmal\u0131 mesela.\u00a0Ya\u015fam\u0131n anlam\u0131 yitirildi\u011finde, acil yalan yasas\u0131<\/em>. Bu yasa \u00e7\u0131kar yak\u0131nda, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor Doppler. Yasa garanti \u00e7\u0131kacak ama muhtemelen onun bundan faydalanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok ge\u00e7 olacak. Ne olursa olsun, Doppler’in mavi evdeki durumu \u015fu s\u0131ralar o kadar \u00e7arp\u0131k ki, art\u0131k ger\u00e7e\u011fe ba\u015fvurmak imk\u00e2ns\u0131z. Her \u015feyin bir zaman\u0131 varm\u0131\u015f. Ormana ka\u00e7ma zaman\u0131 ve geri d\u00f6nme zaman\u0131. Ger\u00e7e\u011fin zaman\u0131 ve yalan\u0131n zaman\u0131. Yalan k\u0131ymeti bilinmemi\u015f bir kaynak, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor Doppler gidip yatmak i\u00e7in merdivenleri \u00e7\u0131karken.” (BDS, s. 85)<\/p>\n “\u0130nsan yalan\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 iyice bir g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011finde, yalan s\u00f6ylemek hi\u00e7 zor de\u011fil. Bize yalan\u0131n aptalca ve tehlikeli oldu\u011fu, kesinlikle do\u011fru bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011fretiliyor. Ancak yalan bir dizi sorunu halledebilir. Doppler bunu fark etti. Bunu akl\u0131n\u0131n bir k\u00f6\u015fesine not etti. Daha fazla televizyon seyretme karar\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda bir yere.” (BDS, s. 86)<\/p>\n “Ne kadar \u00e7ok televizyon seyrederse o kadar \u00e7ok alakas\u0131z insanla \u00f6zde\u015fle\u015febiliyordu Doppler. Bu insanlar\u0131n anlatt\u0131klar\u0131n\u0131 dinledi, duyduklar\u0131 kula\u011f\u0131na gayet mant\u0131kl\u0131 geliyordu. Sistemin arka \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fileri konu alan programlar yap\u0131l\u0131yordu. Bu insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131klar\u0131 i\u015f ko\u015fullar\u0131ndan dolay\u0131 bozulmu\u015ftu ve kimse bunun sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmiyordu. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131 mahvolmu\u015ftu ancak sigorta \u015firketleri su\u00e7lunun amalgam oldu\u011fu konusunda \u015f\u00fcphe uyand\u0131rmay\u0131 ba\u015far\u0131yorlard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 \u00e7ocukken okulun engel olmad\u0131\u011f\u0131 bir mobinge maruz kalm\u0131\u015flard\u0131. Y\u0131llarca ba\u015fka pek \u00e7ok ki\u015finin de arabayla \u015farampole yuvarland\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6neme\u00e7te onlar da \u015farampole yuvarlanm\u0131\u015ft\u0131 ama devlet bu konunun \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcp de meseleyi halletmi\u015f miydi? Tabii ki hay\u0131r. Bir s\u00fcr\u00fc d\u00f6neme\u00e7 var, sadece Norve\u00e7’te binlercesi var, devlet her bir d\u00f6neme\u00e7le ilgilenemez ki, olmaz. Doppler, devletin okulda ne kadar az varl\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini hat\u0131rlad\u0131. Ba\u015fka \u00f6\u011frenciler onu rahats\u0131z etmi\u015f de\u011fillerdi ama temponun yava\u015fl\u0131\u011f\u0131 can\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131yordu. O zamanlar bu konudan birilerinin sorumlu oldu\u011fu akl\u0131na gelmemi\u015fti ama \u015fimdi olay\u0131 bamba\u015fka bir \u0131\u015f\u0131k alt\u0131nda g\u00f6r\u00fcyordu. Okulun, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffedemedi\u011fi pek \u00e7ok y\u00f6n\u00fc vard\u0131 Doppler’in. Okul tutkusuz bir bi\u00e7imde onu yaln\u0131zca okulda tutmak ve bir g\u00fcn \u00f6nce okudu\u011fu \u015feyleri hat\u0131rlama yetene\u011fini y\u00fcceltmek yerine onu ger\u00e7ekten y\u00fcreklendirseydi, bug\u00fcn kim bilir nerelerde olurdu. Televizyon programlar\u0131, yava\u015f ve emin ad\u0131mlarla Doppler’in sistemlere olan inanc\u0131n\u0131 t\u00f6rp\u00fcledi. Fark\u0131na bile varmadan devleti sevmekten vazge\u00e7ti.” (BDS, s. 107)<\/p>\n “\u0130nsanlar ne kadar k\u00f6t\u00fc durumda olduklar\u0131n\u0131n resmini \u00e7izebilsinler diye interneti yaratm\u0131\u015ft\u0131 devrimciler. Bu, \u00f6z\u00fcnde d\u00fcnyan\u0131n en zararl\u0131 arac\u0131yd\u0131. Denetlenmemi\u015f, filresiz \u00e7e\u015fitlilik, \u00e7ok bilmi\u015fleri oyun d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131r. Kimse di\u011ferlerinden daha iyisini bilmemektedir; kendini kolay anla\u015f\u0131labilir bir \u015fekilde form\u00fcle edenin, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve karizmatik olan\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Doppler okudu, okudu. Bir k\u0131yamet zaman\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131.” (BDS, s. 133)<\/p>\n “Doppler, yeteneksiz beslendikleri ortaya olan bu k\u0131zlar\u0131n uyan\u0131p da ilk kez bo\u015flukla y\u00fcz y\u00fcze geldikleri g\u00fcn, duvarda bir sinek olmak isterdi. Pembe blogcular\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirdi: K\u0131zlar g\u00f6zlerini a\u00e7t\u0131lar, gerindiler, m\u00fckemmel kocalar\u0131na, m\u00fckemmel \u00e7ocuklar\u0131na d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131lar, sonra bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00fcz adet g\u00fczel giysi, ayakkab\u0131 ve e\u015fyalar\u0131n s\u0131raland\u0131\u011f\u0131 raflar\u0131n –dayan\u0131kl\u0131 bukleler ve yeni, yumu\u015fak bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sa\u011flayan <\/em>sa\u00e7 ma\u015fas\u0131n\u0131n, Philip Hog alt\u0131n renkli spor ayakkab\u0131lar\u0131n\u0131n, Adax \u00e7antalar\u0131n\u0131n, Phillip Lim \u00e7antalar\u0131n\u0131n, Marc by Marc Jacobs \u00e7antalar\u0131n\u0131n,\u00a0C\u00e9line \u00e7antalar\u0131n\u0131n \u00fczerinde gezdirdiler. Tam o s\u0131rada i\u00e7lerinden asabi bir homurtu y\u00fckseldi; ne olabilir bu, diye merak ettiler, anlam\u0131yorlard\u0131, hayatlar\u0131ndaki her \u015fey \u00e7ok g\u00fczeldi oysa. Sonraki aylarda bu homurtu giderek artt\u0131. U\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131 \u015fey onlara daha da bo\u015f gelmeye ba\u015flad\u0131, konu\u015ftuklar\u0131nda s\u00f6zc\u00fckler bo\u015f salonlarda yank\u0131lan\u0131yordu. Her \u015fey sarpa sar\u0131yor; anla\u015f\u0131lmazl\u0131klar, hatta ve hatta g\u00fczel kocayla kavgalar ba\u015f g\u00f6steriyor, ya\u015famla ilgili se\u00e7imler konusunda \u015f\u00fcpheler ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. Sonunda m\u00fckemmel olan ilelebet bast\u0131r\u0131l\u0131yor ve yerini, su\u00e7un kendinde oldu\u011funa dair ani bir fark\u0131ndal\u0131ktan do\u011fan \u00e7aresizli\u011fe b\u0131rak\u0131yordu. Ate\u015fe k\u00f6r\u00fckle gittiler; her g\u00fcn binlerce insandan ilgi g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131 ama bunu ne i\u00e7in kulland\u0131lar? Hi\u00e7bir bok i\u00e7in. Tersine. Yapt\u0131klar\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyaya pek de ak\u0131ll\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermekten ibaretti. Bo\u015flu\u011fun \u00f6nde gidenleriydiler. Nesnelerin, bedenlerin ve s\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131n partilerinden \u00e7\u0131kmad\u0131lar, \u015fovun en iyisi olmaya \u00e7abalad\u0131lar. T\u00fcm bu blog y\u0131llar\u0131 boyunca ak\u0131llar\u0131na tek bir ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncenin gelmedi\u011fini birdenbire ke\u015ffediverdiler. Tek bir tane bile. Ara not: Olay anlatan k\u0131s\u0131mlar\u0131 bu al\u0131nt\u0131lara yerle\u015ftiremiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc anlamak i\u00e7in ba\u011flam gerekiyor veya vurucu finaller yapm\u0131yorlar. Sadece hik\u00e2yeyi devam ettiriyorlar.<\/em><\/p>\n “Egil Hegel bir g\u00fcn ko\u015fa ko\u015fa i\u015fine giderken, Doppler’in \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ti. Her \u015fey \u00e7ok ani oldu. Doppler, Egil Hegel’in onu tan\u0131y\u0131p tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131ndan pek emin de\u011fildi ancak ertesi g\u00fcn Egil Hegel yeniden \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ti. Tek bir s\u00f6z bile etmeden Doppler’e be\u015f y\u00fcz kron verdi ve h\u0131zla yoluna devam etti. Bu b\u00fcy\u00fck mebla\u011f Doppler’in Romanlar aras\u0131ndaki itibar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131, \u00e7orbas\u0131na fazladan bir par\u00e7a et konuldu. Egil Hegel \u00f6n\u00fcnden ko\u015farak ge\u00e7meye, k\u00fc\u00e7\u00fck mebla\u011flar b\u0131rakmaya devam etti. Sonra birden gelmez oldu. Art\u0131k i\u015fe ba\u015fka bir yoldan gidiyor herhalde, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler. Oslo’da bir s\u00fcr\u00fc yol var. Binlercesi.” (BDS, s. 171)<\/p>\n “Ara s\u0131ra mutfak penceresinden mavi eve bak\u0131yordu. Orada hareket ve g\u00fclen insanlar vard\u0131. Ya\u015famlar\u0131 yeniden ray\u0131na oturmu\u015ftu. Her \u015feyin yerli yerinde oldu\u011fu bir mutluluk evinde ya\u015f\u0131yorlard\u0131 ve ne zaman ne yapacaklar\u0131n\u0131 hep biliyorlard\u0131. Okul, antreman ve idmanlar i\u00e7in zaman \u00e7izelgeleri buzdolab\u0131na meyve \u015feklindeki m\u0131knat\u0131slarla ili\u015ftirilmi\u015fti. Bazen Doppler onlarla selamla\u015fmak i\u00e7in elini kald\u0131r\u0131yordu, mevcudiyeti teyit edilsin ve onu g\u00f6rebilsinler diye. Bir defas\u0131nda Egil Hegel de ona el sallad\u0131, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir tebess\u00fcmle. Muhtemelen sevimli bir adam bu, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler. Doppler’in olup olabilece\u011finden \u00e7ok daha sevimli. Geni\u015f, sevimli, istikrarl\u0131. Egil Hegel d\u00fcnyan\u0131n miras\u0131n\u0131 devralacak, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. “Sara, Doppler’in elini ald\u0131 ve gayet kararl\u0131 bir \u015fekilde bald\u0131r\u0131ndan yukar\u0131ya y\u00f6nlendirdi. Ete\u011finin alt\u0131na ve gerisine i\u015fte. Doppler \u00e7eli\u015fik duygularla dolup ta\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetti. Sara’n\u0131n yumu\u015fak ve \u00e7ekici oldu\u011fu \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmezdi, ancak aralar\u0131ndaki stat\u00fc fark\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fckt\u00fc. Aupair<\/em>‘leri b\u00f6yle durumlara d\u00fc\u015f\u00fcrmek yanl\u0131\u015ft\u0131. Belki de yasad\u0131\u015f\u0131, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler. Mesela Sara sonradan pi\u015fmanl\u0131k duyacak olsa, genel do\u011fru-yanl\u0131\u015f anlay\u0131\u015f\u0131 Doppler’i tacizci olarak g\u00f6sterecekti. D\u00fcnya b\u00f6yleydi. Hay\u0131r, en iyisi geri \u00e7ekilmekti. Ama bu da o kadar kolay de\u011fildi, \u015fimdi Sara oras\u0131n\u0131 buras\u0131n\u0131 m\u0131nc\u0131klamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. M\u0131nc\u0131klanman\u0131n ne kadar harika bir \u015fey oldu\u011funu unutmu\u015ftu Doppler.” (BDS, s. 177-8)<\/p>\n “S\u00fct i\u00e7iciler her i\u015fin alt\u0131ndan kalkan insanlard\u0131r ama ayn\u0131 zamanda biraz saftiriktirler.” (BDS, s. 195)<\/p>\n “Bongo olanlar\u0131 \u00fczg\u00fcn bak\u0131\u015flarla izledi. Bunun \u00e7ok talihsiz bir durum oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. Bir \u015feylerin yanl\u0131\u015f gitti\u011fini \u00e7ok \u00f6nceden hissetmi\u015fti. Ama uyaramazd\u0131 ki. Ah! Nas\u0131l da \u00fczg\u00fcnd\u00fc. Efendisinin, kendinden geriye kalan\u0131 da kaybetmek \u00fczere oldu\u011funu anl\u0131yordu ama elinden ne gelirdi ki? Boynuzlu hayvanlar\u0131n lisan\u0131 yok. Bir fikre tutunup onu s\u00f6zl\u00fc olarak ifade edemezler. Boynuzlu hayvanlar ve insanlar aras\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck fark budur i\u015fte.” (BDS, s. 202)<\/p>\n “\u0130nsanlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015f\u0131p ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131. \u00dclkeleri ve \u015fehirleri dolduran milyonlarcas\u0131n\u0131n, y\u00fcz binlercesinin aras\u0131na kar\u0131\u015f\u0131p ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131. Bir fikri anlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca insanlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Dansa kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131, her \u015feye kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. \u015eimdi ise i\u015fin ucunu birlikte b\u0131rakm\u0131\u015flard\u0131, \u00e7emberin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131. ” ” ” ” “Cosmos adl\u0131 televizyon dizisi geldi akl\u0131ma. Carl Sagan uzaya benzetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir setin i\u00e7inde dola\u015f\u0131p b\u00fcy\u00fck say\u0131lardan s\u00f6z ediyordu. B\u00f6l\u00fcmlerden birinde, insanlar\u0131n meydana geldi\u011fi maddelerle dolu bir tank\u0131n \u00f6n\u00fcnde oturuyordu. Tank\u0131 bir sopa ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken bir ya\u015fam meydana getirip getiremeyece\u011fini merak etti\u011fini s\u00f6yledi. ” “Eskiden oldu\u011fu gibi de\u011fildi ama yine de iyiydi. Babamla birlikte evin etraf\u0131nda y\u00fcr\u00fcmenin her \u015feyi halledece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftim zaten. Beklentilerim gayet makuld\u00fc. Babam, bunu daha sonra bir kez daha yapabiliriz diyor, e\u011fer ihtiya\u00e7 duyarsan. Olabilir diyorum. Babam, daha s\u0131k d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kman gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum, diyor, insanlarla, belki de bir k\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fmen gerek.” (NS, s. 92)<\/p>\n “Meteoroloji Enstit\u00fcs\u00fc’ne gidiyorum ve sekreter han\u0131ma Kim i\u00e7in bir rulo faks k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 almaya geldi\u011fimi s\u00f6yl\u00fcyorum. Kim’in kim oldu\u011funu biliyor ve bana birtak\u0131m sinir sorular sormuyor. Kim’in nas\u0131l oldu\u011funu soruyor sadece. \u00c7ok iyi, diyorum. Sonra da ruloyu al\u0131yorum. Bu kadar basit.” (NS, s. 102)<\/p>\n “Kafe kapand\u0131\u011f\u0131nda saray\u0131n bah\u00e7esinin i\u00e7inden y\u00fcr\u00fcd\u00fck. Onun evine gittim ve bir bardak \u00e7ay i\u00e7tim. Foto\u011fraf makinesini g\u00f6sterdi. Ve baz\u0131 foto\u011fraflar\u0131n\u0131. Renkli, b\u00fcy\u00fck foto\u011fraflar. Giderken bana sar\u0131ld\u0131, \u015fimdi geriye bakt\u0131\u011f\u0131mda, bunun bir \u00f6p\u00fcc\u00fck olmas\u0131na ramak kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Muhtemelen bir sar\u0131lmayd\u0131. Ama belki de \u00f6p\u00fcc\u00fck.” (NS, s. 109)<\/p>\n “Lise’ye otob\u00fcs\u00fcn arka koltu\u011fundan el sall\u0131yorum. Tam g\u00f6zden kayboldu\u011funda y\u00fcz\u00fc, Polaroid resimde belirmeye ba\u015fl\u0131yor. \u015eimdi nereye gidersem gideyim yine de g\u00f6rebilirim onu.” (NS, s. 123)<\/p>\n “T\u00fcm bu insanlar\u0131 sevmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131 hissediyorum. Onlar\u0131 anl\u0131yorum. Tabii ki yolda y\u00fcr\u00fcmeleri gerekiyor, ba\u015fka yerlere gitmeleri gerek. Her yerde ayn\u0131 \u015feyler ge\u00e7erli. Bu i\u015fte hepimiz beraberiz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Dayan\u0131n. Her \u015fey iyi olacak.” (NS, s. 136)<\/p>\n “Yolun biraz a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda i\u015f\u00e7iler i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir talimatname faks\u0131 buluyorum. Faksta, hangi a\u011fa\u00e7 ve \u00e7al\u0131lar\u0131n kesilece\u011fi ve hangilerinin dikilece\u011fi yaz\u0131l\u0131. Faks yerde duruyor. Art\u0131k ona ihtiya\u00e7 yok san\u0131r\u0131m. \u0130\u015f\u00e7iler ne yapacaklar\u0131n\u0131 biliyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Faks\u0131 yan\u0131ma al\u0131yorum. B\u00fcy\u00fckbabama verece\u011fim. New York’ta birilerinin a\u011fa\u00e7lar ve \u00e7al\u0131larla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek onu mutlu edecektir.” (NS, s. 198)<\/p>\n Erlend Loe, Doppler, \u00e7ev. Dilek Ba\u015fak, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2018 [2006], 11. bas\u0131m. p.s. K\u00fcnye bilgilerine bakarken ilgin\u00e7 \u015feyler \u00f6\u011freniyorum. “Naif. S\u00fcper” i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir not var: “Bu kitab\u0131n ilk T\u00fcrk\u00e7e edisyonu, 2003 y\u0131l\u0131nda Tavanaras\u0131 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r”. Loe birden -az- me\u015fhur oldu. “Doppler” 2016’da \u00e7evrilip 2 y\u0131lda 11 bask\u0131 yapm\u0131\u015f. “Naif. S\u00fcper” de ayn\u0131 ayda ikinci bas\u0131m\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015f. Bu gecikmi\u015f pop\u00fclerli\u011fin k\u00f6kenleri nerede? 2004’de Loe okuyup \u00e7evresine \u00f6neren o erken okur \u015fimdi ne okuyor acaba, bana da s\u00f6ylese ke\u015fke.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\nK\u00fc\u00e7\u00fck kervan\u0131m\u0131z Norve\u00e7’ten \u00e7\u0131kmak ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131na girmek \u00fczere. Do\u011fuya gidiyoruz. Di\u011fer insanlara ula\u015fana kadar avlan\u0131p meyve toplayaca\u011f\u0131z. Di\u011fer insanlar\u0131 buradakilerde daha \u00e7ok sevecek de\u011filim belki de – ama sadece belki. G\u00f6rece\u011fiz.
\nBu bir seferberlik. Bizler, son nefesimize kadar sava\u015facak askerleriz.
\nAk\u0131ll\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131. Aptall\u0131\u011fa kar\u015f\u0131.
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc ortada bir sava\u015f var.
\nBir sava\u015f.” (D, s. 116)<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/erlend-loe-bildi%C4%9Fimiz-d%C3%BCnyan%C4%B1n-sonu.jpg?resize=300%2C468\")
<\/p>\n
\nDoppler’e g\u00f6re, bundan daha b\u00fcy\u00fck bir k\u0131yamet alametine rastlamak \u00e7ok zordu. \u00d6yle ki, Pasifik Okyanusu’nu y\u00fcz\u00fcp duran tahmini be\u015f trilyon plastik par\u00e7as\u0131 bunun yerini ancak alabilirdi.” (BDS, s. 136)<\/p>\n
\nDo\u011frusu da bu.” (BDS, s. 174-5)<\/p>\n
\n\u0130nsanlar\u0131n aras\u0131na kar\u0131\u015fm\u0131yorlard\u0131 art\u0131k. Yaln\u0131zca ikisi vard\u0131.
\nArt\u0131k g\u00fcne\u015f f\u0131rt\u0131nas\u0131 \u00e7\u0131kabilirdi.” (BDS, s. 221-2)<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/erlend-loe-naif-s%C3%BCper.jpg?resize=300%2C435\")
<\/p>\n
\nKan ter i\u00e7inde oraya \u00e7\u00f6k\u00fcverdim.
\nGer\u00e7ek bir i\u015f becermi\u015ftim.
\n\u015eaka de\u011fildi.
\nSusam Soka\u011f\u0131 de\u011fildi.” (NS, s. 15)<\/p>\n
\nB\u00fcy\u00fckbabam iyi adamd\u0131r ger\u00e7ekten.
\nBen de iyi biri miyim, merak ediyorum do\u011frusu.
\nBenim ku\u015fa\u011f\u0131mda iyi biri var m\u0131, merak ediyorum.” (NS, s. 26)<\/p>\n
\n\u015eimdi kitab\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131yorum.
\nSersemlemi\u015f hissediyorum. \u0130syanlarday\u0131m.
\nBelki sonra biraz daha okurum.
\nKafam allak bullak.
\nZaman diye bir \u015fey yokmu\u015f.
\nBa\u015fka sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131labilece\u011fini sanm\u0131yorum.
\nEn az\u0131ndan tek bir zaman yokmu\u015f.
\nBenim zaman\u0131m. Senin zaman\u0131n. Paul’un zaman\u0131. G\u00fcne\u015fin zaman\u0131.
\nPek \u00e7ok zaman.
\nPek \u00e7ok zaman, hi\u00e7bir zaman ile ayn\u0131 \u015fey.
\nE\u011fer durum b\u00f6yleyse sevinmem gerek.
\nNeden sevinemiyorum?
\nGergin hissediyorum.
\nBelki sonra sevinirim.” (NS, s. 32)<\/p>\n
\nMeselenin hevesle ilgili oldu\u011fundan eminim. Eksik olan bu.
\nOnu bulmam gerek. Geri almam gerek.
\nOrada bir yerlerdedir mutlaka.
\nHakk\u0131nda konu\u015fman\u0131n bir anlam\u0131 yok herhalde.
\nZen gibi.
\n\u00c7abalad\u0131\u011f\u0131m s\u00fcrece ba\u015farmam olanaks\u0131z.
\nYaln\u0131zca \u00e7abalamad\u0131\u011f\u0131m zaman ba\u015farabilirim.
\nLanet olas\u0131 Budistler. Kendilerini pek bir ak\u0131ll\u0131 san\u0131yorlar.” (NS, s. 41)<\/p>\n
\nBa\u015faramad\u0131.” (NS, s. 42)<\/p>\n
\n\u015eehre bak\u0131yorum. \u0130nsanlar uyuyor.
\nA\u011fz\u0131ma su doldurup yava\u015f yava\u015f yutuyorum. Su g\u00fczel bir \u015fey. \u015eeyler aras\u0131nda bir se\u00e7im yapmam gerekseydi, kesinlikle suyu se\u00e7erdim.
\nEpeydir bu kadar iyi hissetmemi\u015ftim. \u0130lkin top, sonra \u00e7akma tahtas\u0131, \u015fimdi de bu, yani b\u00fct\u00fcn bu say\u0131lar. Sorumluluk ta\u015f\u0131maman\u0131n verdi\u011fi bu harika his. Belki de y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7mi\u015fimdir. Belki de iyiye giderim. Hava ayd\u0131nlan\u0131rken oturmu\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum: Ben iyi biriyim; uzay zaman ve her \u015fey ne olursa olsun, bana ne.” (NS, s. 84)<\/p>\n
\n
\nErlend Loe, Bildi\u011fimiz D\u00fcnyan\u0131n Sonu, \u00e7ev. Dilek Ba\u015fak, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2018 [2015] , 3. bas\u0131m.
\nErlend Loe, Naif. S\u00fcper, \u00e7ev. Dilek Ba\u015fak, Siren Yay\u0131nlar\u0131, 2018 [1996], 2. bas\u0131m.<\/p>\n