![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/11\/erlend-loe-bildi%C4%9Fimiz-d%C3%BCnyan%C4%B1n-sonu.jpg?resize=300%2C468\")
<\/p>\nDoppler kent, i\u015f ve aile ya\u015fam\u0131n\u0131 terk edip birka\u00e7 y\u0131l ormanda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131. Bu pasaj\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda, tekrardan eski hayat\u0131na d\u00f6n\u00fcyor ve \u00f6nceleri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u015f yerinde tekrar m\u00fclakata girmeyi planl\u0131yor -yok-h\u00e2y\u00e2l. Fakat eski ofisini g\u00f6ren banklarda eski hayat\u0131n\u0131 izlerken roman\u0131n anlat\u0131c\u0131s\u0131, Loe’nin Doppler serisinde s\u0131k\u00e7a tercih etmedi\u011fi baz\u0131 g\u00f6zlemlerde bulunuyor. Bildi\u011fimiz D\u00fcnyan\u0131n Sonu’nda Doppler’e g\u00f6re bu g\u00f6zlemler hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r derecede fazla asl\u0131nda yine de roman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131nda az\u0131nl\u0131kta kal\u0131r. Bir \u00f6rnek olarak not ediyorum.<\/p>\n
Doppler’in b\u00fct\u00fcn bu ya\u015fam\u0131n\u0131 neden bu denli sevdi\u011fime dair en k\u0131sa s\u00f6zc\u00fck herhalde “\u00e7eli\u015fkiler”. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz romanc\u0131s\u0131, hele ki Norve\u00e7liyse, peygamber yazarl\u0131ktan \u00e7ok uzak duruyor. Ormana ka\u00e7mal\u0131 demenin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu biliyor. Dolay\u0131s\u0131yla, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fundan \u00e7ok daha y\u00fcksek bir kalitede s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hayat\u0131 terk edip ormana yerle\u015fen fig\u00fcrle yetinemiyor, onu kente geri d\u00f6nd\u00fcrmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc hissediyor. Ormandaki ya\u015fam bir noktaya kadar i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnse de kahraman\u0131 geri d\u00f6nmeye ve \u00e7eli\u015fkileri ikinci elden de\u011ferlendirmeye mahk\u00fbm b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n
<\/p>\n
”<\/p>\n
Ertesi g\u00fcn Doppler, cesaretinden dolay\u0131 \u015fa\u015fk\u0131n bir halde, kendini \u015fehir merkezinde, eski i\u015fyerinin kap\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde buldu. Eski meslekta\u015flar\u0131ndan pek \u00e7o\u011funun hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz h\u00e2l\u00e2 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 binan\u0131n pencerelerine bakt\u0131; uzun s\u00fcre orada \u00f6ylece dikildi. Giri\u015fin \u00f6n\u00fcnde bir saat kadar durmas\u0131na ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 i\u00e7eri girememi\u015f olmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla caddeyi ge\u00e7ip y\u0131llarca kendi ofisinden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir banka oturdu. Ormanda ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcre i\u00e7erisinde bu bank bir kez olsun akl\u0131na gelmemi\u015fti ama \u015fimdi, bilgisayar ekran\u0131ndaki Excel sayfas\u0131ndan ba\u015f\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p kelimenin hem d\u00fcz hem de mecazi anlam\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131ya bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yordu; ba\u015fkalar\u0131 \u00f6rne\u011fin Doppler ve onun tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm yeti\u015fkinler yo\u011fun bir g\u00fcnde toplumun \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fcrken, oturma f\u0131rsat\u0131 bulan i\u015fe yaramaz kaytar\u0131c\u0131lara bak\u0131yordu tepeden. \u015eimdi bu bankta kendisi oturuyordu ve \u00e7evresinde ak\u0131p giden hayata bak\u0131yordu. Daha \u00f6nce bunu hi\u00e7 yapmam\u0131\u015ft\u0131. Da\u011f\u0131t\u0131ma \u00e7\u0131km\u0131\u015f ara\u00e7lar, belli ki \u00e7ok acil olan paketler ve mektuplar ta\u015f\u0131yordu. Taksi \u015fof\u00f6rleri k\u00f6\u015feleri sinyal vermeden d\u00f6n\u00fcyorlard\u0131 her zamanki gibi ve bisikletliler onlara parmaklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. Her \u015fey her zamanki gibiydi. D\u00fckk\u00e2nlar bir y\u00fck kamyonu ordusundan mallar teslim al\u0131yordu. Ve Doppler mallar\u0131n o g\u00fcn erkenden ya da bir g\u00fcn \u00f6nceden t\u0131rlarla g\u00fcneyden, ya \u0130sve\u00e7 \u00fczerinden karayoluyla veya Almanya ya da Danimarka \u00fczerinden feribotlarla geldi\u011fini biliyordu; baz\u0131lar\u0131 u\u00e7akla da gelmi\u015f olabilir, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler bankta otururken, mesela iyi restoranlarda bulunan taze ve egzotik \u00fcr\u00fcnler. Mallar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, hatta muhtemelen pek \u00e7o\u011funun b\u00fcy\u00fck konteynerler i\u00e7inde y\u00fck gemileriyle geldi\u011fi ve limanda bo\u015falt\u0131l\u0131p g\u00fcmr\u00fcklendi\u011fi, daha sonra da kamyonlara konulup g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc akl\u0131na geldi bir m\u00fcddet sonra. B\u00f6yle olmal\u0131yd\u0131. O bankta oturduk\u00e7a, d\u00fczenin mal ve hizmet ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in kuruldu\u011funu daha iyi anl\u0131yordu. T\u00fcm \u00fcr\u00fcnler, sat\u0131labilecekleri ve kullan\u0131labilecekleri yerlere \u00e7abucak yeti\u015ftirilmeli, t\u00fcketilmeli, at\u0131lmal\u0131, toplanmal\u0131, geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmeli ya da imha edilmeliydi; k\u00e2\u011f\u0131tlar i\u00e7eri, k\u00e2\u011f\u0131tlar d\u0131\u015far\u0131, plastik, lastik, metal, i\u00e7eri, d\u0131\u015far\u0131, yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131, mallar i\u00e7eri, at\u0131klar d\u0131\u015far\u0131; daha fazla t\u00fcketimi, daha \u00e7ok ihtiyac\u0131, yeni \u00fcr\u00fcnleri, daha fazla \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00fcretmek i\u00e7in yap\u0131lan reklamlar\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na uyumlu bir bi\u00e7imde. Her \u015fey ustaca, b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla t\u00fcketilmeye y\u00f6nlendirilmi\u015fti. \u0130nsanlar\u0131n da kesinlikle bu y\u00fczden sokaklarda doland\u0131klar\u0131n\u0131 \u015fimdi anl\u0131yordu Doppler; i\u015fe gidiyorlard\u0131, i\u015ften geliyorlard\u0131, zaman\u0131 geldi\u011finde onlar\u0131 bir i\u015fe y\u00f6nlendirecek e\u011fitim kurumlar\u0131na girip \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131 ki, bir g\u00fcn gelip nakit para \u00f6demeden edindikleri evlerin, dairelerin, arabalar\u0131n, mallar\u0131n borcunu \u00f6deyebilsinler; pek \u00e7o\u011funun \u00f6lene kadar kurtulamayacaklar\u0131 bor\u00e7 bata\u011f\u0131n\u0131 bir an olsun unutabilmek ve biraz da kafay\u0131 da\u011f\u0131tmak i\u00e7in bir yerlerde ge\u00e7irecekleri tatillerin paras\u0131n\u0131 \u00f6deyebilsinler. Sanayi Devrimi’nden \u00f6nceki bin y\u0131l s\u00fcresince b\u00fcy\u00fcme y\u0131lda 0.01 oran\u0131ndaym\u0131\u015f, diye okumu\u015ftu Doppler bir gazetede. Ancak ya\u015fam standard\u0131 on yedinci y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren, elli y\u0131lda bir ikiye katland\u0131. B\u00f6ylesine bir art\u0131\u015f, Sanayi Devrimi’nden \u00f6nce alt\u0131 bin y\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Sahip olmaya al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131m\u0131za, sahip olmaya al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 manyak\u00e7a yani. Pek \u00e7ok ki\u015finin bu bank\u0131n \u00f6n\u00fcnden aceleyle ge\u00e7mesinin nedeni muhtemelen, g\u00fc\u00e7lerinin yetti\u011finden daha pahal\u0131 bir s\u00fcr\u00fc \u015fey alm\u0131\u015f olmalar\u0131, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler. Sistem \u015fu \u015fekilde i\u015fliyordu: T\u00fcketmek i\u00e7in para kazanmay\u0131 beklemeyelim diye bankalar bor\u00e7 vermek i\u00e7in s\u0131raya girmi\u015flerdi. T\u00fcketim gen\u00e7 ya\u015flarda ba\u015fl\u0131yor ve asla sonu gelmiyordu. \u0130nsanlar, bor\u00e7 almak i\u00e7in \u00f6dedikleri ekstra kronlar\u0131 memnuniyetle \u00e7\u0131kar\u0131p veriyorlard\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6b\u00fcr t\u00fcrl\u00fcs\u00fc d\u0131\u015flanmak anlam\u0131na geliyordu, bu da istenmiyordu, tats\u0131zd\u0131, hatta ve hatta tehlikeliydi.<\/p>\n
Doppler, oturdu\u011fu bank\u0131n azg\u0131n bir nehrin ortas\u0131ndaki, g\u00fcne\u015fin \u0131s\u0131tt\u0131\u011f\u0131 huzurlu bir kaya oldu\u011funu fark etti. Kayan\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131k\u0131p kendini kurtarm\u0131\u015ft\u0131, orada oturmu\u015f, etraf\u0131ndan ak\u0131p gidenleri seyrediyordu. Do\u011fru cankurtaran malzemeleriniz varsa, iyi talimatlar ald\u0131ysan\u0131z, tecr\u00fcbeliyseniz ya da sadece talihliyseniz, nehirde pek\u00e2l\u00e2 hayatta kalabilirsiniz, Doppler’in senelerce yapt\u0131\u011f\u0131 gibi; ba\u015f\u0131n\u0131 su \u00fcst\u00fcnde tutmu\u015ftu ve ayaklar\u0131 \u00f6nde, d\u00fczg\u00fcn bir bi\u00e7imde oturmu\u015ftu, suyun y\u00fczeyinde g\u00f6r\u00fcnmeyen ama nehrin dibinden haince f\u0131rlayan ta\u015flar\u0131 tekmelemeye haz\u0131r bir bi\u00e7imde. \u0130nsan\u0131n buna al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdi g\u00f6rebiliyordu. Daha do\u011frusu, insan \u00e7ocuklu\u011fundan bu yana bu duruma al\u0131\u015f\u0131km\u0131\u015f, b\u00f6yle olmas\u0131 gerekti\u011fine inanm\u0131\u015ft\u0131. Mesele yetenek meselesiydi, ancak mesele \u00f6ncelikle, ki\u015fiye vaftiz arma\u011fan\u0131 olarak ne t\u00fcrden cankurtaran malzemeleri verildi\u011fiyle ilgiliydi. Baz\u0131lar\u0131 ne can yele\u011fine sahipti ne de y\u00fczme biliyorlard\u0131. Onlar hemen batt\u0131lar. Baz\u0131lar\u0131 \u00fczerinde k\u00fc\u00e7\u00fck delikler olan kolluklar alm\u0131\u015ft\u0131; onlar birka\u00e7 y\u0131l dayand\u0131. Baz\u0131lar\u0131n\u0131n tekne b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde can yelekleri vard\u0131. Tuttu\u011funu koparanlar, bir yandan debelenip bir yandan kendi yeleklerini kendileri yapt\u0131lar, ba\u015fkalar\u0131na yelek sat\u0131p bundan iyi para kazand\u0131lar. Baz\u0131lar\u0131 di\u011ferlerinden daha h\u0131zl\u0131 ilerledi suda, belki biraz daha yava\u015f ama ne olursa olsun hep nehrin i\u00e7indeydiler, hep birlikteydiler ve buras\u0131 g\u00fcvenliydi. \u0130nsan ho\u015f bir bi\u00e7imde s\u0131r\u0131ls\u0131klam, uyu\u015fuk, bitkin ve umars\u0131z oluyordu; her allah\u0131n g\u00fcn\u00fc ayn\u0131 insanlar\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. Nehrin baz\u0131 yerlerinde batmadan daha rahat y\u00fcz\u00fcl\u00fcyordu; ak\u0131nt\u0131 daha h\u0131zl\u0131yd\u0131, dipten \u00e7\u0131kan ta\u015flar daha azd\u0131, buralar\u0131 kapm\u0131\u015f olanlar dibe batarlarsa, birileri onlar\u0131n yerini al\u0131p ak\u0131nt\u0131ya kap\u0131lm\u0131\u015f mallarla ve \u00fcr\u00fcnlerle yan yana, eskisinden daha iyi s\u00fcz\u00fcl\u00fcp yol alabilirdi suda. Yeterince becerikliyseler tabii, diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler. Zamanla sahip olabilmeyi \u015fiddet ve arzuyla hayal ettikleri mallar ve \u00fcr\u00fcnler de ak\u0131nt\u0131da s\u00fcr\u00fcklenip duruyordu. Bankta otururken, i\u015flerin b\u00f6yle y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc aniden kavray\u0131verdi Doppler. Bu son derece banal yap\u0131y\u0131 oldu\u011fu gibi g\u00f6remeden y\u0131llarca ak\u0131nt\u0131da s\u00fcr\u00fcklenmesine \u015fa\u015ft\u0131 kald\u0131 ve buna can\u0131 s\u0131k\u0131ld\u0131. Her \u015fey, konumlar, y\u00fczme yetene\u011fi, cankurtaran malzemeleri i\u00e7in verilen bir kavgadan ibaretti. Her \u015fey bir konumlar ve nesneler panay\u0131r\u0131ndan ibaretti. Nehrin suyu neredeyse ayak bileklerine geliyor, onu serinletiyordu. \u015eimdi b\u00f6ylece oturuyordu orada. Arkaya do\u011fru kayk\u0131ld\u0131 ve etraf\u0131n\u0131 saran binlerce ofis penceresine bakt\u0131. Orada, bir zamanlar onun da aralar\u0131nda bulundu\u011fu, y\u00fcksek e\u011fitimli \u00e7al\u0131\u015fanlar bulunmaktayd\u0131 ve bunlar sunumlar\u0131, taslaklar\u0131, notlar\u0131, duyurular\u0131, incelemeleri, stratejileri, b\u00fct\u00e7eleri, modelleri -\u00f6n\u00fcm\u00fczdeki elli y\u0131l i\u00e7erisinde ekonomiyi ikiye katlamay\u0131 hedefleyen ara\u00e7lar\u0131- netle\u015ftirirken di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlar, takvim programlar\u0131n\u0131n onlara, kat\u0131lmak zorunda olduklar\u0131 bir toplant\u0131y\u0131 unuttuklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatabilece\u011finden korkuyorlard\u0131. B\u00fcy\u00fck toplant\u0131 salonu eski i\u015fyerinin yedinci kat\u0131ndayd\u0131. Doppler pencerelere bakt\u0131. \u015eu anda orada kesinlikle bir toplant\u0131 vard\u0131. Her zaman toplant\u0131 yap\u0131l\u0131rd\u0131. Orada \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde, toplant\u0131 salonunun en ge\u00e7 bir bu\u00e7uk iki hafta \u00f6ncesinden rezerve edilmesi gerekiyordu. Kurum i\u00e7i a\u011f\u0131n takviminin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131 bu; kimin, ne i\u00e7in oday\u0131 ay\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 takvimde g\u00f6r\u00fclebiliyordu ve bo\u015f olan saatler, kareli alanda yanan ye\u015fil renkle belli oluyordu. Doppler toplant\u0131 odas\u0131nda y\u00fczlerce saat ge\u00e7irmi\u015fti. Toplant\u0131lara kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, sunum yapm\u0131\u015ft\u0131 ve kendi seslerini duymaktan bir an bile b\u0131kmayan insanlar\u0131 dinlemi\u015f, dinlemi\u015fti, onlara bol bol k\u00fcf\u00fcr sallam\u0131\u015ft\u0131, kafas\u0131n\u0131n i\u00e7inde tabii. Bu, ilk saatte pek olmazd\u0131 ama ikinci saate girildi\u011finde her zaman da\u011f\u0131l\u0131yordu g\u00f6z\u00fc d\u00f6n\u00fcyordu ve toplant\u0131 canavarlar\u0131na a\u011f\u0131za al\u0131nmayacak \u015feyler s\u00f6ylemeye ba\u015fl\u0131yordu, kendi kendine, kafas\u0131n\u0131n i\u00e7inde. \u00d6rne\u011fin, amc\u0131k suratl\u0131, ilk akl\u0131na gelen s\u00f6zc\u00fckt\u00fc. Orospunun \u00f6nde gideni ise bir di\u011feri. Doppler, konu\u015fan\u0131n acayip nefret edilesi biri oldu\u011funa karar verir, o kad\u0131na ya da adama bu laflar\u0131 s\u00f6ylerdi; bir vantrilok gibi yava\u015f\u00e7a, yo\u011funca ve tekrar tekrar s\u00f6ylerdi. Ama yine de toplant\u0131lar bitmek bilmezdi. \u00d6fkeden kudurur, di\u015flerini s\u0131kar, \u00f6n\u00fcndeki k\u00e2\u011f\u0131da bir \u015feyler karalard\u0131. S\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n ve d\u0131\u015fa vurulmam\u0131\u015f \u00f6fkenin enerjisini i\u015fleyen bir makine \u00e7izmi\u015fti; b\u00f6ylece petrole dayal\u0131 ekonominin h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne katk\u0131da bulunuyordu. Fizik dal\u0131nda Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc al\u0131yor ve \u00f6d\u00fcl paras\u0131n\u0131 yelkenliyle d\u00fcnyay\u0131 dola\u015fmak i\u00e7in harc\u0131yordu; sevilmesi zor ki\u015fileri sevmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131p bir hamakta okuyacak ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feyi kalmayana kadar kitap okuyordu. Ancak makine hi\u00e7 \u00fcretilmedi ve toplant\u0131lar, Doppler kendini ormanda bulana kadar bitmek bilmedi.<\/p>\n
Eski tas, eski hamam diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc Doppler nehirdeki bank\u0131n \u00fcst\u00fcnde.<\/p>\n
”<\/p>\n
Erlend Loe, Bildi\u011fimiz D\u00fcnyan\u0131n Sonu, \u00e7ev. Dilek Ba\u015fak, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, 2018 [2015] , 3. bas\u0131m, s. 70-3.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"