![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/zygmunt-bauman-k%C3%BCreselle%C5%9Fme-toplumsal-sonu%C3%A7lar%C4%B1.png?resize=275%2C455\")
<\/p>\n<\/p>\n
”<\/p>\n
Aylak, turistin\u00a0alter ego<\/em>‘sudur [di\u011fer ki\u015filik]. Ayn\u0131 zamanda, turistin en ate\u015fli hayran\u0131d\u0131r; turist hayat\u0131n\u0131n zorluklar\u0131 hakk\u0131nda yeterince konu\u015fulmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, daha \u00e7ok, ger\u00e7ek sorunlar\u0131 hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikir sahibi olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6yledir. Ayla\u011fa, e\u011fer \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me \u015fans\u0131 olsayd\u0131 ne t\u00fcr bir hayat s\u00fcrmek isterdi diye sorun, alaca\u011f\u0131n\u0131z yan\u0131t, bir turist cennetinin “TV’de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u015fekliyle” tam tasviri olacakt\u0131r. Aylaklar\u0131n ba\u015fka bir iyi hayat imgesi, ba\u015fka bir alternatif \u00fctopyas\u0131, kendi politik g\u00fcndemleri yoktur. Hepimiz gibi onlar\u0131n da istedi\u011fi tek \u015fey, turist olmalar\u0131na izin verilmesidir… Yerinde duramayan bir d\u00fcnyada, turistlik tek kabul edilebilir insani yerinde duramazl\u0131k bi\u00e7imidir.<\/p>\n Turist de, aylak da t\u00fcketicidir; ve ge\u00e7modern ya da postmodern t\u00fcketiciler heyecan pe\u015finde ko\u015fan deneyim koleksiyoncular\u0131d\u0131r; d\u00fcnyayla ili\u015fkileri as\u0131l olarak\u00a0estetik<\/em>tir: D\u00fcnyay\u0131, insan\u0131 heyecanland\u0131ran bir yiyecek, muhtemel ya\u015fant\u0131lardan (Erfahrungen<\/em>*, yani birinin ba\u015f\u0131na gelen olaylar anlam\u0131nda de\u011fil,\u00a0Erlebnisse<\/em>**, yani insan\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi bir evre anlam\u0131nda ya\u015fant\u0131lardan; bu hayati ayr\u0131m Almanca’da vard\u0131r ama \u0130ngilizce’de maalesef yoktur) olu\u015fan bir matris olarak alg\u0131larlar; ve d\u00fcnya haritas\u0131n\u0131, bu ya\u015fant\u0131lara g\u00f6re \u00e7izerler. Turist de aylak da vaat edilen duygulan\u0131mlardan etkilenir; onlar taraf\u0131ndan \u00e7ekilir ya da itilirler. Onlar, emektar m\u00fcze tutkunlar\u0131n\u0131n\u00a0t\u00eate-\u00e0-t\u00eate<\/em> [ba\u015f ba\u015fa] verip bir sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n zevkine ermeleri gibi, d\u00fcnyan\u0131n “tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131rlar.” D\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 bu tutumlar\u0131 onlar\u0131 birle\u015ftirir, birbirine benzetir. Aylaklar\u0131n turistlerle, kendi kafalar\u0131ndaki turist imgesiyle \u00f6yle ya da b\u00f6yle empati kurmas\u0131n\u0131, onlar\u0131n hayat tarz\u0131n\u0131 payla\u015fma arzusu duymas\u0131n\u0131 sa\u011flayan i\u015fte bu t\u00fcrden bir benzerliktir; ne var ki bu, turistlerin unutmak i\u00e7in \u00e7ok \u00e7aba harcad\u0131\u011f\u0131, ama onca \u00e7abaya ra\u011fmen tamamen ve ger\u00e7ekten bast\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 bir benzerliktir.<\/p>\n Jeremy Seabrook’un okurlar\u0131na hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi, (9) g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunun esrar\u0131, “yapay olarak yarat\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6znel bir yetmezlik duygusunun geli\u015fmesi”nde yatar; zira g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunun temel ilkeleri i\u00e7in “hi\u00e7bir \u015fey, insanlar\u0131n sahip olduklar\u0131yla tatmin olduklar\u0131n\u0131 ilan etmeleri kadar tehlikeli olamaz.” Bu y\u00fczden, hali vakti yerinde olanlar\u0131n g\u00f6rkemli maceralar\u0131n\u0131n t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6ze sokulurcas\u0131na sergilenmesiyle, insanlar\u0131n sahip olduklar\u0131 \u015feyler az\u0131msan\u0131r, k\u00f6t\u00fclenir ve hor g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: “Zengin, evrensel tap\u0131nma nesnesi haline gelir.”<\/p>\n \u0130stisnas\u0131z herkesin tapaca\u011f\u0131 ki\u015fisel kahramanlar ve istinas\u0131z herke\u00adsin \u00f6yk\u00fcnece\u011fi kal\u0131plar olarak vitrine konan zenginler bir zamanlar, ya\u015fan\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fma eti\u011finin ve ona tam\u0131 tam\u0131na sad\u0131k akl\u0131n iyicil etkilerinin \u00f6rnekleri olmu\u015f, \u201ckendi \u00e7abalar\u0131 ve yetenekleriyle bir yere gelmi\u015f insanlar\u201dd\u0131. Bu art\u0131k ge\u00e7erli de\u011fil. Tap\u0131nma nesnesi art\u0131k servetin kendisidir; en l\u00fcks ve savurgan hayat tarz\u0131n\u0131n teminat\u0131 olarak servettir. \u00d6nemli olan ki\u015finin ne yapabilece\u011fidir, yap\u0131lmas\u0131 gerekenin ya da yap\u0131l\u0131yor olan<\/em>\u0131n \u00f6nemi kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Zengin ki\u015filerde evrensel olarak hayranl\u0131k duyulan \u015fey, o inan\u0131lmaz hayatlar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fini, ara s\u0131ra ya\u015fayacaklar\u0131 yerleri, bu yerleri payla\u015facaklar\u0131 ki\u015fileri bulma ve se\u00e7me ve de canlar\u0131 isterse hi\u00e7 \u00e7aba harcamadan hepsini de\u011fi\u015ftirme yetileridir; geri d\u00f6n\u00fclmez bir noktaya hi\u00e7bir zaman varmayacak g\u00f6r\u00fcnmeleri, yeniden do\u011fu\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir son noktas\u0131n\u0131n olmamas\u0131, geleceklerinin ge\u00e7mi\u015flerinden muhteva olarak hep daha zengin ve daha imrendirici g\u00f6r\u00fcnmesi; ve son fakat e\u015fit derecede \u00f6nemli olarak, onlara \u00f6nemli gelen tek \u015feyin, servetlerinin \u00f6nlerine serdi\u011fi f\u0131rsatlar yelpazesiymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesidir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla, bu insanlara yol g\u00f6steren, asl\u0131nda, t\u00fcketim esteti\u011fidir; g\u00f6r\u00fcnen b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerinin\u00a0ve istisnas\u0131z herkesin onlara tap\u0131nmas\u0131 hakk\u0131na sahip olmalar\u0131n\u0131n as\u0131l nedeni, \u00e7al\u0131\u015fma eti\u011fine ya da akl\u0131n, uzmanl\u0131\u011f\u0131n kuru, k\u0131s\u0131tl\u0131 kurallar\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 veya finansal ba\u015far\u0131lar\u0131 de\u011fil; \u015fa\u015faal\u0131, hatta baya\u011f\u0131 estetik zevklerinin sergilenmesidir.<\/p>\n Seabrook\u2019un i\u015faret etti\u011fi gibi, \u201cyoksullar zenginlerden farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7inde ya\u015famazlar\u201d \u201conlar da paral\u0131lar\u0131n yarar\u0131na kurulu bu d\u00fcnya d\u00fczeninde ya\u015famak zorundad\u0131rlar. Ve yoksulluklar\u0131, gerile\u00adme ve durgunlukla peki\u015fip, ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle artar.\u201d Asl\u0131nda, gerileme daha \u00e7ok yoksulluk ve daha az kaynak demektir, halbuki b\u00fcy\u00fcme beraberinde daha da \u00e7\u0131lg\u0131n t\u00fcketim harikalar\u0131n\u0131 vitrinlere \u00e7\u0131kar\u0131r ve b\u00f6ylelikle arzulanan ile ger\u00e7ek\u00e7i olan aras\u0131ndaki u\u00e7urumu derinle\u015ftirir.<\/p>\n Hem turist hem de aylak t\u00fcketici olmak i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ama aylak kusurlu bir t\u00fcketicidir. Aylaklar\u0131n g\u00fcc\u00fc, ger\u00e7ekte, t\u00fcketicilerin se\u00e7mesi beklenen incelikli mallar\u0131 sat\u0131n almaya yetmez; kaynaklar\u0131 kadar t\u00fcketim potansiyelleri de s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu kusur onlar\u0131 toplumda tehlikeli konumuna getirir. Aylaklar kural\u0131 \u00e7i\u011fner ve d\u00fczeni kemirirler, s\u0131rf ortal\u0131kta dola\u015fmakla bile e\u011flencenin i\u00e7ine ederler; t\u00fcketim toplumunun \u00e7arklar\u0131n\u0131 ya\u011flamazlar; bir turist end\u00fcstrisine d\u00f6nen ekonominin kalk\u0131nmas\u0131na hi\u00e7bir katk\u0131da bulunmazlar. Bir t\u00fcketiciler ya da turistler toplumunda \u201ci\u015fe yarar\u201d olman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek tek bir anlam\u0131 vard\u0131r ve bu anlamda aylaklar i\u015fe yaramazd\u0131rlar. Ve i\u015fe yaramad\u0131klar\u0131 i\u00e7in istenmezler, istenmedikleri i\u00e7in de \u00e7amur at\u0131lacak basit nesneler ve g\u00fcnah ke\u00e7ileridirler. Su\u00e7lar\u0131, turistler gibi canlar\u0131n\u0131n istedi\u011fini yapma ara\u00e7lar\u0131ndan yoksun olduklar\u0131 halde, turistlere benzemeyi istemeleridir.<\/p>\n E\u011fer turistler aylaklar\u0131 tats\u0131z, baya\u011f\u0131 ve sald\u0131rgan g\u00f6r\u00fcyor ve onlar\u0131n davetsiz misafirliklerinden \u00f6fkeye kap\u0131l\u0131yorlarsa, bunun nedeni aylaklar\u0131n ge\u00e7imini sa\u011flaman\u0131n o \u00e7ok s\u00f6z\u00fc edilen \u201ckamusal maliyetleri\u201dnden daha derindir. Turistlerin aylaklardan korkma nedeni, aylaklar\u0131n turistlere gurular\u0131 ve idolleri olarak bakma nedenleriyle b\u00fcy\u00fck oranda ayn\u0131d\u0131r: Bir seyyahlar toplumunda, seyyah toplumda, turistlik ve aylakl\u0131k ayn\u0131 madalyonun iki y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Tekrar edelim; aylak, turistin alter\u00a0ego<\/em>\u2019sudur. Onlar\u0131 birbirinden ay\u0131ran hat \u00e7ok incedir ve her zaman a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7izilmemi\u015ftir; fark edilemeyip ge\u00e7ilebilir… Portrenin hangi noktada karikat\u00fcr haline geldi\u011fini ve t\u00fcr\u00fcn\u00a0uygun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00f6rne\u011finin hangi noktada bir ucubeye ve bir canavara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tayin etmeyi b\u00f6ylesine zorla\u015ft\u0131ran i\u015fte bu muazzam benzerliktir.<\/p>\n Turistler aras\u0131nda baz\u0131 \u201cd\u00fczenli gidiciler\u201d; yani, her zaman hareket halinde olan ve her zaman do\u011fru y\u00f6nde gittiklerinden ve gitmenin yap\u0131lacak en do\u011fru \u015fey oldu\u011fundan emin olanlar vard\u0131r; bu mutlu turistler, ser\u00fcvenlerinin aylakl\u0131\u011fa varabilece\u011fi endi\u015fesine nadiren kap\u0131l\u0131rlar. Ve baz\u0131 umutsuz aylaklar vard\u0131r ki, onlar \u00e7ok uzun zaman \u00f6nce havlu atm\u0131\u015f ve turist r\u00fctbesine y\u00fckselme umutlar\u0131n\u0131 t\u00fcmden terk etmi\u015flerdir. Ancak bu iki a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7 aras\u0131nda, t\u00fcketiciler\/seyyahlar toplumunun b\u00fcy\u00fck ve muhtemelen esas \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan; o an nerede durduklar\u0131ndan emin olmayan ve hele \u015fimdiki durduklar\u0131 yerin bir sonraki g\u00fcn\u00fcn do\u011fdu\u011funu g\u00f6rece\u011finden hi\u00e7 emin olmayanlar bulunmaktad\u0131r. Yolda o kadar \u00e7ok muz kabu\u011fu ve insan\u0131 t\u00f6kezletebilecek o kadar \u00e7ok kald\u0131r\u0131m ta\u015f\u0131 vard\u0131r ki… Nihayetinde, i\u015flerin \u00e7o\u011fu ge\u00e7icidir, hisseler y\u00fckselebilece\u011fi gibi tepetaklak d\u00fc\u015febilir de; beceriler s\u00fcrekli olarak yeni ve geli\u015fkin beceriler taraf\u0131ndan de\u011fersizle\u015ftirilip ge\u00e7ersiz k\u0131l\u0131n\u0131yor, gurur duyulan, g\u00f6zde nitelikler art\u0131k g\u00f6z a\u00e7\u0131p kapayana kadar be\u015f para etmez hale geliyor, se\u00e7kin mahalleler pespaye, baya\u011f\u0131 yerlere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, ortakl\u0131klar ancak bir s\u00fcreli\u011fine kuruluyor, pe\u015finden gidilecek de\u011ferlerin ve yat\u0131r\u0131m yap\u0131lacak ama\u00e7lar\u0131n g\u00f6r\u00fcnmesiyle kaybolmas\u0131 bir oluyordur… T\u0131pk\u0131 hi\u00e7bir hayat sigortas\u0131n\u0131n poli\u00e7e sahibini \u00f6l\u00fcmden korumad\u0131\u011f\u0131 gibi, turistlerin hayat tarzlar\u0131n\u0131 aylakl\u0131\u011fa ka\u00e7maktan koruyacak bir sigorta da yoktur.<\/p>\n \u0130\u015fte bu y\u00fczden aylak, turistin k\u00e2busudur; turistin \u201ci\u00e7indeki \u015feytand\u0131r\u201d; bu \u015feytan\u0131n turistin ruhundan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekir; hem de her g\u00fcn. Ayla\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc turisti titretir; bunun nedeni, ayla\u011f\u0131n hali<\/em> de\u011fil, turistin ne hale gelebilece\u011fi<\/em>ni g\u00f6stermesidir. Dilencilere ve evsizlere sokaklar\u0131 yasaklayarak, onlar\u0131 uzak, \u201cgirilmez\u201d gettolara hapsederek, s\u00fcr\u00fclmelerini ya da hapsedilmelerini talep ederek, ayla\u011f\u0131 hal\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcp\u00fcren turist, umutsuz bir bi\u00e7imde, son tahlilde bo\u015funa olsa da, kendi korkular\u0131ndan kurtulmak derdindedir. Aylaklar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya, Gregor Samsa\u2019n\u0131n ba\u015fkala\u015f\u0131m ge\u00e7irip bir sabah kalkt\u0131\u011f\u0131nda kendini bir b\u00f6cek olarak bulmayaca\u011f\u0131, turistlerin de aylak olarak uyanmayacaklar\u0131 bir d\u00fcnyad\u0131r. Aylaklar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya turistler toplumunun \u00fctopyas\u0131d\u0131r<\/em>. Turistler toplumundaki \u2014\u201cyasa ve d\u00fczen\u201d tak\u0131nt\u0131s\u0131, yoksullu\u011fun su\u00e7 kategorisine al\u0131n\u0131\u015f\u0131, m\u00fctemadiyen mikrop temizlemeye kalk\u0131\u015fma, vb\u2014 politikalar\u0131n \u00e7o\u011fu, t\u00fcm olas\u0131l\u0131k hesaplar\u0131n\u0131 alt\u00fcst edip toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi bu \u00fctopya d\u00fczeyine \u00e7\u0131karma y\u00f6n\u00fcnde s\u00fcrekli ve inat\u00e7\u0131 bir \u00e7aba olarak a\u00e7\u0131klanabilir.<\/p>\n Buradaki \u00e7apano\u011flu, etrafta o hayat\u0131n alternatifini, yani seyyahlar toplumunun ger\u00e7ek\u00e7i k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tek alternatifin ne oldu\u011funu g\u00f6steren aylaklar olmasa, turistlerin hayat\u0131n\u0131n \u015fimdikinin yar\u0131s\u0131 kadar bile zevkli olmayaca\u011f\u0131d\u0131r. Turist hayat\u0131 bir g\u00fcl bah\u00e7esi de\u011fildir, var olan g\u00fcllerin saplar\u0131 da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle epey dikenlidir. Turistin \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine sahip olmak i\u00e7in katlan\u0131lmas\u0131 gereken bir s\u00fcr\u00fc zorluk vard\u0131r: Yava\u015flaman\u0131n imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131, her se\u00e7ene\u011fi saran belirsizlik, her karar\u0131n en \u00f6nemli karar olmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi tehlikeler bu zorluklardan sadece birka\u00e7\u0131d\u0131r. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, se\u00e7im yapman\u0131n zorunlu bir \u015fey haline gelmesi, se\u00e7mekten al\u0131nan zevkin albenisinin b\u00fcy\u00fck oranda kaybolmas\u0131na yol a\u00e7ar; ve insan\u0131n b\u00fct\u00fcn hayat\u0131 bir ser\u00fcvenler dizisi haline geldi\u011finde ser\u00fcven cazibesini b\u00fcy\u00fck oranda yitirir. Sonu\u00e7ta turistin \u015fik\u00e2yet edebilece\u011fi \u00e7ok az \u015fey vard\u0131r. Mutluluk i\u00e7in ba\u015fka bir yol, turistik olmayan bir yol arama arzusu hi\u00e7bir zaman \u00e7ok uzak de\u011fildir. Bu arzu asla s\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez, yaln\u0131zca bir kenara itilebilir, ama o da fazla uzun s\u00fcrmez. Turistin hayat\u0131n\u0131 katlan\u0131l\u0131r k\u0131lan, zorluklar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck aksiliklere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren ve de\u011fi\u015fme arzusunu gerilerdeki bir rafta tutan \u015fey; turistin t\u00fcylerini diken diken eden \u015fey; aylakla \u00f6zde\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n Ve b\u00f6ylece, ayla\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131nda somutla\u015fan ve hi\u00e7 bitmeyen bir k\u00e2busa benzeyen bu alternatifin akl\u0131ndan hi\u00e7 \u00e7\u0131kmamas\u0131 turistin ya\u015fam\u0131n\u0131 paradoksal olarak daha da katlan\u0131r, hatta e\u011flenceli k\u0131lar. E\u015fit \u015fekilde paradoksal olarak, turistlerin bu alternatifi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca korkun\u00e7 ve i\u011fren\u00e7 g\u00f6stermekte \u00e7\u0131karlar\u0131 vard\u0131r. Ayla\u011f\u0131n kaderi ne kadar karanl\u0131ksa, turistin yolculuklar\u0131 o kadar keyifli olacakt\u0131r. Aylaklar\u0131n durumu ne kadar k\u00f6t\u00fcyse, turist olmak insana o kadar iyi hissettirir. Ayla\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde, turistlerin onlar\u0131 icat etmeleri gerekecektir… Seyyahlar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ikisine birden ihtiyac\u0131 vard\u0131r; birbirlerine \u00f6ylesine bir k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmle ba\u011fl\u0131d\u0131rlar ki, bu k\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ne kimse \u00e7\u00f6zebilir, ne kesecek bir k\u0131l\u0131\u00e7 vard\u0131r ne de aranmaktad\u0131r.<\/p>\n Ve i\u015fte bu y\u00fczden hareket etmeye devam ediyoruz: Bu t\u00fcketiciler\/seyyahlar toplumunda \u00e7o\u011fumuz turist ve aylak, yar\u0131turist\/yar\u0131aylak ya\u015fay\u0131p gidiyoruz. Ba\u015f\u0131m\u0131zdaki musibetler, turistlerin dertlerinden daha fazla birbirine ge\u00e7mi\u015f durumda ve kabul edelim ki \u00f6yle de kalacak.<\/p>\n Ancak, hepimizin ba\u015f\u0131ndaki ortak musibetin karn\u0131nda beslenen iki kader ve iki hayat deneyimi, d\u00fcnyayla, d\u00fcnyadaki sorunlarla ve bunlar\u0131 giderme yollar\u0131yla ilgili birbirinden tamamen farkl\u0131 \u2014farkl\u0131 ama, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 ve hem bu ayr\u0131 kaderlerin ve hayat deneyimlerinin hem de birbirlerine z\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n temelini te\u015fkil eden, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klardan olu\u015fan a\u011f\u0131n \u00fczerini yeni bir cilayla \u00f6rtme e\u011filimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan benzer\u2014 iki alg\u0131lamaya yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n Bir yanda, k\u00fcresellerin s\u00f6zc\u00fclerinin (Jonathan Friedman bunlar\u0131 \u015f\u00f6yle listeler: \u201cmedyaya yak\u0131n entelekt\u00fceller, medya entelijansiyas\u0131n\u0131n kendisi ve belli bir anlamda, kozmopolit kimlik edinmeye g\u00fcc\u00fc yeten herkes\u201d) (10) anlat\u0131m\u0131nda bir ideoloji, ya da daha do\u011frusu o ideolojiyi sorgulamay\u0131 reddederek g\u00fcvenilir k\u0131lan \u00f6rt\u00fck varsay\u0131mlar \u2014Pierre Bourdieu\u2019n\u00fcn yak\u0131n d\u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda doxa<\/em> (\u201ctart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f ve tart\u0131\u015f\u0131lamaz bir apa\u00e7\u0131kl\u0131k\u201d)” olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrden varsay\u0131mlar\u2014 \u015fekilleniyor.<\/p>\n \u00d6te yanda ise, yerellerin ve zorla yerelle\u015ftirilmi\u015flerin ya da daha do\u011frusu, glebae adscripti<\/em> y\u00f6relerinden esen gazap r\u00fczg\u00e2rlar\u0131yla siyaset yelkenlerini \u015fi\u015firmeye \u00e7al\u0131\u015fan ve bunda giderek daha ba\u015fard\u0131 hale gelenlerin eylemleri var. Meydana gelen \u00e7arp\u0131\u015fma, siyasi imgelemi her iki taraf\u0131n da \u2014g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte kar\u015f\u0131t nedenlerle de olsa\u2014 hay\u0131fland\u0131\u011f\u0131 musibetin ger\u00e7ek nedeninden ba\u015fka y\u00f6nlere kayd\u0131r\u0131yor ve b\u00f6l\u00fcnmeyi durdurmak \u015f\u00f6yle dursun, daha da derinle\u015ftiriyor.<\/p>\n Friedman, \u2014halihaz\u0131rda demir al\u0131p yelken a\u00e7m\u0131\u015f, \u201chalihaz\u0131rda azade\u201d olanlar\u0131n deneyimini ifade etmekten fazlas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 iddia edilen \u201carada bir yerdel’k\u201d \u201cayr\u0131ks\u0131l\u0131k\u201d \u201ca\u015fk\u0131nl\u0131k\u201d gibi en vogue<\/em> [\u00e7ok moda] terimleri\u2014 hen\u00fcz azat olmam\u0131\u015flar\u0131n -\u00e7irkin ve itici \u201cba\u011fl\u0131 olma\u201d ve \u201c\u00f6zle\u015ftirme\u201d e\u011filimlerini de\u011filse de\u2014 deneyimini de ifade eden o t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131lm\u0131\u015f gevezelik dilini tiye al\u0131r. Bu dil, ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 ve kendine \u00f6zg\u00fc g\u00fcvensizliklerini ortak \u201cinsan do\u011fas\u0131\u201d ya da \u201chepimizin gelece\u011fi\u201d olarak sunar. Gelgelelim, Friedman sorar,<\/p>\n B\u00f6ylesi bir k\u00fclt\u00fcrel g\u00f6\u00e7 kimin ger\u00e7ekli\u011fidir? S\u00f6m\u00fcrgecilik sonras\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n s\u0131n\u0131r tan\u0131mazlar\u0131n\u0131n eserlerinde bu yer de\u011fi\u015ftirmeyi s\u00fcrd\u00fcren ve onu bas\u0131l\u0131 s\u00f6zc\u00fcklerde somutla\u015ft\u0131ran her zaman, \u015fair, sanat\u00e7\u0131 ve entelekt\u00fcellerdir. Ama \u015fiirleri kim okur ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin daha alt katmanlar\u0131nda vuku bulan \u00f6teki \u00f6zde\u015fle\u015fme t\u00fcrleri nelerdir? … K\u0131saca, melezler ve melezle\u015fme teorisyenleri, kendini ve\/veya d\u00fcnyay\u0131 etnografik bir kavray\u0131\u015f sonucunda de\u011fil de kendini tan\u0131mlamak amac\u0131yla bu t\u00fcr terimlerle tan\u0131layan bir grubun \u00fcr\u00fcnlerinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir… K\u00fcresel, k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131mdan melez olan se\u00e7kinler \u00e2lemi, uluslararas\u0131 politika, akademi, medya ve sanatlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olan ve \u00e7ok farkl\u0131 t\u00fcrden bir d\u00fcnya deneyimini payla\u015fan bireylerin \u00e2lemidir.<\/span><\/p>\n K\u00fcresellerin k\u00fclt\u00fcrel melezle\u015fmesi yarat\u0131c\u0131, \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir deneyim\u00a0olabilir; ama yerellerin k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015fmesi nadiren \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir deneyimdir; birincilerin bu ikinci grubun kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaya ve b\u00f6ylelikle kendi \u201cyanl\u0131\u015f bilin\u00e7\u201dlerini ikinci grubun zihinsel yetersizli\u011finin bir kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6stermeye e\u011filim duymalar\u0131, talihsiz de olsa, anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015feydir.<\/p>\n Ancak, -se\u00e7imleri sonucu de\u011fil al\u0131nlar\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan yerel kalm\u0131\u015f olan\u2014 ikinciler i\u00e7in, kom\u00fcnal a\u011flar\u0131n \u00f6zerkle\u015ftirilmesi, par\u00e7alanmas\u0131 ve kaderin zoraki bireyselle\u015ftirilmesi \u00e7ok farkl\u0131 bir musibetin habercisidir ve \u00e7ok farkl\u0131 stratejiler akla getirmektedir. Friedman\u2019dan bir al\u0131nt\u0131 daha yapacak olursak:<\/p>\n Yoksullar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6relerde geli\u015fen mant\u0131\u011f\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n, k\u00fclt\u00fcr end\u00fcstrilerinin son derece iyi e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f seyyahlar\u0131 aras\u0131nda geli\u015fen mant\u0131ktan\u00a0farkl\u0131 olmas\u0131 muhtemeldir… Kentin yoksul, etnik bak\u0131mdan kar\u0131\u015f\u0131k gettosu, yeni oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortada olan melez kimliklerin olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in gereken deste\u011fi do\u011frudan do\u011fruya sa\u011flayan bir arena de\u011fildir. K\u00fcresel istikrar ve\/veya b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemlerinde, hayatta kalma sorunlar\u0131 yurtla ve emniyetli ya\u015fam alanlar\u0131 yaratmakla \u00e7ok daha yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. S\u0131n\u0131f kimli\u011fi, yerel getto kimli\u011fi, ya\u015famaya devam edecek g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor…<\/span><\/p>\n \u0130ki d\u00fcnya, iki d\u00fcnya alg\u0131lamas\u0131, iki strateji.<\/p>\n Ve i\u015fte paradoks: \u00d6zerkle\u015ftirilmi\u015f\/\u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f\/t\u00fcketime \u00f6zendiren d\u00fcnyan\u0131n, k\u00fcreselle\u015fen\/yerelle\u015fen d\u00fcnyan\u0131n bu postmodern<\/em> ger\u00ad\u00e7ekli\u011fi, postmodernist<\/em> anlat\u0131da yaln\u0131zca soluk, tek yanl\u0131 ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir yans\u0131ma bulur. \u201cK\u00fcreselle\u015fen\u201d d\u00fcnyaya \u00f6vg\u00fcler d\u00fczen postmodern \u015fak\u015fak\u00e7\u0131lar\u0131n ilan etti\u011fi melezle\u015fme ve \u00f6zc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yenilgisi, o d\u00fcnyay\u0131 par\u00e7alara ay\u0131ran keskin \u00e7eli\u015fkileri ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ifade etmekten \u00e7ok uzakt\u0131r. Postmodern ger\u00e7ekli\u011fin \u00e7ok say\u0131daki olas\u0131 an\u00adlat\u0131mlar\u0131ndan biri olan postmodernizm, yaln\u0131zca, bir kasta ba\u011fl\u0131 k\u00fcresellerin (\u015famatac\u0131, seslerini \u00e7ok iyi duyuran ve etkili olan, ama g\u00f6rece c\u0131l\u0131z bir kategori olu\u015fturan yurtsuzlar ve gezginlerin) ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 dile getirir. Postmodern sahnenin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131n\u0131 olu\u015fturan di\u011fer ya\u015fant\u0131lar hakk\u0131nda ise tek s\u00f6z etmez, onlar\u0131 a\u00e7\u0131klamaz.<\/p>\n Tan\u0131nm\u0131\u015f Polonyal\u0131 antropolog Wojciech J. Burszta, bu felaketlere gebe ileti\u015fim kopuklu\u011funun sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerine kafa yorar:<\/p>\n Eski kenar mahalleler, postmodernistlerin onlar hakk\u0131nda anlatt\u0131klar\u0131na kulak asmadan devam ediyorlar yollar\u0131na. Ve onlar [postmodernistler Z.B.] militan \u0130slam\u0131n ger\u00e7eklikleri, Mexico City\u2019nin teneke evlerinin \u00e7irkinli\u011fi ya da harap bir G\u00fcney Bronx evindeki siyah i\u015fgalciler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresizler. Bunlar devasa s\u0131n\u0131rlar ve insan onlarla nas\u0131l ba\u015f edece\u011fini bilemiyor.<\/span> Yukar\u0131daki al\u0131nt\u0131da bahsedilen \u201ckenar mahalleler\u201di en iyi anlaman\u0131n yolu, onu genel anlamda ele almakt\u0131r: Bu anlamda \u201ckenar mahalleler\u201d \u201ck\u00fcresel simgeler, etiketler ve hizmetler\u201d taraf\u0131ndan \u2014k\u00fcresel \u015fak\u015fak\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde olmasa da\u2014 derinden etkilenmi\u015f sonsuz say\u0131daki mek\u00e2nlard\u0131r. \u201cK\u00fcreselle\u015fmi\u015f\u201d se\u00e7kinlerin ruhsal bak\u0131mdan yersiz yurtsuz; ancak fiziksel olarak iyice kuvvetlendirilmi\u015f olan k\u00fc\u00e7\u00fck s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131 bu mek\u00e2nlar taraf\u0131ndan k\u0131skaca al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Az \u00f6nce s\u00f6z\u00fc edilen paradoks, ba\u015fka bir paradoks do\u011furur: \u201cZaman\/mek\u00e2n s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131\u201d engelsiz enformasyon aktar\u0131m\u0131 ve an\u0131nda ileti\u015fim \u00e7a\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda, okumu\u015f se\u00e7kinler ile populus<\/em> [halk] aras\u0131ndaki ileti\u015fimin neredeyse tamamen koptu\u011fu \u00e7a\u011fd\u0131r. Se\u00e7kinlerin\u00a0(Friedman\u2019n\u0131n yerinde ifadesiyle, \u201cmodernizmleri olmayan modernistlerin\u201d yani bir evrensellik projeleri olmayan modernistlerin) halka s\u00f6yleyecek hi\u00e7bir \u015feyi yoktur, onlar\u0131n hayat deneyimleri ve hayattan beklentileri di\u011ferlerinin zihinlerinde hi\u00e7bir yank\u0131 bulmaz.<\/p>\n ”<\/p>\n Referanslar:<\/span> Zygmunt Bauman, K\u00fcreselle\u015fme: Toplumsal Sonu\u00e7lar\u0131, \u00e7ev. Abdullah Y\u0131lmaz, 2010 [1998], 3. bas\u0131m, s. 97-105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\nK\u00fcresel simgeler, etiketler ve hizmetlerin ince \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda, bilinmeyenin kazan\u0131 kayn\u0131yor; kazan\u0131n i\u00e7indekiler \u00f6zel olarak ilgimizi \u00e7ekmiyor ve asl\u0131nda onlar hakk\u0131nda s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fcm\u00fcz yok. (12)<\/span><\/p>\n
\n(*)\u00a0Alm.: Deneyim, (y.h.n.)<\/span>
\n(**) Alm.: Ya\u015fant\u0131. (y.h.n.)<\/span>
\n(9)\u00a0Bkz. Seabrook, The Race for Riches<\/em>, s. 163, 164, 168-9.<\/span>
\n(10)\u00a0Jonathan Friedman\u2019dan yap\u0131lan bu ve sonraki al\u0131nt\u0131lar \u201cGlobal crises, the struggle for cultural identity and intellectual porkbarrelling: cosmopolitans versus locals, ethnics and nationals in an era of de-hegemonisation\u201d, Debating Cultural Hybridity<\/em> adl\u0131 kitaptand\u0131r; der. Pnina Werbner ve Tariq Modood, Zed Books, Londra, 1997, s. 70-89.<\/span>
\n(11)\u00a0Bkz. Pierre Bourdieu,\u201cL\u2019Architecte de l\u2019euro passe aux aveux\u201d, Le monde diplomatique<\/em>, Eyl\u00fcl 1997, s. 19<\/span>
\n(12) Wojciech, J. Burszta, Czytanie kultury<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a, 1996, s. 74-5.<\/span><\/p>\n