![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/jean-fran%C3%A7ois-lyotard-postmodern-durum.jpg?resize=250%2C364\")
<\/p>\nLyotard’\u0131n me\u015fhur Postmodern Durum raporunun ilk, giri\u015f par\u00e7as\u0131. Baudrillard ve Lyotard’\u0131n 1970’lerde, 1980’lerde bilgi, ileti\u015fim ve minitel (pre-internet) \u00fczerine konu\u015furken s\u00f6yledikleri bana s\u0131kl\u0131kla isabetli kehanetler gibi geliyor. Bu b\u00f6l\u00fcmdeki IBM bahsi, “veri” sahipli\u011fini sorunla\u015ft\u0131rma fikri, k\u00fcreselle\u015fmenin diline pelesenk olan ulus devlet g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015fmesi iddialar\u0131 (h\u00e2l\u00e2 kimi zaman haks\u0131z, kimi zaman haks\u0131z \u00e7\u0131k\u0131yor, son y\u0131llarda haks\u0131z tarafta) ve son olarak “\u00f6deme bilgisi” ile “yat\u0131r\u0131m bilgisi” aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131m bug\u00fcn\u00fcn \u00f6nceden tetkiki olarak heyecan verici.<\/p>\n
<\/p>\n
”<\/p>\n
Bizim \u00e7al\u0131\u015fma hipotezimiz, toplumlar postend\u00fcstriyel, k\u00fclt\u00fcrler de postmodern olarak bilinen \u00e7a\u011fa girdik\u00e7e bilginin konumunun de\u011fi\u015fti\u011fidir. (1) Bu ge\u00e7i\u015f, Avrupa i\u00e7in yeniden-in\u015fan\u0131n tamamlan\u0131m\u0131n\u0131 i\u015faret eden 1950’lerin sonundan beri y\u00fcr\u00fcrl\u00fcktedir. H\u0131z\u0131, daha \u00e7abuk ya da yava\u015f \u00fclkelere ba\u011fl\u0131 olup, bu \u00fclkeler i\u00e7erisinde etkinlik sekt\u00f6r\u00fcne g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. Genel durum, \u00f6zetleyici bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiren ge\u00e7ici bir kopu\u015f durumudur. (2) Betimlemenin bir par\u00e7as\u0131 zorunlu olarak tahmini olacakt\u0131r. Ne olursa olsun, f\u00fct\u00fcrolojiye \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir inan\u00e7 beslemenin ak\u0131ll\u0131ca olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. (3)<\/p>\n
Ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak eksik kalacak bir resmi boyamaktan \u00e7ok, \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n nesnesini dolays\u0131z olarak tan\u0131mlayan basit bir \u00f6zelli\u011fi ayr\u0131l\u0131k noktam olarak alaca\u011f\u0131m. Bilimsel bilgi bir s\u00f6ylem t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Ayr\u0131ca son k\u0131rk y\u0131l i\u00e7inde “\u00f6nde gelen” bilimler ve teknolojiler dille ilgilenmek durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r: fonoloji ve ling\u00fcistik teorileri, (4) ileti\u015fim ve sibernetik problemleri, (5) modern cebir ve bildiri\u015fim (informatics) teorileri, (6) bilgisayarlar ve onlar\u0131n dilleri, (7) terc\u00fcme sorunlar\u0131 ve bilgisayar dilleri aras\u0131ndaki yar\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, (8) enformasyon, birikim ver veri bankalar\u0131na ili\u015fkin sorunlar, (9) telematik ve zeka terminallerinin kusursuzla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, (10) ve paradoksoloji. (11) Olgular kendileri i\u00e7in konu\u015fmaktad\u0131r ve bu liste de t\u00fcketici de\u011fildir.<\/p>\n
Bu teknolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bilgi \u00fczerinde hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir etkiye sahip olmas\u0131 beklenebilir: Bunun iki esas i\u015flevi-ara\u015ft\u0131rma ve kazan\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenmenin aktar\u0131m\u0131-zaten etkiyi hissediyor ya da gelecekte hissedecektir. \u0130lk i\u015fleve ba\u011fl\u0131 olarak, genetik sokaktaki adam i\u00e7in alg\u0131lanabilir bir \u00f6rnek sunmaktad\u0131r. Genetik, teorik paradigmas\u0131n\u0131 siberneti\u011fe bor\u00e7ludur. Bir \u00e7ok di\u011fer \u00f6rnek zikredilebilir. \u0130kinci i\u015flev i\u00e7inse, makinelerin k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclmesi ve ticarile\u015ftirilmesinin, zaten \u00f6\u011frenmenin kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, t\u00fcketime sunuldu\u011fu ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yollar\u0131 de\u011fi\u015ftirecek ortak bir bilgi haline gelmesi \u00f6rne\u011fi verilebilir. (12) Enformasyon-sa\u011flay\u0131c\u0131 makinelerin verimli k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n insan dola\u015f\u0131m\u0131 (ta\u015f\u0131ma sistemleri) ve sonra da ses ve g\u00f6rsel imgelerin (medya) dola\u015f\u0131m\u0131nda oldu\u011fu kadar \u00f6\u011frenim dola\u015f\u0131m\u0131 konusunda da bir etkiye sahip oldu\u011funu ve olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrece\u011fini varsaymak akla uygundur. (13)<\/p>\n
Bilginin tabiat\u0131 bu genel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ba\u011flam\u0131nda de\u011fi\u015fmeksizin kalamaz. E\u011fer \u00f6\u011frenme sadece enformasyon niceliklerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fcyse, yeni kanallara uyup, i\u015flersel olabilir. (14) Bu kurulmu\u015f bilgi b\u00fct\u00fcn\u00fcnde bu yolda terc\u00fcme edilemeyecek herhangi bir \u015feyin ortadan kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve yeni ara\u015ft\u0131rma y\u00f6n\u00fcn\u00fcn, bilgisayar diline terc\u00fcme edilebilir olgusal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan belirlenece\u011fini \u00f6ndeyileyebiliriz. \u015eimdi bilginin “\u00fcreticileri” ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131, \u00f6\u011frenmeyi ya da bulmay\u0131 istedikleri ne olursa olsun, bu dillere terc\u00fcme ara\u00e7lar\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131rlar ve olmak zorunda kalacaklard\u0131r da. Terc\u00fcme makineleri \u00fczerindeki ara\u015ft\u0131rma zaten ilerlemi\u015f durumdad\u0131r. (15) Bilgisayarlar\u0131n hegemonyas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra belirli bir mant\u0131k ve dolay\u0131s\u0131yla hangi \u00f6nermelerin “bilgi” \u00f6nermeleri olarak kabul edilece\u011fini belirleyen bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcc\u00fc h\u00fck\u00fcmler k\u00fcmesi gelmektedir.<\/p>\n
B\u00f6ylece “bilgi kullan\u0131c\u0131” (knower) ya ili\u015fkin olarak-bilgi s\u00fcrecinin hangi noktas\u0131n\u0131 i\u015fgal ediyorsa etsin, bilginin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bir d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 olay\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015fabiliriz. Bilginin kazan\u0131m\u0131n\u0131n zihinlerin ve hatta bireylerin yeti\u015ftirilmesi\u00a0(Bildung)<\/em> s\u00fcrecinden ayr\u0131lam\u0131yaca\u011f\u0131 [sic] hakk\u0131nda eski ilkenin modas\u0131 ge\u00e7mektedir ve bundan sonra daha da ge\u00e7ecektir. Bilgi kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve arzedicilerinin arzettikleri ve kulland\u0131klar\u0131 bilgiyle olan ili\u015fkileri, mal \u00fcretici ve t\u00fcketicilerinin, \u00fcrettikleri ve t\u00fckettikleri mallara olan ili\u015fkisinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bir (ekonomik) de\u011fer formunda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Bilgi sat\u0131lmak \u00fczere \u00fcretiliyor ve sat\u0131lmak \u00fczere \u00fcretilecek, yeni bir \u00fcretimde k\u0131ymetlendirilmek \u00fczere t\u00fcketiliyor, t\u00fcketilecek. Her iki durumda da ama\u00e7 m\u00fcbadeledir. Bilgi kendinde bir ama\u00e7 olmaktan uzakla\u015fmakta, “kullan\u0131m-de\u011ferini” kaybetmektedir. (16)<\/p>\n Bilginin son bir ka\u00e7 on y\u0131l i\u00e7erisinde \u00fcretimin esas g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu geni\u015f bir \u015fekilde kabul edilmektedir. (17) Bu durum zaten y\u00fcksek derecede geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki i\u015fg\u00fcc\u00fc kompozisyonu \u00fczerinde kaydedilebilir bir etkiye sahiptir (18) ve geli\u015fen \u00fclkeler i\u00e7in temel bir ink\u0131tay\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Postend\u00fcstriyel ve postmodern \u00e7a\u011fda bilim, mill\u00ee-devletlerin \u00fcretici kapasite alan\u0131ndaki \u00f6nceli\u011fini koruyacak ve \u015f\u00fcphesiz g\u00fc\u00e7lendirecektir. Ger\u00e7ekte bu durum geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fen \u00fclkeler aras\u0131nda bo\u015flu\u011fun gelecekte eskisinden daha geni\u015f olarak b\u00fcy\u00fcyece\u011fi sonucuna g\u00f6t\u00fcren sebeplerden birisidir. (19)<\/p>\n Ancak sorunun bu boyutu kendisi i\u00e7in tamamlay\u0131c\u0131 olan di\u011fer boyutunu g\u00f6lgelememelidir. Enformasyon mal\u0131 formundaki bilgi, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerden ayr\u0131lamaz bir bi\u00e7imde g\u00fc\u00e7 i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131ndaki rekabetin zaten esas bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve belki de esas par\u00e7as\u0131 olmaya devam edecektir. Mill\u00ee-devletlerin bir g\u00fcn ge\u00e7mi\u015fte toprak denetimi y\u00fcz\u00fcnden verdikleri kavga gibi enformasyon denetimi ve daha sonra ham maddeler ve ucuz eme\u011fin ele ge\u00e7irilmesi ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in sava\u015facaklar\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6z\u00fckmektedir. Yeni bir alan bir taraftan end\u00fcstriyel ve ticari stratejiler di\u011fer taraftan ise askeri stratejiler i\u00e7in a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r. (20)<\/p>\n Ancak yukar\u0131da \u00f6zetledi\u011fim perspektif benim g\u00f6sterdi\u011fim kadar basit de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilginin merkantilizasyonu, \u00f6\u011frenimin \u00fcretim ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na ili\u015fkin olarak ho\u015flan\u0131lan ve ho\u015flan\u0131lacak \u00f6nceli\u011fi etkilemek durumundad\u0131r. \u00d6\u011frenimin toplumun zihni ya da beyni olarak Devlet’in denetimine b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi kar\u015f\u0131t bir ilkenin \u00e7o\u011falan g\u00fcc\u00fcyle birlikte \u00e7ok ama \u00e7ok modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f olacakt\u0131r. Bu kar\u015f\u0131t ilkeye g\u00f6re toplum yaln\u0131zca i\u00e7erisindeki dola\u015fan mesajlar\u0131n enformasyon olarak zengin ve kodlamas\u0131 kolay oldu\u011funda varolacak ve ilerleyecektir. Bilginin ticarile\u015ftirilmesiyle el ele giden ileti\u015fimsel “ge\u00e7icilik” ideolojisi Devleti bir “g\u00fcr\u00fclt\u00fc” ve bir donukluk fakt\u00f6r\u00fc olarak alg\u0131lamaya ba\u015fl\u0131yacakt\u0131r [sic]. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan ekonomi ve Devlet aras\u0131ndaki ili\u015fki sorunu yeni bir aciliyetin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 tehdit etmektedir.<\/p>\n Zaten son bir ka\u00e7 on y\u0131l i\u00e7erisinde ekonomik g\u00fc\u00e7ler,\u00a0\u00e7okuluslu \u015firketler<\/em> taraf\u0131ndan i\u015fleyen sermaye dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n yeni bi\u00e7imleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Devletin konumunu tehlikeye sokma noktas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu yeni dola\u015f\u0131m bi\u00e7imleri yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131n\u0131n hi\u00e7 olmazsa k\u0131smen mill\u00ee-devletlerin denetiminin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 im\u00e2 etmektedir. (21) Bu tehdit edici sorun telematik ve bilgisayar teknolojisinin geli\u015fimiyle birlikte eskisinden daha \u00e7ok ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. S\u00f6zgelimi IBM gibi bir firman\u0131n yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn makrek alan\u0131nda bir ku\u015fak i\u015fgal etmek ve ileti\u015fim uydular\u0131 ya da veri bankas\u0131 uydular\u0131 f\u0131rlatmak \u00fczere yetkili k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 farzedin. Kim bunlar\u0131n g\u00fcc\u00fcne sahip olabilecektir? Hangi kanal ya da verinin yasak olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim belirleyecek? Devlet mi? Veya devlet sadece di\u011ferlerinin aras\u0131nda bir kullan\u0131c\u0131 m\u0131 olacak? Yeni yasal sorunlar ve bunlarla birlikte “kim bilecek” meselesi ortaya \u00e7\u0131kacak.<\/p>\n Bilginin tabiat\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm o zaman, varolan kamusal g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde fiilen ve hukuken geni\u015f \u015firketler ve \u00e7ok genel olarak sivil toplumla olan ili\u015fkilerini g\u00f6zden ge\u00e7irmeye zorlayarak tepkilere yol a\u00e7abilir. D\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131, daha tutarl\u0131 bir ekonomik rekabete geri d\u00f6n\u00fc\u015f, Amerikan kapitalizminin hegemonyas\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131l\u0131\u015f\u0131, sosyalist alternatifin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, muhtemel bir \u00c7in pazar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 -bunlar ve bir \u00e7ok di\u011fer etmen 1970’lerin sonlar\u0131nda Devletleri 1930’lardan bu yana oynamaya al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 yat\u0131r\u0131mlara k\u0131lavuzluk etme ve y\u00f6nlendirme rol\u00fc konusunda ciddi bir de\u011ferlendirmeye haz\u0131rlamaktad\u0131r. (22) Bu bak\u0131mdan, yeni teknolojiler sadece b\u00f6yle bir yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmenin acilli\u011fini \u00e7o\u011faltabilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar karar vermede (dolay\u0131s\u0131yla denetim ara\u00e7lar\u0131nda) kullan\u0131lan enformasyonu eskisinden daha hareketli ve \u00e7al\u0131nmamaya elveri\u015fli yapmaktad\u0131r.<\/p>\n “E\u011fitimsel” de\u011feri veya siyasal (idari, diplomatik, askeri) \u00f6neminin yerine parayla benzer dola\u015f\u0131m \u00e7izgilerine sahip \u00f6\u011frenimi g\u00f6rselle\u015ftirmek zor de\u011fildir. Kal\u0131c\u0131 ay\u0131r\u0131m bilgi ve cehalet aras\u0131nda olmayacakt\u0131r art\u0131k, ancak t\u0131pk\u0131 para konusunda oldu\u011fu gibi, “\u00f6deme bilgisi” ve “yat\u0131r\u0131m bilgisi” aras\u0131nda, bir ba\u015fka deyi\u015fle, bir projenin i\u015flerli\u011fini sa\u011flamaya adanan bilgi fonlar\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00fcndelik hayat\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi \u00e7er\u00e7evesinde m\u00fcbadele edilen bilgi birimleri (i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden in\u015fas\u0131, “varkalmak”) aras\u0131nda olacakt\u0131r.<\/p>\n E\u011fer olay buysa, ileti\u015fimsel ge\u00e7icilik liberalizme benzer olacakt\u0131r. Liberalizm i\u00e7erisinde baz\u0131 kanallar\u0131n, di\u011ferleri sadece bor\u00e7lar\u0131 \u00f6deme e\u015fyas\u0131 olarak kal\u0131rken kulland\u0131\u011f\u0131 para ak\u0131\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmesine mani olmaz. Benzeri \u015fekilde, di\u011ferleri her \u015fahs\u0131n toplumsal ba\u011fa s\u00fcrekli borcunu yeniden \u00f6demek \u00fczere kullan\u0131l\u0131rken, baz\u0131lar\u0131n\u0131n “karar vericiler” i\u00e7in ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00f6zde\u015f tabiat\u0131n \u00f6zde\u015f kanallar\u0131 boyunca hareket eden bilgi ak\u0131\u015flar\u0131 da tahayy\u00fcl edilebilir.<\/p>\n ”<\/p>\n Jean-Fran\u00e7ois Lyotard, Postmodern Durum, \u00e7ev. Ahmet \u00c7i\u011fdem, Ara Yay\u0131nlar\u0131, 1990 [1979], s. 10-3.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"