![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/henri-lefebvre-g%C3%BCndelik-hayat%C4%B1n-ele%C5%9Ftirisi-II.png?resize=275%2C393\")
<\/p>\n<\/p>\n
”<\/p>\n
Yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131, otuz y\u0131l kadar \u00f6nce yeniden ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan beri defalarca incelenmi\u015ftir. Bu incelemenin derinle\u015ftirilmi\u015f bir tarihini elbette yazmak gerekir. Bu tarih, “Felsefenin miras\u0131 ve belki de temel malvarl\u0131\u011f\u0131 olan yabanc\u0131la\u015fma mefhumu, modern d\u00fcnyan\u0131n bilinmesinde analiz ayg\u0131t\u0131 olarak nas\u0131l hizmet edebilir? Felsefeden toplumsal bilimlere nas\u0131l ge\u00e7er?” teorik sorununu \u00e7\u00f6zmeyi sa\u011flar m\u0131? Burada, bu sorunu kendi i\u00e7inde, h\u0131zla ve yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f \u015fekilde, tarihsel m\u00fclahazalar \u00fczerinde durmadan ele alaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Mefhumu kullanman\u0131n zorunlulu\u011funu saptayabiliriz: “\u0130nsan” yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: Kendinden s\u00f6k\u00fcl\u00fcp al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r; \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc dahil, \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ama bu kullan\u0131m\u0131n karanl\u0131k bir yan\u0131 da vard\u0131r. \u00c7o\u011fu zaman yabanc\u0131la\u015fma bir blok ve kendilik olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: \u0130nsan\u0131n yabanc\u0131la\u015fmas\u0131. Oysa, \u00e7ok say\u0131da ve \u00e7okbi\u00e7imli yabanc\u0131la\u015fmalar vard\u0131r. “Yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmak” da, \u00e7o\u011fu zaman bir mutlak olarak, genel yabanc\u0131la\u015fman\u0131n genel sonu olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Hegel’in spek\u00fclatif olarak temsil etti\u011fi yabanc\u0131la\u015fma, Marx’\u0131n felsefi denen d\u00fc\u015f\u00fcncesinde tarihsel bir olgu halini al\u0131yordu. Keza, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n yok olu\u015fu da. Bununla birlikte, Marx (d\u00fc\u015f\u00fcncesinde ters y\u00f6ndeki bir hareketin \u00e7ok say\u0131da izine rastlansa da) yabanc\u0131la\u015fman\u0131n say\u0131s\u0131z bi\u00e7imini bir yana b\u0131rakma ve yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 s\u0131n\u0131r-durumuyla tekanlaml\u0131 bi\u00e7imde tan\u0131mlama e\u011filimindeydi: \u0130nsan faaliyetlerinin ve ili\u015fkilerinin iktisadi feti\u015fler -para, meta, sermaye- arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u015feylere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc. Kapitalizmin i\u00e7inde ve kapitalizm dolay\u0131s\u0131yla iktisadi yabanc\u0131la\u015fmaya indirgenen yabanc\u0131la\u015fma, tarihsel ama biricik bir edimle, proletaryan\u0131n devrimci eylemiyle, aniden, global bir \u015fekilde yok olmal\u0131d\u0131r. Bu tarihsel ve devrimci kavray\u0131\u015f i\u00e7inde, kaynakland\u0131\u011f\u0131 felsefi mutla\u011f\u0131n kimi \u00f6zellikleri de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. Bu durum, Hegelci felsefenin ve genel olarak felsefenin Marksist ele\u015ftirisine ra\u011fmen b\u00f6yleydi.<\/p>\n
Yabanc\u0131la\u015fma mefhumunu toplumsal bilimlerde ve \u00f6zel olarak g\u00fcndelik hayat\u0131n ele\u015ftirel incelenmesinde kullan\u0131labilir k\u0131lmak i\u00e7in birka\u00e7 \u00f6nermede bulunaca\u011f\u0131z. (Hipotezden biraz daha fazlas\u0131, mevcut hakikatten biraz daha az\u0131 olan) bu \u00f6nermeler inceleme s\u0131ras\u0131nda s\u0131nanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Birinci \u00f6nerme. Yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 tamamen tikelle\u015ftirmeli, “tarihselle\u015ftirmeli” ve nispile\u015ftirmeliyiz. Ba\u015fka deyi\u015fle, hem ger\u00e7ek hem kavramsal bir k\u00fcme kar\u015f\u0131s\u0131nda, ancak (toplumsal) bir referans \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir ve belirlenebilir yabanc\u0131la\u015fma vard\u0131r. Ger\u00e7ek yabanc\u0131la\u015fma ancak olas\u0131 bir yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulma kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir ve belirlenebilir. Tersine, yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulma da ancak tamamlanm\u0131\u015f bir yabanc\u0131la\u015fma ya da olas\u0131 bir ba\u015fka yabanc\u0131la\u015fma kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr ve belirlenir. Yabanc\u0131la\u015fma bir “hal” de\u011fildir, yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Her ikisi de bir hareket i\u00e7inde kavran\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci \u00f6nerme. Kavram nispile\u015ferek diyalektikle\u015fir. “Yabanc\u0131la\u015fma – yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulma – yeni yabanc\u0131la\u015fma” \u015feklindeki diyalektik hep vard\u0131r. \u00d6nceki faaliyete k\u0131yasla yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131c\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmu\u015f bir faaliyet, daha b\u00fcy\u00fck bir yabanc\u0131la\u015fmaya y\u00f6neltebilir. \u00d6rne\u011fin, bir toplulu\u011fa kat\u0131l\u0131m, yaln\u0131zl\u0131\u011fa k\u0131yasla “yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131r”, fakat toplulu\u011fun mevcut halinden kaynakl\u0131 yeni yabanc\u0131la\u015fmalar\u0131 d\u0131\u015flamaz. Bo\u015f vakitler, par\u00e7al\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya k\u0131yasla “yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131r”, fakat e\u011flenmenin ve oyalanman\u0131n da kendine \u00f6zg\u00fc yabanc\u0131la\u015fmalar\u0131 vard\u0131r. Falanca teknik insan faaliyetini do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda ya da daha az etkin bir teknik kar\u015f\u0131s\u0131nda “yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131r”, fakat daha derin olabilecek teknolojik bir yabanc\u0131la\u015fma getirir (par\u00e7al\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, tekni\u011fin toplumsal buyruklar\u0131, vb.). G\u00fcndelik hayat\u0131n “yeniden \u00f6zelle\u015ftirilmesi”, devlet ve tarih kar\u015f\u0131s\u0131nda yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131rken, daha derin bir “yoksunla\u015fmaya”, kendi g\u00fcndelik hayat\u0131 i\u00e7ine yerle\u015fmi\u015f \u00f6zel ya\u015fam\u0131n “yoksunla\u015fmas\u0131na” yol a\u00e7arak yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. Yabanc\u0131la\u015fma ve yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulma, sabit yap\u0131sal \u015femalara g\u00f6re kendi hareketleri i\u00e7inde ele al\u0131nan -yoksa hareketsiz bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclmeyen- somut durumlar\u0131 nitelendirir. Daha \u00f6zel olarak, “yabanc\u0131la\u015fma – yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulma” diyalektik hareketi, somut ve de\u011fi\u015fen durumlarda bir yap\u0131y\u0131 belirlemeyi sa\u011flar. Dolay\u0131s\u0131yla bir yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulma, yabanc\u0131la\u015ft\u0131rabilir (ve tersi). Hareketin ve\u00e7helerini kar\u0131\u015ft\u0131rmak yerine ay\u0131rt etmeyi sadece incelikli bir analiz sa\u011flayabilir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6nerme. En k\u00f6t\u00fc yabanc\u0131la\u015fma, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n bilin\u00e7sizli\u011fi (bilin\u00e7siz-olma ya da bilmeme) i\u00e7erir. Bir yabanc\u0131la\u015fman\u0131n bilinci zaten yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmad\u0131r, fakat daha derin bir yabanc\u0131la\u015fma halini alabilir (yenilgi, yoksunluk ya da ketlenme bilinci i\u00e7inde sabitlenme). Bir olas\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru giderek, yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir duruma son veren opsiyon, bir ba\u015fka sakatlanma, ba\u015fka bir yabanc\u0131la\u015fma yaratabilir.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc \u00f6nerme. Faaliyetin \u015feyle\u015fmesi (faaliyet ile bilin\u00e7 “\u015fey” olur, “\u015feyler” taraf\u0131ndan kavranmaya izin verirler), yabanc\u0131la\u015fman\u0131n s\u0131n\u0131r-durumudur. Bu a\u015f\u0131r\u0131 durum, bir kutup olu\u015fturur, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n sonunu olu\u015fturur, ama yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaz. Kendi i\u00e7inde ele al\u0131nan \u015feyle\u015fme, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n say\u0131s\u0131z bi\u00e7imini maskeler.<\/p>\n
Devletin i\u00e7inde ve devlet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yabanc\u0131la\u015fma (politik yabanc\u0131la\u015fma), (para ve meta dolay\u0131s\u0131yla) iktisadi yabanc\u0131la\u015fmayla -ili\u015fkisiz olmasa da- \u00f6zde\u015fle\u015ftirilemez. Emek\u00e7inin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131, kad\u0131n\u0131n ve \u00e7ocu\u011fun yabanc\u0131la\u015fmas\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r. Egemen s\u0131n\u0131f olan burjuvazinin yapay arzular ve sahte ihtiya\u00e7larla yabanc\u0131la\u015fmas\u0131, proletaryan\u0131n yoksunluklar ve ketlenmelerle yabanc\u0131la\u015fmas\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r. Toplumsal gruplar\u0131n kendi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na b\u00fct\u00fcn\u00fcyle “sahip \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131” engelleyen ve onlar\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n alt\u0131nda tutan yabanc\u0131la\u015fma, bireyin d\u0131\u015fsal kural ve normlara tabi tutarak “ger\u00e7ekle\u015fmesini engelleyen” grup i\u00e7inde ve grup (aile, \u015fehir, halk, s\u0131n\u0131f, vb.) taraf\u0131ndan yabanc\u0131la\u015fmas\u0131ndan farkl\u0131la\u015f\u0131r. Teknolojik bir yabanc\u0131la\u015fma (ki bu da -yeni risklerle birlikte- a\u015f\u0131labilir) oldu\u011fu gibi, tekniklerin c\u0131l\u0131z d\u00fczeyine ba\u011fl\u0131 bir yabanc\u0131la\u015fma da vard\u0131r. Ka\u00e7\u0131\u015f yoluyla bir yabanc\u0131la\u015fma oldu\u011fu gibi, ka\u00e7mayarak yabanc\u0131la\u015fmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bir ba\u015fka birey kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 (tabi olma), global toplum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 (b\u00f6l\u00fcnmeler, ikilikler), kendi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 (yenilgiler, yoksunluklar, ketlenmeler), vb, birbirinden ay\u0131rmal\u0131y\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla yabanc\u0131la\u015fma son derece karma\u015f\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Burada, bu karma\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7inde y\u00f6n\u00fcm\u00fcz\u00fc bulmay\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 ya da yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmay\u0131, veyahut tam olu\u015f an\u0131n\u0131, durumun ve e\u011filimin temel karakterini nesnel bir kesinlikle tan\u0131mlamay\u0131 sa\u011flayan bir \u00f6l\u00e7\u00fct aramal\u0131y\u0131z. Bu \u00f6l\u00e7\u00fct, yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131yla yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmadan kurtar\u0131c\u0131y\u0131, yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015fla yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmu\u015fu ay\u0131rt eder.<\/p>\n
Bu \u00f6l\u00e7\u00fct -g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla- ancak diyalektik hareketin i\u00e7inde bulunabilir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fct bizzat diyalektik hareketin i\u00e7indedir. Diyalektik hareketi kavramak s\u00f6z konusu oldu\u011funa g\u00f6re, \u00f6l\u00e7\u00fctten s\u00f6z edebilir miyiz? En k\u00f6t\u00fc yabanc\u0131la\u015fma, mutlak yabanc\u0131la\u015fma -tabii e\u011fer bu kelimenin bir anlam\u0131 varsa- hareketin durmas\u0131d\u0131r. Engelleme. Bu durma -ortaya at\u0131lan problemlere kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm gibi, en y\u00fcksek tatmin durumu gibi- ba\u015ftan \u00e7\u0131kart\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler alt\u0131nda sunulabilir. Bir “hal”den daha rahat olan\u0131 yoktur. B\u00f6ylece, \u015feyle\u015fme, s\u0131n\u0131r-durum, iyice tan\u0131mlanm\u0131\u015f “hal”, her yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 hem tan\u0131mlar hem maskeler. Harekete gelince, tatminsizlik, kayg\u0131, kriz gibi en kayg\u0131 verici bi\u00e7imlerde kendini g\u00f6sterebilir. Yabanc\u0131la\u015fmalarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma e\u011filimi g\u00f6steren \u00e7eli\u015fkiler verimlidir. Problem, dolaay\u0131s\u0131yla, bir olas\u0131l\u0131klar k\u00fcmesi ile bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn gereklili\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla bir tercih \u00e7eli\u015fkilerle birlikte do\u011far. \u00c7\u00f6z\u00fcm optimaldir, vasatt\u0131r, k\u00f6t\u00fc ya da yanl\u0131\u015ft\u0131r (yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r). \u0130yi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, de\u011fi\u015ftirerek tepki g\u00f6sterdi\u011fi verileri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek ba\u015flang\u0131\u00e7taki problemi \u00e7\u00f6zer. Hareketin engellenmesi problemin verilerini dondurur; problemi, genellikle veriler hakk\u0131ndaki bir yanl\u0131\u015f anlamadan, olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n bilinmemesinden kaynaklanan bir s\u00f6zde-\u00e7\u00f6z\u00fcm ad\u0131na -\u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz olmasa bile- \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz k\u0131lar. B\u00f6ylece, “problem” ve “sorunsal” mefhumu bulutlarda yitip gitmese bile, problemleri ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmay\u0131 sa\u011flayan genel \u00f6l\u00e7\u00fct ku\u015fkusuz bulunamaz.<\/p>\n
\u00d6rnekler verelim ya da \u00f6nceden verilmi\u015f \u00f6rnekleri belirtelim. Soyut (rasyonel) toplumsal s\u00fcre\u00e7ler ki\u015filer aras\u0131ndaki dolays\u0131z ve do\u011frudan ili\u015fkileri y\u00f6neten sistemlerden koptu\u011fundan bu yana say\u0131s\u0131z \u00e7at\u0131\u015fmalar say\u0131s\u0131z insana eziyet \u00e7ektirmi\u015ftir. Bu dolays\u0131z ili\u015fkiler, devletin olu\u015fumu, sermaye birikimi gibi b\u00fcy\u00fck s\u00fcre\u00e7lerden \u00f6nceki arkaik ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. S\u00fcre\u00e7, \u00f6z\u00fc gere\u011fi, do\u011frudan ve dolays\u0131z ili\u015fkilerin a\u015fa\u011f\u0131 alan\u0131n\u0131n -bu alan g\u00fcndelik hayat\u0131n i\u00e7inde yer al\u0131r- \u00e7ok \u00fczerinde cereyan eder. Bununla birlikte, b\u00fcy\u00fck s\u00fcre\u00e7ler ile ili\u015fki sistemleri aras\u0131nda tam bir d\u0131\u015fsall\u0131k yoktur. Bir uyumsuzluk i\u00e7indeki etkile\u015fimler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Baba, biyolojik ya\u015fam\u0131n, g\u00fcc\u00fcn ve do\u011frudan otoritenin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu s\u00fcrece, \u00e7at\u0131\u015fmalar ku\u015fkusuz s\u0131k ve sertti, asla \u00e7\u00f6z\u00fclemezdi. Baba, aile i\u00e7inde Yasa’n\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 ve devletin simgesi oldu\u011funda, \u00e7at\u0131\u015fmalar derinle\u015fti, gizlendi. Aile ya\u015fam\u0131n\u0131n kapal\u0131 sistemi ile global toplum aras\u0131ndaki bu dolay\u0131ma [Baba] korunma ihtiyac\u0131yla, g\u00fcvenlik arzusuyla ba\u015fvurman\u0131n, \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bi\u00e7imde birle\u015fmi\u015f imgesi ve modeli olan Baba’ya kar\u015f\u0131 h\u0131nc\u0131n\u0131 hi\u00e7bir \u00e7ocuk ortadan kald\u0131ramaz. Ayn\u0131 zamanda, bu \u00e7eli\u015fkiler bireysel bilincin geli\u015fimini sa\u011flar. “\u00d6zel” ili\u015fki sistemleri, d\u0131\u015fsal bask\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131rken, daha b\u00fcy\u00fck bir yabanc\u0131la\u015fmay\u0131, \u00e7ocu\u011fun Baba kar\u015f\u0131s\u0131nda yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 (\u00e7ocuk Baba’yle \u00f6zde\u015fle\u015fti\u011finden) m\u00fcmk\u00fcn k\u0131larlar. B\u00fcy\u00fck toplumsal s\u00fcre\u00e7ler \u00f6zel ili\u015fki sistemlerinin darl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda yabanc\u0131la\u015fmadan kurtar\u0131c\u0131d\u0131rlar; ufuk, kapsam, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck getirirler. Bununla birlikte, soyut buyruk olarak, yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131rlar. Hareket ve \u00e7at\u0131\u015fmalar, mevcut halleriyle, verimlidir. \u00c7eli\u015fki yoklu\u011fundansa \u00e7eli\u015fkilerin olmas\u0131 daha iyidir.<\/p>\n
”<\/p>\n
Henri Lefebvre, G\u00fcndelik Hayat\u0131n Ele\u015ftirisi – II, \u00e7ev. I\u015f\u0131k Erg\u00fcden, Sel Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2000 [1961], s. 219-23.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"