![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/georg-simmel-bireysellik-ve-k%C3%BClt%C3%BCr.png?resize=250%2C407\")
<\/p>\nuzaklarda olmayan i\u00e7erilen
\nbilinen, etraftaki yabanc\u0131
\nhep yabanc\u0131 olarak gezen t\u00fcccar
\nen gizli s\u0131rlar\u0131n if\u015fa edilebilece\u011fi bir
\nfig\u00fcr olarak yabanc\u0131
\nmeselelere zorunlu nesnel ve mesafeli yakla\u015f\u0131m\u0131
\nyerle\u015fikle kurdu\u011fu na-ki\u015fisel ili\u015fki
\nbenzerliklerin yak\u0131n k\u0131ld\u0131\u011f\u0131
\nbenzersizlik duygusundan
\ninsanl\u0131\u011f\u0131n kaderini
\nbelirlemeye ge\u00e7i\u015fin g\u00f6lgesi
\nyak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131
\nve gerilimi<\/p>\n
<\/p>\n
”<\/p>\n
MEK\u00c2NDAK\u0130 VER\u0130L\u0130 HER NOKTADAN belli bir uzakl\u0131kta olma du\u00adrumu olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen gezginlik, belli bir noktaya ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n kavramsal z\u0131tt\u0131 ise, o zaman “yabanc\u0131” denen sosyolojik bi\u00e7im bu iki \u00f6zelli\u011fin bir sentezidir adeta. (Bu da, mek\u00e2n ili\u015fkilerinin insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin belirleyici ko\u015fullar\u0131 olmakla kalmay\u0131p, bu ili\u015fkilerin simgesi de olduklar\u0131n\u0131n bir ba\u015fka g\u00f6stergesidir.) Nitekim yabanc\u0131, terimin bildik anlam\u0131yla burada say\u0131lmaz, bug\u00fcn gelip yar\u0131n giden gezgin gibi de\u011fil, bug\u00fcn gelip yar\u0131n kalan adam gibidir \u2014 yani art\u0131k daha \u00f6teye gitmeyecek olsa da gelip gitme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tam edinememi\u015f potansiyel gezgin gibidir deyim yerindeyse. Belli bir mek\u00e2n dairesi i\u00e7inde \u2014 ya da s\u0131n\u0131rlar\u0131 mek\u00e2nsal s\u0131n\u0131rlara benzeyen bir grup i\u00e7inde\u2014 sabitlenmi\u015ftir, ama onun i\u00e7indeki konumu temelde, en ba\u015fta ona ait olmamas\u0131n\u0131n ve ona ba\u015ftan beri onun bir par\u00e7as\u0131 olmayan, olamayacak nitelikler ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
Yabanc\u0131 \u00f6rne\u011finde, her insan ili\u015fkisinin bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yak\u0131nl\u0131k-uzakl\u0131k birli\u011fi en \u00f6zl\u00fc bi\u00e7imde \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilecek bir \u015fekilde yap\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r: Bu ili\u015fkideki mesafe yak\u0131n olan\u0131n uzak oldu\u011funu i\u015faret eder, ama yabanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 da uzak olan\u0131n yak\u0131n oldu\u011funu i\u015faret eder. Yabanc\u0131 olma durumu \u015f\u00fcphesiz b\u00fct\u00fcn\u00fcyle olumlu bir ili\u015fkidir; \u00f6zg\u00fcl bir etkile\u015fim bi\u00e7imidir. Sirius gezegeninin sakinleri bizim i\u00e7in tam manas\u0131yla, en az\u0131ndan sosyolojideki manas\u0131yla yabanc\u0131 de\u011fillerdir. Bu bak\u0131mdan bizim i\u00e7in yokturlar; uzak ve yak\u0131n olman\u0131n \u00f6tesindedirler. Yabanc\u0131, grubun kendisinin bir unsurudur, t\u0131pk\u0131 yoksullar ve muhtelif “i\u00e7 d\u00fc\u015fmanlar” gibi \u2014 gruba mensubiyeti hem onun d\u0131\u015f\u0131nda olmay\u0131 hem de onunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeyi i\u00e7eren bir unsur.<\/p>\n
Yabanc\u0131 hakk\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00f6nermelerin maksad\u0131, itme ve mesafe etkenlerinin nas\u0131l olup da bir bir-arada-olma bi\u00e7imi, etkile\u015fime dayal\u0131 bir birlik bi\u00e7imi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmak olacak.<\/p>\n
Ekonomik faaliyetin b\u00fct\u00fcn tarihinde yabanc\u0131 her yerde devreye t\u00fcccar, t\u00fcccar da yabanc\u0131 olarak girer. Kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere \u00fcretim yapmak genel kural oldu\u011fu ya da \u00fcr\u00fcnler nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck bir daire i\u00e7inde de\u011fi\u015f toku\u015f edildi\u011fi s\u00fcrece grup i\u00e7inde bir arac\u0131ya gerek yoktur. T\u00fcccara ancak grup d\u0131\u015f\u0131nda \u00fcretilmi\u015f olan \u00fcr\u00fcnler i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulur. Bu zorunlu ihtiya\u00e7 maddelerini sat\u0131n almak \u00fczere yabanc\u0131 diyarlara giden insanlar (ki bu durumda onlar da ba\u015fka bir b\u00f6lgede “yabanc\u0131” tacirler konuma gelirler) olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, t\u00fcccar\u0131n bir yabanc\u0131 olmas\u0131 gerekir<\/em> ba\u015fka birinin bu \u015fekilde ge\u00e7imini sa\u011flamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n Yabanc\u0131n\u0131n bu konumu, faaliyet yerini terk etmeyip oraya yerle\u015firse daha da belirginle\u015fir. Say\u0131s\u0131z \u00f6rnekte bu bile ancak bir arac\u0131 s\u0131fat\u0131yla ticaret yaparak ya\u015f\u0131yorsa m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Topra\u011f\u0131n ve el sanatlar\u0131n\u0131n yerel talepleri kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc kapal\u0131 ekonomik grupla da t\u00fcccar\u0131n ge\u00e7imini sa\u011flama imk\u00e2n\u0131 vard\u0131r. Zira s\u0131n\u0131rs\u0131z bile\u015fimi ancak ticaret m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar ve ticaret sayesinde s\u00fcrekli yeni alanlarda istihbarat elde edilir ve kullan\u0131l\u0131r ki hareketlili\u011fi s\u0131n\u0131rl\u0131 ve ancak \u00e7ok yava\u015f geni\u015fletilebilecek bir m\u00fc\u015fteri \u00e7evresine ba\u011f\u0131ml\u0131 olan temel \u00fcreticinin bunu yapmas\u0131 \u00e7ok daha zordur. Ticaret her zaman temel \u00fcretimden daha fazla insan\u0131 massedebilir. Bu y\u00fczden de b\u00fct\u00fcn ekonomik konumlar\u0131n \u00e7oktan i\u015fgal edilmi\u015f oldu\u011fu bir gruba deyim yerindeyse bir fazlal\u0131k gibi giren yabanc\u0131 i\u00e7in en uygun faaliyet ticarettir. Bunun klasik \u00f6rne\u011fi Avrupal\u0131 Yahudilerin tarihidir. Yabanc\u0131 do\u011fas\u0131 gere\u011fi toprak sahibi de\u011fildir \u2014 sadece fiziksel anlamda de\u011fil, metaforik olarak da, mek\u00e2n i\u00e7inde olmasa da en az\u0131ndan toplumsal ortamdaki ideal bir konum i\u00e7inde sabitlenmi\u015f hayati bir t\u00f6z olarak da topra\u011f\u0131 yoktur.<\/p>\n Yabanc\u0131, mahrem ki\u015fisel ili\u015fkiler alan\u0131nda bir\u00e7ok bak\u0131mdan \u00e7ekici ve anlaml\u0131 olabilse de, ona bir yabanc\u0131 g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde bir “toprak sahibi” de\u011fildir. Ticaretle ve genellikle (adeta ticaretin y\u00fcceltilmi\u015f bir bi\u00e7imi olarak) kat\u0131ks\u0131z mali i\u015flerle k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131 yabanc\u0131ya o \u00f6zg\u00fcl hareketlilik<\/em> niteli\u011fini kazand\u0131r\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 bir grup i\u00e7indeki bu hareketlilik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, yabanc\u0131n\u0131n resmi konumunu olu\u015fturan o uzakl\u0131k-yak\u0131nl\u0131k sentezine vesile olur. Kat\u0131ks\u0131z bir hareketlilik i\u00e7indeki ki\u015fi yeri ve zaman\u0131 geldik\u00e7e tek tek her unsurla temasa girer ama hi\u00e7birine yerle\u015fik akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131, yerel veya mesleki ba\u011flarla organik bir bi\u00e7imde ba\u011flanm\u0131\u015f de\u011fildir.<\/p>\n Bu k\u00fcmelenmenin bir ba\u015fka ifadesi de yabanc\u0131n\u0131n nesnelli\u011finde bulunur. Grubun belli bile\u015fenlerine ve tarafgir e\u011filimlerine k\u00f6kl\u00fc bir bi\u00e7imde ba\u011flanm\u0131\u015f olmad\u0131\u011f\u0131ndan, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na belirgin bir bi\u00e7imde “nesnel” bir tav\u0131r tak\u0131narak \u00e7\u0131kabilir; bu tav\u0131rda sadece bir mesafenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve onun i\u015ftirak\u00e7ilerden biri olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n i\u015fareti de\u011fildir, uzakl\u0131k ve yak\u0131nl\u0131ktan, kay\u0131ts\u0131zl\u0131k ve m\u00fcdahil olmaktan olu\u015fan ayr\u0131 bir yap\u0131d\u0131r. Bu konuda, ast-\u00fcst ili\u015fkilerini tart\u0131\u015f\u0131rken yabanc\u0131lar\u0131n elde etti\u011fi m\u00fctehakkim konumlarla ilgili olarak yapt\u0131\u011f\u0131m analize bak\u0131labilir; baz\u0131 \u0130talyan \u015fehirlerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, hi\u00e7bir yerli aile \u00e7\u0131karlardan ve hizip\u00e7ilikten azade olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yarg\u0131\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan getirtme uygulamas\u0131 bunun tipik bir \u00f6rne\u011fidir.<\/p>\n Nesnellik \u00f6zelli\u011fiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 bir fenomen de, m\u00fcnhas\u0131ran olmasa da \u00e7o\u011funlukla gelip ge\u00e7ici yabanc\u0131da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki bu da \u015fudur: Yabanc\u0131ya, s\u0131k s\u0131k, yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde olunan herkesten dikkatle gizlenen meseleler hakk\u0131nda en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 cinsinden (bazen bir g\u00fcnah \u00e7\u0131karmay\u0131 bile and\u0131rabilen) if\u015faat ve itiraflarda bulunulur. Nesnellik hi\u00e7 de olaya i\u015ftirak etmeme demek de\u011fildir (\u00f6znel ve nesnel y\u00f6nelimler aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle d\u0131\u015f\u0131nda kalan bir durumdur i\u015ftirak etme). Daha ziyade olumlu ve belirli t\u00fcrde bir i\u015ftiraktir; t\u0131pk\u0131 teorik bir g\u00f6zlemin nesnel olu\u015funun, zihnin \u00fczerine \u015feylerin kendi niteliklerini kaz\u0131d\u0131\u011f\u0131 edilgin bir tabula rasa<\/em> oldu\u011fu anlam\u0131na de\u011fil, kendi yasalar\u0131na g\u00f6re i\u015fleyen bir zihnin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc (bireysel ve \u00f6znel farklar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden ayn\u0131 nesne hakk\u0131nda birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 resimler \u00fcretebilecek ar\u0131zi \u00e7arp\u0131tmalar\u0131 ve vurgular\u0131 d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakan \u015fartlarda s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc) faaliyeti oldu\u011fu anlam\u0131na geldi\u011fi gibi.<\/p>\n Nesnellik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olarak da tan\u0131mlanabilir. Nesnel insan, alg\u0131s\u0131n\u0131, anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve verileri de\u011ferlendirme tarz\u0131n\u0131 \u00f6nyarg\u0131l\u0131 hale getirebilecek ba\u011flarla ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Yabanc\u0131n\u0131n yak\u0131n ili\u015fkilerine bile adeta ku\u015f bak\u0131\u015f\u0131 bak\u0131p ya\u015fayabilmesini sa\u011flayan bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bir\u00e7ok tehlikeli olas\u0131l\u0131k i\u00e7erir. Ta ilk zamanlardan beri, her t\u00fcrl\u00fc ayaklanma s\u0131ras\u0131nda sald\u0131r\u0131lan taraf ayaklanman\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan, yabanc\u0131 el\u00e7i ve ajitat\u00f6rlerden gelen bir tahrik y\u00fcz\u00fcnden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. Bu bazen olsa bile, bu iddialarda yabanc\u0131n\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcl rol\u00fcn abart\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: Pratik a\u00e7\u0131dan da teorik a\u00e7\u0131dan da daha \u00f6zg\u00fcr oland\u0131r yabanc\u0131: durumlar\u0131 daha az \u00f6nyarg\u0131yla inceler; daha genel ve daha nesnel standartlarla de\u011ferlendirir ve eylemlerini ger\u00e7ekle\u015ftirirken eli kolu \u00e2detler, din\u00ee kayg\u0131lar veya \u00f6nceki emsallerle ba\u011flanmaz.*<\/p>\n Son olarak, yabanc\u0131ya nesnellik karakterini kazand\u0131ran yak\u0131nl\u0131k-uzakl\u0131k oran\u0131, pratik ifadesini onunla kurulan ili\u015fkinin daha soyut<\/em> bir do\u011fas\u0131 olmas\u0131nda da bulur. Yani, insan yabanc\u0131yla sadece belli, daha genel<\/em> nitelikleri payla\u015f\u0131rken, organik bir ba\u011f\u0131 olan ki\u015filerle ili\u015fkisi tam da onlar\u0131 salt genel olandan ay\u0131ran \u00f6zg\u00fcl \u00f6zelliklerin benzerli\u011fine dayal\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda, her t\u00fcrl\u00fc ki\u015fisel ili\u015fki bu \u015femaya g\u00f6re analiz edilebilir. Ki\u015fisel ili\u015fkiler bireylerin (ya ili\u015fkiyi etkileyen ya da d\u0131\u015f\u0131nda kalan) bireysel farklar\u0131na ilave olarak birbirleriyle payla\u015ft\u0131klar\u0131 belli ortak \u00f6zelliklerin varl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan belirlenmez sadece. \u015e\u00f6yle demek daha do\u011fru olur: S\u00f6z konusu ortakl\u0131\u011f\u0131n ili\u015fki \u00fczerinde ne t\u00fcr bir etki yarataca\u011f\u0131 esasen \u015funa dayan\u0131r: Bu ortakl\u0131k sadece i\u015ftirak\u00e7iler aras\u0131nda m\u0131 var (dolay\u0131s\u0131yla, ili\u015fki i\u00e7inde genel bir mahiyette olsa da, d\u0131\u015far\u0131da kalan herkes kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zg\u00fcl ve k\u0131yaslanmaz bir mahiyette mi), yoksa i\u015ftirak\u00e7iler ortak bir \u00f6zellikleri olmas\u0131n\u0131n tek nedeninin, bunun bir grubun, bir tipin ya da genelde insanl\u0131\u011f\u0131n ortak \u00f6zelli\u011fi olmas\u0131 oldu\u011funu mu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar? \u0130kinci durumda, ortak \u00f6zelliklerin etkisi, ayn\u0131 \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131yan grubun b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcyle orant\u0131l\u0131 olarak azal\u0131r. Ortakl\u0131k \u00fcyeleri birle\u015ftirecek bir temel sunar sunmas\u0131na elbette ama \u015fubelli ki\u015fileri \u00f6zg\u00fcl olarak birbirine y\u00f6nlendirmez. Bu kadar geni\u015f bir \u00e7evreyle payla\u015f\u0131lan benzerlik herkesi akla gelebilecek ba\u015fka herkesle ayn\u0131 kolayl\u0131kla birle\u015ftirebilir birbirine. Bir ili\u015fkinin ayn\u0131 anda hem yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 hem uzakl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erebilmesinin yollar\u0131ndan biri de budur belli ki. Benzerlikler evrensel bir mahiyete b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde, bunlara dayal\u0131 ba\u011flant\u0131n\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131na bir serinlik unsuru da kar\u0131\u015facak, bu ili\u015fkinin rastlant\u0131sal bir \u015fey oldu\u011fu hissi artacakt\u0131r \u2014 ba\u011flay\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7ler \u00f6zg\u00fcl, merkezcil karakterlerini yitirmi\u015flerdir.<\/p>\n Bana \u00f6yle geliyor ki bu k\u00fcmelenme, yabanc\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak, s\u00f6z konusu ili\u015fkiye has bireysel unsurlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ilkesel olarak ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck kazanmaktad\u0131r. Onunla kendimiz aras\u0131nda milliyet ve toplumsal mevki benzerlikleri, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015ften ya da genel insan do\u011fas\u0131ndan gelen benzerlikler oldu\u011funu hissetti\u011fimiz s\u00fcrece yabanc\u0131 bize yak\u0131nd\u0131r. Bu benzerlikler onunla bizim \u00f6temize uzand\u0131\u011f\u0131, bizi birbirimize sadece ba\u015fka bir\u00e7ok insan\u0131 da ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 kadar ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde de uzakt\u0131r.<\/p>\n En mahrem ili\u015fkiye bile bu anlamda bir yabanc\u0131l\u0131k izi girer kolayca. \u0130lk ihtiras evresinde, erotik ili\u015fkiler her t\u00fcrl\u00fc genelleme d\u00fc\u015f\u00fcncesini kesinkes reddederler. B\u00f6yle bir a\u015fk daha \u00f6nce hi\u00e7 var olmam\u0131\u015ft\u0131r; sevilen ki\u015fiyle ya da o ki\u015fiye y\u00f6nelik ili\u015fkilerimizle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek hi\u00e7bir \u015fey yoktur. \u0130li\u015fkiden bu benzersizlik hissi kayboldu\u011fu anda araya bir yabanc\u0131l\u0131k girecektir (sebep olarak m\u0131 sonu\u00e7 olarak m\u0131, karar vermek zor). Bu ili\u015fkide asl\u0131nda sadece insanl\u0131\u011f\u0131n genel kaderini ger\u00e7ekle\u015ftirmekte oldu\u011fumuzu, daha \u00f6nce binlerce kere ya\u015fanm\u0131\u015f bir deneyi ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fumuzu ve tesad\u00fcfen bu ki\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015fmasayd\u0131k ayn\u0131 anlam\u0131 ba\u015fka birinin kazanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek, ili\u015fkinin i\u00e7sel de\u011feri ve bizim i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 de\u011fer kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015f\u00fcpheci bir tavr\u0131 da beraberinde getirir.<\/p>\n Ne kadar yak\u0131n olursa olsun her t\u00fcrl\u00fc ili\u015fkide bu t\u00fcrden bir his g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordur muhtemelen, \u00e7\u00fcnk\u00fc iki ki\u015finin m\u00fc\u015ftereken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fey belki de hi\u00e7bir zaman sadece onlara ait de\u011fil, ba\u015fka bir\u00e7ok \u015feyi, bir\u00e7ok benzerlik imk\u00e2n\u0131n\u0131 da i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran genel bir anlay\u0131\u015fa aittir. Bu imk\u00e2nlar\u0131n ne kadar az\u0131 ger\u00e7ekle\u015firse ger\u00e7ekle\u015fsin ve bunlar\u0131 ara ara ne kadar s\u0131k unutursak unutal\u0131m, yine de insanlar aras\u0131na g\u00f6lge gibi, her \u015feyi g\u00f6zlerden gizleyen bir sis gibi dolu\u015furlar; bu g\u00f6lgenin de k\u0131skan\u00e7l\u0131k ad\u0131n\u0131 alabilmesi i\u00e7in kat\u0131la\u015f\u0131p elle tutulur bir hale gelmesi gerekir. Bir\u00e7ok durumda, aradaki farklardan ve anla\u015f\u0131lmazl\u0131klardan kaynaklanana g\u00f6re daha genel, en az\u0131ndan daha a\u015f\u0131lmaz bir yabanc\u0131l\u0131kt\u0131r bu belki de. Benzerlik, uyum ve yak\u0131nl\u0131\u011fa, bunlar\u0131n asl\u0131nda tam da bu ili\u015fkiye \u00f6zg\u00fc \u015feyler olmad\u0131\u011f\u0131, daha genel bir ili\u015fkiden \u2014 potansiyel olarak bizi de belirsiz say\u0131da ba\u015fkas\u0131n\u0131 da i\u00e7ine alan ve bu y\u00fczden de sadece i\u00e7sel ve m\u00fcnhas\u0131r bir zorunluluk sonucu deneyimlenen o ili\u015fki imk\u00e2n\u0131n\u0131 \u00f6nleyen bir ili\u015fkiden\u2014 kaynakland\u0131\u011f\u0131 hissinin e\u015flik etmesinin neden oldu\u011fu bir yabanc\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n \u00d6te yanda, tam da b\u00fct\u00fcn taraflara \u015famil genel bir nitelik temelinde kurulan bu irtibat\u0131n ba\u015ftan d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcr “yabanc\u0131l\u0131k” s\u00f6z konusudur. Yunanl\u0131larla barbarlar\u0131n ili\u015fkisi bunun tipik bir \u00f6rne\u011fidir; salt insanlara \u00f6zg\u00fc oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen genel karakteristiklerin ba\u015fkalar\u0131na tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn durumlarda da ayn\u0131 \u015fey g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ama burada “yabanc\u0131” tabirinin art\u0131k pozitif bir anlam\u0131 yoktur. Onunla ili\u015fki bir yok-ili\u015fkidir; o burada ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, yani grubun kendisinin bir \u00fcyesi olarak yabanc\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n Bu haliyle, yabanc\u0131 ayn\u0131 anda<\/em> hem yak\u0131n hem uzakt\u0131r, salt evrensel insani benzerliklere dayal\u0131 b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerde oldu\u011fu gibi. Gelgelelim bu iki etken, yani yak\u0131nl\u0131k ile mesafe aras\u0131nda \u00f6zel bir gerilim ortaya \u00e7\u0131kar, \u00e7\u00fcnk\u00fc ortakl\u0131\u011f\u0131n sadece mutlak bir genellikle s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funun bilinci, tam da ortak olmayan \u015feylere \u00f6zel bir vurgu yap\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furur. Bir \u00fclkenin, \u015fehrin, \u0131rk\u0131n vb. yabanc\u0131s\u0131 i\u00e7in vurgulanan \u015fey, yine, bireysel bir \u015fey de\u011fil, k\u00f6keninin yabanc\u0131 olu\u015fudur ki bu da ba\u015fka bir\u00e7ok yabanc\u0131yla payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ya da payla\u015fabilece\u011fi bir niteliktir. Bu nedenle yabanc\u0131lar asl\u0131nda birey olarak de\u011fil, belli bir tipte yabanc\u0131lar olarak alg\u0131lan\u0131rlar. Uzakl\u0131klar\u0131 da en az yak\u0131nl\u0131klar\u0131 kadar geneldir.<\/p>\n Bu bi\u00e7ime, \u00f6rne\u011fin, orta\u00e7a\u011f boyunca Frankfurt ve ba\u015fka yerlerde Yahudilere konan vergi gibi \u00f6zel vakalarda da rastlan\u0131r. H\u0131ristiyan yurtta\u015flar\u0131n \u00f6dedikleri vergi verili bir zaman dilimindeki servetlerine g\u00f6re de\u011fi\u015firken, tek tek b\u00fct\u00fcn Yahudilerin \u00f6deyece\u011fi vergi \u00f6nceden belirlenmi\u015fti. Bu miktar sabitti, \u00e7\u00fcnk\u00fc Yahudinin toplumsal mevkii belli nesnel i\u00e7eriklerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmas\u0131yla de\u011fil, Yahudi<\/em> olmas\u0131yla belirleniyordu. Vergiler kar\u015f\u0131s\u0131nda di\u011fer b\u00fct\u00fcn yurtta\u015flar belli miktarda servete sahip\u00a0ki\u015filer olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, \u00f6deyecekleri vergi de bu servetin dalgalanmalar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015febiliyordu. Ama vergi m\u00fckellefi olarak Yahudi her \u015feyden \u00f6nce bir Yahudiydi; dolay\u0131s\u0131yla mali konumu da de\u011fi\u015fmez bir unsur i\u00e7eriyordu. Bu da en bariz bi\u00e7imde, tek tek Yahudilerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ko\u015fullar\u0131n farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 (ki al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda da sabit de\u011ferlendirmeler hep daha a\u011f\u0131r bas\u0131yordu) ve b\u00fct\u00fcn yabanc\u0131lar tam tam\u0131na ayn\u0131 kelle vergisini \u00f6dedikleri zaman g\u00f6r\u00fcl\u00fcr \u015f\u00fcphesiz.<\/p>\n Yabanc\u0131, gruba organik olmayan bir bi\u00e7imde eklenmi\u015f olsa da, yine de grubun organik bir \u00fcyesidir. Hayat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc bu unsurun \u00f6zg\u00fcl ko\u015fulland\u0131rmas\u0131ndan nasibini al\u0131r. Ama belli miktarlarda yak\u0131nl\u0131k ve uzakl\u0131ktan olu\u015ftu\u011funu s\u00f6ylemek d\u0131\u015f\u0131nda, bu konumun karakteristik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc nas\u0131l adland\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilmiyoruz. Bu iki nitelik b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerde bir dereceye kadar bulunmas\u0131na ra\u011fmen, “yabanc\u0131”yla kurulan ili\u015fkiye \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7imini veren \u015fey, yak\u0131nl\u0131k ile uzakl\u0131k aras\u0131ndaki \u00f6zel orant\u0131 ve yine aralar\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 gerilimdir.<\/p>\n ”<\/p>\n * Sald\u0131r\u0131 alt\u0131ndaki taraflar yalan yere b\u00f6yle bir iddiada bulunuyorlarsa, bunu, daha y\u00fcksek mevkidekiler daha \u00f6nce kendileriyle yak\u0131n bir dayan\u0131\u015fma ili\u015fkisinde olan astlar\u0131n\u0131 temize \u00e7\u0131karmaya te\u015fne olduklar\u0131ndan yap\u0131yorlard\u0131r. \u0130syanc\u0131lar\u0131n asl\u0131nda su\u00e7lu olmad\u0131klar\u0131, sadece tahriklere kap\u0131lm\u0131\u015f olduklar\u0131 kurgusunu devreye sokarak, isyan\u0131n ger\u00e7ek bir gerek\u00e7esi oldu\u011funu ink\u00e2r ederek kendi kendilerini temize \u00e7\u0131kar\u0131rlar.<\/span><\/p>\n Georg Simmel, Bireysellik ve K\u00fclt\u00fcr, \u00e7ev. Tuncay Birkan, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2009 [1900’ler, 1910’lar (?)], s. 149-54.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"