![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/louis-althusser-ideoloji-ve-devletin-ideolojik-ayg%C4%B1tlar%C4%B1.png?resize=280%2C439\")
<\/p>\n<\/p>\n
”<\/p>\n
Tez II<\/em>: \u0130deoloji maddi bir var olu\u015fa sahiptir.<\/p>\n \u0130deolojiyi olu\u015fturur gibi gelen “d\u00fc\u015f\u00fcncelerin” ya da tasar\u0131mlamalar\u0131n, vb. \u00fclk\u00fcsel, d\u00fc\u015f\u00fcnsel, tinsel de\u011fil, maddi var olu\u015fa sahip olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken hafif\u00e7e de\u011finmi\u015ftik bu teze. Hatta “d\u00fc\u015f\u00fcncelerin” \u00fclk\u00fcsel, d\u00fc\u015f\u00fcnsel, tinsel var olu\u015funun bile, t\u00fcm\u00fcyle ve yaln\u0131zca bir ideoloji ve “d\u00fc\u015f\u00fcnce” ideolojisinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemi\u015ftik; \u015fimdi \u015funu da ekleyelim ki, bilimlerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan beri, bu anlay\u0131\u015f\u0131 “temellendirir” gibi g\u00f6r\u00fcnen bir ideolojiden, yani bilim alan\u0131ndaki pratisyenlerin, kendili\u011finden ideolojileri i\u00e7inde do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olarak tasar\u0131mlad\u0131klar\u0131 bir ideolojiden kaynaklanmaktad\u0131r. Elbette ki, bu tezi b\u00f6yle ileri s\u00fcrmekle kan\u0131tlam\u0131\u015f olamay\u0131z. \u015eimdilik, diyelim ki maddecilik ad\u0131na, \u00f6nyarg\u0131l\u0131 davran\u0131p bu tezi olumlayal\u0131m, yeter, kan\u0131tlanmas\u0131 i\u00e7in uzun a\u00e7\u0131mlamalar yapmak gerekir.<\/p>\n “D\u00fc\u015f\u00fcncelerin” ya da daha ba\u015fka tasar\u0131mlamalar\u0131n tinsel de\u011fil de maddi bir var olu\u015fa sahip oldu\u011fu yolundaki, \u00f6nceden h\u00fck\u00fcm veren bu tez, ideolojinin do\u011fas\u0131n\u0131 ele alan analizimizde ilerleyebilmek i\u00e7in gerekiyor bize. Daha do\u011frusu, herhangi bir ideolojiyi ele alan biraz ciddi bir analizin biraz ele\u015ftirel bile olsa her g\u00f6zlemciye do\u011frudan do\u011fruya, ampirik bi\u00e7imde g\u00f6sterebilece\u011fi \u00f6zelli\u011fi daha iyi ortaya koyabilmek i\u00e7in gerekiyor.<\/p>\n Devletin \u0130deolojik Ayg\u0131tlar\u0131 ile bu ayg\u0131tlar\u0131n pratiklerinden s\u00f6z ederken, bu ayg\u0131tlar\u0131n her birinin bir ideolojinin ger\u00e7ekle\u015fmesi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik (birbirinden farkl\u0131 b\u00fct\u00fcn bu b\u00f6lgesel ideolojilerin, yani dinsel, ahlaki, hukuki, siyasal, estetik, vb. ideolojilerin birli\u011fi ise, bu ideolojilerin devlet ideolojisine boyun e\u011fmesiyle sa\u011flanmaktad\u0131r). Yeniden d\u00f6n\u00fcyoruz \u015fu teze: bir ideoloji, bir ayg\u0131tta ve bu ayg\u0131t\u0131n pratik ya da pratiklerinde var olur hep. Bu da maddi bir var olu\u015ftur.<\/p>\n \u0130deolojinin bir ayg\u0131t ve bu ayg\u0131t\u0131n pratiklerinde maddi var olu\u015fu bir kald\u0131r\u0131m ta\u015f\u0131n\u0131n ya da t\u00fcfe\u011fin maddi var olu\u015fuyla ayn\u0131 kipli\u011fe sahip de\u011fildir elbette. Ne var ki, ad\u0131m\u0131z\u0131n Aristoteles’\u00e7iye \u00e7\u0131kmas\u0131 pahas\u0131na (unutmayal\u0131m ki, Marx Aristoteles’e \u00e7ok sayg\u0131 duyard\u0131), “madde demek bir\u00e7ok anlama gelir” ya da madde, t\u00fcm\u00fc de son kertede “fizik” maddeye k\u00f6k salm\u0131\u015f de\u011fi\u015fik kipliklerde var olur.<\/p>\n Bunu b\u00f6yle s\u00f6yledikten sonra, art\u0131k yolu fazla uzatmadan, ideoloji i\u00e7inde, yani kendi var olu\u015f ko\u015fullar\u0131yla, yan\u0131 son kertede \u00fcretim ili\u015fkileriyle kurduklar\u0131 imgesel ili\u015fkiye ba\u011fl\u0131 olarak imgesel anlamda \u00e7arp\u0131tt\u0131klar\u0131, d\u00fcnyaya ili\u015fkin belirli bir (dinsel, ahlaki, vb.) tasar\u0131mlama i\u00e7inde ya\u015fayan “bireylerde” neler olup bitti\u011fine bakal\u0131m (ideoloji= ger\u00e7ek ili\u015fkilerle kurulan imgesel ili\u015fki). S\u00f6z konusu imgesel ili\u015fkinin kendisinin de maddi bir var olu\u015fa sahip oldu\u011funu s\u00f6yleyece\u011fiz.<\/p>\n Bir birey Tanr\u0131’ya ya da G\u00f6rev’e ya da Adalet’e, vb. inan\u0131r. Bu inan\u00e7 (herkes i\u00e7in b\u00f6yledir bu, yani ideolojiyi tan\u0131m gere\u011fi tinsel bir var olu\u015fla donatan d\u00fc\u015f\u00fcncelere indirgeyen, ideolojiye ili\u015fkin ideolojik bir tasar\u0131mlama i\u00e7inde ya\u015fayan herkes i\u00e7in b\u00f6yledir bu) s\u00f6z konusu bireyin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden kaynaklan\u0131r, yani inanc\u0131na ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri kapsayan bir bilince sahip bir \u00f6zne olarak ondan kaynaklan\u0131r. Bu sayede, yani b\u00f6ylece kurulmu\u015f olan, tam anlam\u0131yla ideolojik “kavramsal” d\u00fczenek sayesinde (inand\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00f6zg\u00fcrce olu\u015fturdu\u011fu ya da \u00f6zg\u00fcrce kabul etti\u011fi vicdanla donat\u0131lm\u0131\u015f bir \u00f6zne), s\u00f6z konusu \u00f6znenin (maddi) davran\u0131\u015f\u0131 da bu d\u00fczene\u011fin do\u011fal bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n S\u00f6z konusu birey, \u015fu ya da bu bi\u00e7imde davran\u0131r, \u015fu ya da bu pratik davran\u0131\u015f\u0131 benimser, dahas\u0131, \u00f6zne olarak, t\u00fcm\u00fcyle bilincinde olarak \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7ti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncelerin “ba\u011f\u0131ml\u0131 bulundu\u011fu” ideolojik ayg\u0131t\u0131n baz\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f pratiklerine de kat\u0131l\u0131r. Tanr\u0131’ya inan\u0131yorsa, Ayin’e kat\u0131lmak \u00fczere kiliseye gider, diz\u00e7\u00f6ker, dua eder, rahibe g\u00fcnah \u00e7\u0131kart\u0131r, t\u00f6vbede bulunur, cezas\u0131n\u0131 \u00e7eker (eski zamanlarda s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn g\u00fcndelik anlam\u0131nda maddi bir cezayd\u0131 bu), g\u00fcnahlar\u0131 affolur ve ya\u015fam\u0131na devam eder, vb. G\u00f6rev’e inan\u0131yorsa, “g\u00f6reneklere uygun”, kurallar uyar\u0131nca belirli pratikleri yerine getirir, uygun davran\u0131\u015flarda bulunur. Adalet’e inan\u0131yorsa, hukuk kurallar\u0131na tart\u0131\u015fmas\u0131z boyun e\u011fer ve bu kurallar \u00e7i\u011fnendi\u011finde vicdan\u0131n\u0131n en derin yanlar\u0131ndan infiale kap\u0131l\u0131r, kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar, hatta i\u015fi dilek\u00e7eler imzalamaya, g\u00f6sterilere kat\u0131lmaya, vb. kadar vard\u0131r\u0131r.<\/p>\n Verdi\u011fim b\u00fct\u00fcn bu \u015fema i\u00e7inde, ideolojinin ideolojik tasar\u0131mlamas\u0131n\u0131n kendisinin de, bir vicdanla donat\u0131lm\u0131\u015f ve vicdan\u0131n\u0131n kendisine esinledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncelere inanan ya da \u00f6zg\u00fcrce kabul eden her \u00f6znenin “kendi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri uyar\u0131nca\u00a0eylemesi<\/em>” gerekti\u011fini, yani kendi maddi prati\u011finin edimlerinde \u00f6zg\u00fcr \u00f6zne olarak sahip oldu\u011fu kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerine yervermesi gerekti\u011fini kabul etmek zorunda oldu\u011funu saptamaktay\u0131z. B\u00f6yle yapmamas\u0131 do\u011fru olmaz.<\/p>\n Ger\u00e7ekte, insand\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re yapmas\u0131 gerekeni yapm\u0131yorsa, ba\u015fka bir \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indir bu, ki bu da, gene ayn\u0131 idealist \u015fema uyar\u0131nca, kafas\u0131nda s\u00f6ylediklerinden ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnceler oldu\u011fu, “tutars\u0131z” (“kimse k\u00f6t\u00fc olmak istemez”) ya hayas\u0131z ya da sapk\u0131n biri olarak i\u015fte bu d\u00fc\u015f\u00fcncelere g\u00f6re davran\u0131p eyledi\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n Ne olursa olsun, ideolojinin ideolojisi, u\u011frad\u0131\u011f\u0131 imgesel \u00e7arp\u0131tmaya ra\u011fmen, bir insan\u0131n “d\u00fc\u015f\u00fcnceleri”nin edimlerinde var oldu\u011funu ya da var olmas\u0131 gerekti\u011fini kabul eder ve e\u011fer bu b\u00f6yle de\u011filse, o zaman da ki\u015fiye ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi edimlerine (sapk\u0131n bile olsalar) denk d\u00fc\u015fen ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcnceler yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130deolojiye ili\u015fkin bu ideoloji edimlerden s\u00f6z edecek: belirli pratiklerde yer alan edimlerden s\u00f6z edece\u011fiz. Bu pratiklerin, i\u00e7inde yer ald\u0131klar\u0131 kurallar taraf\u0131ndan d\u00fczenlendiklerini, bir\u00a0ideolojik ayg\u0131t\u0131n<\/em> (bu ayg\u0131t\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir par\u00e7as\u0131 bile olsa)\u00a0maddi var olu\u015fu<\/em> ba\u011fr\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftiklerine dikkat \u00e7ekece\u011fiz: bu pratik, k\u00fc\u00e7\u00fck bir kilisedeki k\u00fc\u00e7\u00fck bir ayin olabilece\u011fi gibi, bir cenaze t\u00f6reni, spor derne\u011findeki k\u00fc\u00e7\u00fck bir ma\u00e7, okuldaki, \u00fcniversitedeki ders g\u00fcn\u00fc, siyasal bir partinin, Ak\u0131lc\u0131l\u0131k Derne\u011fi’nin ya da can\u0131n\u0131z\u0131n istedi\u011fi bir kurulu\u015fun toplant\u0131s\u0131 ya da mitingi olabilir.<\/p>\n Pascal’\u0131n savunmac\u0131 “diyalekti\u011fine”, ideolojinin ideolojisine ili\u015fkin kavramsal \u015feman\u0131n d\u00fczenini tersine \u00e7evirmemize imkan tan\u0131yan harika anlat\u0131m\u0131 bor\u00e7lu oldu\u011fumuzu unutmayal\u0131m. Pascal a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle der: “Diz \u00e7\u00f6k\u00fcn, dua eder gibi k\u0131p\u0131rdat\u0131n dudaklar\u0131n\u0131z\u0131, inan\u00e7 sarar sizi.” Bir rezalete imza at\u0131p d\u00fczeni alt\u00fcst eder, \u0130sa gibi bar\u0131\u015fa de\u011fil de, ayr\u0131l\u0131\u011fa \u00e7a\u011fr\u0131da bulunur, bununla da yetinmeyip, h\u0131ristiyanl\u0131kta en ufak bir ilgisi bulunmayan bir \u015fey yap\u0131p rezalet (d\u00fcnyaya rezalet salana lanet olsun!) yarat\u0131r. Jansenistlere \u00f6zg\u00fc bir meydan okumayla, bir tek ger\u00e7ekli\u011fe de\u011finircesine konu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00e7ok hay\u0131rl\u0131 bir rezalettir bu.<\/p>\n Kendi zaman\u0131nda devletin dinsel ideolojik ayg\u0131t\u0131 i\u00e7inde verdi\u011fi m\u00fccadelede kulland\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlarla ba\u015fba\u015fa b\u0131rakal\u0131m Pascal’\u0131. Bu arada, Marksist kuramc\u0131lar taraf\u0131ndan tam anlam\u0131yla ke\u015ffedilmemi\u015f topraklarda ilerledi\u011fimiz i\u00e7in, olabildi\u011fince dolays\u0131z Marksist bir dil kullanmam\u0131z ho\u015f g\u00f6r\u00fcls\u00fcn.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla, tek bir \u00f6zneyi (herhangi bir bireyi) ele al\u0131p, bu ki\u015finin inan\u00e7lar\u0131n\u0131 olu\u015fturan d\u00fc\u015f\u00fcncelerin maddi anlamda var oldu\u011funu s\u00f6yleyece\u011fiz; \u015fu anlamda ki,\u00a0bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler, kendileri de bu \u00f6znenin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden kaynaklanan maddi ideolojik ayg\u0131t taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan maddi kurallarca belirlenen maddi pratiklerde yer alan maddi edimlerdir<\/em>. Elbette ki, getirdi\u011fim \u00f6nermede tam d\u00f6rt kez tekrarlanan “maddi” s\u0131fat\u0131 birbirinden apayr\u0131 kipliklerde ele al\u0131nmal\u0131: ayine kat\u0131lmak i\u00e7in bir yerden bir yere gitmenin maddili\u011fi, bir dize gelmenin, istavroz \u00e7\u0131kartman\u0131n ya da\u00a0mea culpa<\/em>‘n\u0131n maddili\u011fi, bir t\u00fcmcenin, bir duan\u0131n, bir nedamet getiri\u015fin, bir t\u00f6vbede bulunman\u0131n, bir bak\u0131\u015f\u0131n, bir tokala\u015fman\u0131n, d\u0131\u015fsal s\u00f6zl\u00fc s\u00f6ylemin ya da “i\u00e7sel” s\u00f6zl\u00fc s\u00f6ylemin (vicdan) tek ve ayn\u0131 maddili\u011fe sahip olamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Maddili\u011fin kiplikleri aras\u0131ndaki farklar konusundaki kuram\u0131 burada ele almayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n \u00d6te yandan, b\u00fct\u00fcn bu devrilme \u00f6rneklerini sunarken, ayaklar\u0131 \u00fcst\u00fcne oturtmak diye bir \u015feyle hi\u00e7 mi hi\u00e7 ilgimiz yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yeni sunu\u015fta baz\u0131 kavramlar\u0131n ortadan yok olup gitti\u011fini, baz\u0131lar\u0131n\u0131n kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama yeni yeni terimlerin de eklendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. D\u00fc\u015f\u00fcncelerin, son kertede bir ideolojik ayg\u0131t taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan kurallarla d\u00fczenlenen pratiklerin edimlerinde yer alan maddi bir var olu\u015fa sahip oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca, d\u00fc\u015f\u00fcnceler de (\u00fclk\u00fcsel, tinsel bir var olu\u015fla donanm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnceler olarak) yok olup gittiler. B\u00f6ylece, \u00f6znenin de \u015fimdi a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m sistem (ger\u00e7ek belirlenim d\u00fczeninde a\u00e7\u0131kl\u0131yorum) taraf\u0131ndan eyletildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde eyledi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kar; s\u00f6z konusu sistem, \u015fudur: ideoloji maddi bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fc taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen maddi pratikler gerektiren maddi bir ideolojik ayg\u0131t\u0131n ba\u011fr\u0131nda var olur; s\u00f6z konusu pratikler kendi inanc\u0131 uyar\u0131nca eyledi\u011fine g\u00f6n\u00fclden inanan bir \u00f6znenin maddi edimlerinde var olurlar.<\/p>\n \u00d6te yandan, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu sunu\u015f sonunda, “\u00f6zne, vicdan, inan\u00e7 ve edimler” kavramlar\u0131n\u0131 h\u00e2l\u00e2 korudu\u011fumuz da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu kavramlar dizisinden, b\u00fct\u00fcn \u00f6tekilerin ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu, her \u015feyin merkezinde yatan, kesip atan terimi, yani “\u00f6zne” kavram\u0131n\u0131 \u00e7ekip al\u0131yoruz hemen.<\/p>\n Gene ayn\u0131 h\u0131zla birbiriyle ilintili iki tez ileri s\u00fcr\u00fcyoruz.<\/p>\n 1 Nas\u0131l olursa olsun, her pratik ancak bir ideoloji yolu ve bir ideoloji \u00e7er\u00e7evesinde var olabilir;<\/p>\n 2 Her ideoloji ancak bir \u00f6zne arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ve \u00f6zneler i\u00e7in var olabilir.<\/p>\n \u015eimdi de, her \u015feyin merkezinde yer alan tezimizi a\u00e7\u0131klama zaman\u0131.<\/p>\n \u0130deoloji bireylere \u00f6zne diye seslenir.<\/em><\/strong><\/p>\n ”<\/p>\n Louis Althusser, \u0130deoloji ve Devletin \u0130deolojik Ayg\u0131tlar\u0131, \u00e7ev. Alp T\u00fcmertekin, \u0130thaki Yay\u0131nlar\u0131, 2010 [1970], 4. bas\u0131m, s. 190-6.<\/p>\n Bu k\u0131rm\u0131z\u0131 kitap iki d\u00f6neme\u00e7te kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130lki, lisans y\u0131llar\u0131nda Friedrich D\u00fcrrenmatt’\u0131n Ya\u015fl\u0131 Kad\u0131n\u0131n Ziyareti oyununun dramaturjisine dair toplu tart\u0131\u015fmalar yaparken haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir sunum hasebiyleydi. D\u00fcrrenmatt’\u0131n oyunu, kitab\u0131 okur okumaz, i\u00e7erdi\u011fi \u00f6\u011fretmen, polis, yarg\u0131\u00e7, gazeteci vb. ortak sesi olan kurum-temsiliyetli tiplemeler sebebiyle Althusserci anlamda devletin ideolojik ve bask\u0131 ayg\u0131tlar\u0131na hemen indirgemeci bir kap\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f, hepsini oradan do\u011fru okumam\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, beni de Marksizm’in “ideoloji” eksenli okumalar\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Olay D\u00fcrrenmatt ile de kalmam\u0131\u015f, dramaturji sunumu yaparken a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 Cem Karaca’n\u0131n yine a\u015f\u0131r\u0131 Althusserci buldu\u011fumuz “Durduramayacaklar Halk\u0131n Co\u015fkun Akan Selini” \u015fark\u0131s\u0131yla yapm\u0131\u015f, g\u00fclenleri ay\u0131plam\u0131\u015ft\u0131k. Ard\u0131na da Gramsci konu\u015fulmu\u015ftu, farklar\u0131 ve benzerlikler anlamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n Bu metne \u00e7a\u011f\u0131ran ikinci kar\u015f\u0131la\u015fma ise, sonras\u0131nda bir “k\u00fclt\u00fcr ve siyaset” dersindeki okumalar s\u0131ras\u0131nda hocam\u0131z\u0131n ideoloji kavram\u0131n\u0131n, alt\u0131n\u0131 \u00e7ize \u00e7ize, “maddi pratikler” \u00fczerinden vurgulayan bir Althusser tasvirinde belirmi\u015fti. \u0130lk okuyu\u015fta bu “maddilik” meselesi ilgimi \u00e7ekmemi\u015f olsa da bu yakla\u015f\u0131m sayesinde gel zaman git zaman, hep bir topakla\u015fm\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce k\u00fcmesi ve kabullenilmi\u015f fikirlere dair e\u011filimler gibi anlad\u0131\u011f\u0131m “ideoloji” kavram\u0131 yer yer \u00e7ok daha eri\u015filir, \u00f6rneklenebilir, ampirik incelemenin konusu olabilen bir kavrama d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n Kavram \u00fczerine di\u011fer metinlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k\u00e7a, Bourdieu’n\u00fcn “bu kavramdan kurtulunmal\u0131” vurgusunun aksine, faydal\u0131 ve o zamanki \u017di\u017eek merak\u0131m sayesinde “oyunbaz” buldum ideoloji tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131. Marx’\u0131n “yanl\u0131\u015f bilin\u00e7” olarak okunan tespitiyle Althusser’in reddedilemez maddili\u011fini \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131rmak, aradaki mesafeyi y\u00fcr\u00fcmek, yolda pek \u00e7ok farkl\u0131 \u00f6rneklerle kar\u015f\u0131la\u015fmay\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. Yakla\u015f\u0131mlar\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00f6ylesine \u00e7ok gelir ki h\u00e2l\u00e2, umar\u0131m bana kimse \u015fu hayatta, es kaza kavram\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m bir c\u00fcmleden sonra, “\u0130deoloji ne demek?” sorusunu sorar diye irkilirim.<\/p>\n Yeterince suland\u0131rm\u0131\u015fken, Pascal ve diz \u00e7\u00f6kme \u00f6rne\u011fini anmadan bitirmek istemiyorum. Bu pasajda ge\u00e7en\u00a0“Diz \u00e7\u00f6k\u00fcn, dua eder gibi k\u0131p\u0131rdat\u0131n dudaklar\u0131n\u0131z\u0131, inan\u00e7 sarar sizi.”<\/em> \u00f6rne\u011fi de retori\u011fin en \u00fcst s\u0131ralar\u0131nda, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce geli\u015ftirme enstr\u00fcman\u0131 olarak kullan\u0131labilir bence. Akl\u0131ma gelen sapa bir vaka, Micha\u00ebl R. Roskam’\u0131n Rundskop (2011) filminde bedenine hayvan hormonlar\u0131 enjekte ederken bir bo\u011faya d\u00f6nen Jacky. \u0130deoloji, el yordam\u0131yla \u015f\u0131r\u0131nga edilir, ille de d\u0131\u015far\u0131dan, zorla, olmas\u0131na gerek yok.<\/p>\n
\n“D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em>” terimi yok oldu.
\n“\u00d6zne, vicdan, inan\u00e7, edimler<\/em>” terimleri kald\u0131.
\n“Pratikler, kurallar, ideolojik ayg\u0131t<\/em>” terimleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
\n\u00d6yleyse bu bir devrilme de\u011fil (yani, h\u00fck\u00fcmetin ya da barda\u011f\u0131n devrilmesi d\u0131\u015f\u0131nda bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yor), olduk\u00e7a tuhaf bir t\u00fcr d\u00fczenleme (bakanlar d\u00fczeyinde de\u011fil ama), \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fimdi a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m t\u00fcrden bir sonuca yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n
\n