![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/michel-de-certeau-g%C3%BCndelik-hayat%C4%B1n-ke%C5%9Ffi.png?resize=300%2C470\")
<\/p>\n<\/p>\n
”<\/p>\n
D\u00fcnya Ticaret Merkezi’nin 110. kat\u0131ndan Mahattan’\u0131\u00a0seyretmek<\/em>. R\u00fczgarla harmanlanan sisin ard\u0131ndaki, bu kent-ada, denizin ortas\u0131ndaki bu deniz, Wall Street’in g\u00f6kdelenleriyle y\u00fckselir, Greenwich’te \u00e7ukurla\u015f\u0131r, sonra yeniden Midtown’\u0131n zirvelerinde y\u00fckselip, Central Park’ta sakinle\u015fir, d\u00fczle\u015fir ve sonunda Harlem’in \u00f6tesinde k\u00fcmelenir. Dik ve d\u00fcz \u00e7alkant\u0131lar, dalgalanmalar kenti. Ancak bu hareketlilik, k\u0131p\u0131rdanma, bir bak\u0131\u015f\u0131n alt\u0131ndayken durulur. Bu devasa kitle, g\u00f6zlerin alt\u0131nda hareketsizle\u015fir. H\u0131rs\u0131n ve yozla\u015fman\u0131n en a\u015f\u0131r\u0131 u\u00e7lar\u0131n\u0131n, \u0131rklar\u0131n ve tarzlar\u0131n en kesin ve en net kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n, d\u00fcn yarat\u0131lan ve bug\u00fcn \u00e7oktan \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011fe d\u00f6nen binalar ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn, uzam\u0131 dikine yar\u0131p kenti basan yap\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerin i\u00e7inde kayna\u015ft\u0131klar\u0131 bir metin olarak okunmak \u00fczere g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serilir. Roma’dan farkl\u0131 olarak New York, ge\u00e7mi\u015f ya\u015flar\u0131yla oynayarak ya\u015flanma sanat\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman \u00f6\u011frenememi\u015ftir. Bu kentin \u015fimdiki zaman\u0131, edinilmi\u015f olan\u0131n f\u0131rlat\u0131p at\u0131lmas\u0131 ve gelece\u011fe meydan okunmas\u0131 ediminde kendini bir saatten ba\u015fka bir saate her defas\u0131nda yeniden bulur. An\u0131tsall\u0131k \u00f6zelli\u011fini fazlas\u0131yla ta\u015f\u0131yan abart\u0131l\u0131 ve devasa yerlerin kenti. Bir izleyici, bu kentte, havaya u\u00e7u\u015fan bir evreni okuyabilir. Buras\u0131 eskiden minyat\u00fcrler ve gizemli dokular olarak tasarlanm\u0131\u015f\u00a0coincidatio oppositorum<\/em>‘un (z\u0131tlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131) mimari fig\u00fcrlerinin y\u00fckseldi\u011fi yerdir. So\u011fuk bir suyun iki okyanusa (Atlantik ve Amerika) ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131, beton, \u00e7elik ve camdan olu\u015fan bu sahnede, yerk\u00fcrenin en y\u00fcksek karakterleri, hem t\u00fcketimde hem \u00fcretimde devasa bir abart\u0131 retori\u011fi olu\u015fturmaktad\u0131r. (1)<\/p>\n Bu t\u00fcr bir evreni okuman\u0131n verdi\u011fi o b\u00fcy\u00fck doyumu hangi bilgi eroti\u011fi sa\u011flayabilir? Bu zevkin sonuna kadar tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131rken, insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu en \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz metinleri bu bi\u00e7imde “b\u00fct\u00fcn\u00fcyle seyredilme”, bunlara ku\u015fbak\u0131\u015f\u0131 bakabilme ve bunlar\u0131 bir bak\u0131\u015f alt\u0131nda toparlayabilme zevkinin kayna\u011f\u0131n\u0131n neresi oldu\u011funu kendi kendime soruyorum.<\/p>\n D\u00fcnya Ticaret Merkezi’nin zirvesinde olmak, zirvesine y\u00fckselmek demek kentin egemenli\u011fine y\u00fckselmek demektir. Bu kentin g\u00f6vdesi, art\u0131k, ne kendisini anonim bir kurala g\u00f6re \u00e7evreleyen ve sonra yeniden tersine \u00e7evreleyen sokaklar taraf\u0131ndan sarmalanmakta ne de bu kadar farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olu\u015fturdu\u011fu u\u011fultunun ve trafi\u011fin neden oldu\u011fu sinir krizi taraf\u0131ndan sahiplenilmektedir. Bunlar\u0131n oyununda oyuncu ya da oynanan bir konumunda da de\u011fildir art\u0131k. Yukar\u0131 y\u00fckselen, y\u00fcm yazar ya da izleyici kimliklerini kendinde toparlayan, harmanlayan kitlenin de d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131km\u0131\u015f olur. Bu sular\u0131n \u00fcst\u00fcne y\u00fckselen \u0130karus, hi\u00e7bir sonu olmayan, oynak labirentleriyle Dedalus’un \u00f6n\u00fcne serdi\u011fi kurnazl\u0131klar\u0131 umursamaz art\u0131k. Y\u00fckselerek g\u00f6zetleyiciye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Kendisiyle kitle aras\u0131na bir mesafe koyar. Sizi b\u00fcy\u00fcleyen dolay\u0131s\u0131yla “size sahip olan” d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6zlerinizin \u00f6n\u00fcne seren bir metne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu y\u00fckseli\u015f bu d\u00fcnyay\u0131 okuman\u0131z\u0131, b\u00fcy\u00fck bir G\u00f6z olman\u0131z\u0131, Tanr\u0131’n\u0131n g\u00f6z\u00fc olman\u0131z\u0131 sa\u011flar. \u0130nceleyici ve bilinirci bir itkinin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir abart\u0131, bir a\u015f\u0131r\u0131l\u0131kt\u0131r bu. G\u00f6zetleyici bir noktadan ba\u015fka bir \u015fey olmamak, i\u015fte bilginin kurgusu budur.<\/p>\n Peki acaba daha sonra yukar\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olan a\u015fa\u011f\u0131ya indi\u011finizde ise yeniden g\u00f6r\u00fcnmez olan bu kalabal\u0131klar\u0131n k\u0131m\u0131lday\u0131p kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 o karanl\u0131k uzama tepe \u00fcst\u00fc dalmak m\u0131 gerekiyor? \u0130karus’un d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc. 110. katta, bir sfenks gibi dikilen bir afi\u015f bin an i\u00e7in g\u00f6zetleyiciye d\u00f6n\u00fc\u015fen yayaya bir bilmece sunmaktad\u0131r:\u00a0It’s hard to be down when you’re up<\/em> (Bir kere yukar\u0131da oldu\u011funda a\u015fa\u011f\u0131da olmak zordur<\/em>).<\/p>\n Kenti seyredebilmek iradesi, kentten zevk alma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Orta\u00e7a\u011f’daki ya da R\u00f6nesans’daki resimler, kenti, asl\u0131nda hi\u00e7bir zaman var olmam\u0131\u015f bir g\u00f6z taraf\u0131ndan seyrediliyormu\u015f gibi belli bir perspektiften resmederlerdi. (2) Bu resimlerde kentleri hem ku\u015fbak\u0131\u015f\u0131 hem de geni\u015f bir manzara a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu kurgu, Orta\u00e7a\u011f’daki izleyiciyi \u00e7oktan g\u00f6ksel bir g\u00f6z konumuna getirmi\u015fti bile. Tanr\u0131’y\u0131 oynuyorlard\u0131. Teknik prosed\u00fcrler “her yerde olan ve her yeri g\u00f6ren erki” (3) d\u00fczenlediklerinden beri durum farkl\u0131 bir seyir mi izlemi\u015ftir? Eskinin ressamlar\u0131 taraf\u0131ndan hayal edilen her \u015feyi, her yeri g\u00f6ren g\u00f6z bug\u00fcn bizim ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerimizde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Ayn\u0131 inceleyici itki, bug\u00fcn, eskiden sadece resmedilebilen bir \u00fctopyay\u0131 maddile\u015ftirerek mimari \u00fcretimlerin kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n yakas\u0131na yap\u0131\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Manhattan’\u0131n pruvas\u0131 g\u00f6revi g\u00f6ren 420 metrelik kuleyse, okurlar yaratan, karma\u015f\u0131k kenti okunur k\u0131lan ve bu kentin opak hareketlili\u011fini \u015feffaf bir metne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir kurgu olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n G\u00f6zlerimizin alt\u0131ndaki bu b\u00fcy\u00fck metin dokusu, bir temsilden ya da optik bir artefakttan (yapay etki) ba\u015fka bir \u015fey olabilir mi? Bir uzam \u00f6rg\u00fctleyicisinin, bir kent planlamac\u0131s\u0131n\u0131n ya da bir haritac\u0131n\u0131n, bir t\u00fcr mesafeleme projeksiyonu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcrettikleri bir fac-simile olabilir mi? Kent panoromas\u0131, kuramsal (yani g\u00f6rsel) bir “g\u00f6r\u00fcnt\u00fc”, k\u0131sacas\u0131, ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in, uygulamalar\u0131n unutulmas\u0131n\u0131 ya da uygulamalar konusunda tam bir bilgisizli\u011fi \u015fart ko\u015fan bir tablodur. Bu kurgunun yaratt\u0131\u011f\u0131 ve Schreber’in Tanr\u0131s\u0131 gibi sadece cesetleri bilen, tan\u0131yan, (4) g\u00f6zetleyen Tanr\u0131, g\u00fcnl\u00fck tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n birbirinin i\u00e7ine giren karanl\u0131k girdi \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131ndan kendini muaf tutmal\u0131 ve bunlara yabanc\u0131 kalmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Oysa tam tersine, kentin g\u00fcnl\u00fck uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 yer, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 e\u015fik yani a\u015fa\u011f\u0131s\u0131d\u0131r (down<\/em>). Bu deneyimin ilk bi\u00e7imleri olarak, okuyamad\u0131klar\u0131 sadece yazd\u0131klar\u0131 bir kent “metninin” ince ve kal\u0131n harflerinin ritmine uyan bedenleriyle y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00e7\u00fcd\u00fcrler yani\u00a0Wanders\u00e4mnner<\/em>\u00a0<\/em>[sic, Wandersm\u00e4nner<\/em>]. Bu uygulay\u0131c\u0131lar, birbirini g\u00f6remeyen uzamlarla oynarlar; g\u00f6\u011f\u00fcs g\u00f6\u011fse sevi\u015fenlerde oldu\u011fu gibi k\u00f6r bir bilgiye sahiptirler. Bu birbirine girmi\u015flikte kesi\u015fen yollar, g\u00f6vdeleri ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan i\u015faretlenen birer \u00f6geden ibaret \u015fiirler gibi okunabilirlikten uzakt\u0131rlar. Her \u015fey sanki ya\u015fan\u0131lan kenti d\u00fczenleyen uygulamalar bir t\u00fcr k\u00f6rl\u00fckle tan\u0131mlan\u0131yormu\u015f [sic, gibi] geli\u015fir. (5) Geli\u015fen ve birbiriyle kesi\u015fen bu yaz\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu a\u011flar, ne yazar\u0131 ne de izleyicisi ya da okuru olmayan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir \u00f6yk\u00fc olu\u015ftururlar. Bu \u00f6yk\u00fc, farkl\u0131 izlek par\u00e7alar\u0131ndan ve farkl\u0131la\u015fan uzamlardan meydana gelir: Temsillerle k\u0131yaslarsak bu \u00f6yk\u00fc g\u00fcnl\u00fck ve tan\u0131ms\u0131z bir bi\u00e7imde farkl\u0131 bir \u00f6yk\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n G\u00f6z\u00fcn toparlay\u0131c\u0131, b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici imgelemlerinden kurtuldu\u011funuzda, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n yabanc\u0131, farkl\u0131 bir y\u00f6n\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n bu y\u00f6n\u00fc \u00e7ok fazla y\u00fczeye \u00e7\u0131kmaz ya da ya da [sic] g\u00f6r\u00fcnen y\u00fczeyi belli bir y\u00f6nde ilerlemi\u015f bir s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinden ibarettir, g\u00f6r\u00fcnen y\u00fczeyi belli bir y\u00f6nde ilerlemi\u015f bir s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinden ibarettir, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olan\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131nda bulunan bir k\u0131y\u0131 b\u00f6lgesidir. Ben bu b\u00fct\u00fcnde, g\u00f6rsel, panoptik ya da kuramsal olu\u015fumlar\u0131n “geometrik” ya da “co\u011frafi” uzam\u0131na yabanc\u0131 uygulamalar\u0131 belirlemek iste\u011findeyim. Bu uzam\u0131n uygulamalar\u0131 operasyonlar\u0131n \u00f6zel bir bi\u00e7imine (“eylem, uygulama, \u00fcretim tarzlar\u0131na”) ve “farkl\u0131 uzamsall\u0131\u011fa” (6) (uzam\u0131n, “antropolojiye ili\u015fkin”, \u015fiirsel ve mitik bir deneyimi) ve ya\u015fan\u0131lan kentin\u00a0opak ve k\u00f6r<\/em> hareketlili\u011fine g\u00f6nderme yaparlar. B\u00f6ylece\u00a0insan \u00f6tesi<\/em> ya da e\u011fretilemeli bir kent, planlanm\u0131\u015f ve okunabilir kentin a\u00e7\u0131k ve net metnine dahil olmu\u015f olur.<\/p>\n ”<\/p>\n Michel De Certeau, G\u00fcndelik Hayat\u0131n Ke\u015ffi: Eylem, Uygulama, \u00dcretim Sanatlar\u0131, \u00e7ev. Lale Arslan \u00d6zcan, 2008 [1980], Dost Yay\u0131nevi, s. 185-8.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"