![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/michel-foucault-bu-bir-pipo-de%C4%9Fildir.jpg?resize=250%2C393\")
<\/p>\n<\/p>\n
”<\/p>\n
Bat\u0131 resminde, onbe\u015finci y\u00fczy\u0131ldan yirminci y\u00fczy\u0131la kadar, iki ilkenin egemen oldu\u011funu san\u0131yorum. Bunlar\u0131n birincisi, plastik canland\u0131rma (benzeyi\u015fi i\u00e7erir) ile dilsel g\u00f6nderim (benzeyi\u015fi d\u0131\u015fta b\u0131rak\u0131r) aras\u0131nda ayr\u0131l\u0131k oldu\u011funu ileri s\u00fcren ilkedir. Benzeyi\u015fle bir \u015feyi g\u00f6steririz, farkla da bir \u015feyden s\u00f6z ederiz. \u00d6yle ki, bu iki sistem ne i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7ebilir ne de birbirinin i\u00e7inde erir. Bunlar aras\u0131nda bir boyun e\u011fme ili\u015fkisinin bulunmas\u0131 gerekir. Yani, ya metin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn egemenli\u011findedir (bir kitab\u0131n, bir yaz\u0131t\u0131n, bir mektubun, bir ki\u015fi ad\u0131n\u0131n canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tablolarda oldu\u011fu gibi) ya da g\u00f6r\u00fcnt\u00fc metnin egemenli\u011findedir (s\u00f6zc\u00fcklerin sunmak zorunda olduklar\u0131 mesaj\u0131, desenin k\u0131sa yoldan gidiyormu\u015f gibi tamamlad\u0131\u011f\u0131 kitaplarda oldu\u011fu gibi). Bu boyun e\u011fi\u015fin denge i\u00e7inde kalmas\u0131na pek az rastlan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kitab\u0131n metni, kimi zaman g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131mlanmas\u0131ndan ve e\u015fzamanl\u0131 formlar\u0131n\u0131n s\u00f6zc\u00fcklerle sa\u011flanan \u00e7izgisel mecras\u0131ndan ba\u015fka \u015fey de\u011fildir, ya da tablo, b\u00fct\u00fcn anlamlar\u0131n\u0131 plastik olarak ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi metnin egemenli\u011finde kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ama egemenli\u011fin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anlam ve kendisini s\u00fcrd\u00fcrme, \u00e7o\u011faltma ya da tersine \u00e7evirme tarz\u0131 \u00f6nemli de\u011fildir. As\u0131l \u00f6nemli olan, s\u00f6zsel g\u00f6sterge ile g\u00f6rsel canland\u0131rman\u0131n ayn\u0131 anda hi\u00e7bir zaman verilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Formdan s\u00f6yleme ya da s\u00f6ylemden forma giden bir d\u00fczen, her zaman kademele\u015ftirir onlar\u0131. Belirsiz, tersine \u00e7evrilebilir ve sal\u0131n\u0131p duran bir mek\u00e2nda (bu ayn\u0131 zamanda, hem sayfa, hem tuval, hem tarih, hem haritad\u0131r), fig\u00fcrlerle g\u00f6stergeler sentaks\u0131n\u0131 yanyana koyup g\u00f6z \u00f6n\u00fcne sererek, Klee’nin h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fu ilke de i\u015fte bu ilkedir. Onun resminde, gemiler, evler, ki\u015filer, hem tan\u0131nabilir fig\u00fcrlerdir hem de yaz\u0131 \u00f6\u011feleridir. Bunlar ayn\u0131 zamanda okunacak sat\u0131rlar olan yollara ya da kanallara yerle\u015ftirilmi\u015flerdir ve bu yollar\u0131 izleyerek ilerlerler. Ormanlar\u0131n a\u011fa\u00e7lar\u0131, m\u00fczik portreleri \u00fczerinde s\u0131rayla ilerler. Bak\u0131\u015f, sanki nesneler aras\u0131nda yolunu \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen s\u00f6zc\u00fcklere rastlar ve bu s\u00f6zc\u00fckler ona, izlemesi gereken yolu g\u00f6sterirler, i\u00e7inden ge\u00e7mekte oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. Ve bu fig\u00fcrlerle g\u00f6stergelerin ba\u011flant\u0131 noktas\u0131nda ans\u0131z\u0131n ortaya \u00e7\u0131kan ok (grafik bir onomatope ya da bir d\u00fczeni dile getiren bir fig\u00fcrm\u00fc\u015f gibi bir ilk benzeyi\u015fi kendinde ta\u015f\u0131yan bir g\u00f6sterge olan ok), geminin hangi y\u00f6nde ilerlemekte oldu\u011funu g\u00f6sterir, bak\u0131\u015f\u0131n izlemesi gereken y\u00f6n\u00fc ya da oraya ge\u00e7ici olarak ve biraz da keyfilikle konmu\u015f olan fig\u00fcr\u00fcn, imgelemsel olarak yer de\u011fi\u015ftirtilmesi gerekti\u011fi \u00e7izgiyi saptar. Burada, d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc olarak g\u00f6stergeyi formun egemenli\u011fine sokan (s\u00f6z\u00fcn\u00fc ettikleri \u015feyin fig\u00fcr\u00fcn\u00fc edinen bir harfler ve s\u00f6zc\u00fckler bulutu gibi) ve daha sonra formu g\u00f6stergenin buyru\u011funa veren (abece \u00f6\u011feleri halinde par\u00e7alanan fig\u00fcr gibi) t\u00fcrden kaligramlar s\u00f6z konusu de\u011fildir; nesnelerin par\u00e7alar\u0131nda harflerin kesip \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f formlar\u0131n\u0131 yakalay\u0131p saptayan t\u00fcrden kolajlar ve r\u00f6prod\u00fcksiyonlar da s\u00f6z konusu de\u011fildir; ama benzeyi\u015fle caland\u0131rmay\u0131 ve g\u00f6stergelerle g\u00f6nderimi sa\u011flayan sistemin dokusunun kendisindeki bir i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7i\u015f s\u00f6z konusudur. Bu da formlarla g\u00f6stergelerin tablonunkinden tam anlam\u0131yla farkl\u0131 bir mek\u00e2nda kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar.<\/p>\n Resmi uzun zamand\u0131r egemenli\u011finde tutan ikinci ilke, benzeyi\u015f olgusu ile canland\u0131r\u0131c\u0131 ba\u011f konusundaki ileri-s\u00fcr\u00fc\u015f aras\u0131ndaki e\u015fde\u011ferlili\u011fi ortaya koyar. Bir fig\u00fcr\u00fcn bir \u015feye ya da bir fig\u00fcre benzemesi, resmin i\u00e7ine apa\u00e7\u0131k, s\u0131radan, bin kez yinelenmi\u015f ama her zaman sessiz (fig\u00fcrlerin sessizli\u011finin \u00e7evresini dolanan, ona egemen olan, onu kendi varl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131karan ve sonunda adland\u0131r\u0131labilir nesnelerin alan\u0131na d\u00f6ken sonsuz ve musallat bir m\u0131r\u0131ldanma gibidir bu) bir i\u015fleyi\u015fi sokmaya yeter: “O g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz, odur”. Canland\u0131rma ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 hangi tarzda olursa olsun (resim, ister \u00e7evresindeki g\u00f6r\u00fcl\u00fcr d\u00fcnyaya g\u00f6nderimde bulunsun ister kendine benzer bir g\u00f6r\u00fcnmeyen d\u00fcnyay\u0131 tek ba\u015f\u0131na yaratm\u0131\u015f olsun), durum de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n \u00d6nemli olan, benzeyi\u015f ile ileri-s\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc birbirinden ay\u0131rman\u0131n olanaks\u0131z olmas\u0131d\u0131r. Bu ilkenin \u00e7\u00f6z\u00fcnt\u00fcye u\u011frat\u0131lmas\u0131n\u0131 Kandinski’nin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Onun resminde benzeyi\u015f ile kendisinin “e\u015fya” dedi\u011fi ve kilise-nesneden, k\u00f6pr\u00fc-nesneden ya da oklu adam-s\u00fcvariden daha az ya da daha fazla nesne olmayan \u00e7izgilerin ve renklerin gittik\u00e7e daha \u0131srarla ortaya konmalar\u0131na dayanan benzeyi\u015f ve canland\u0131r\u0131c\u0131 ba\u011f, ikili ve zamanda\u015f olarak silinir. Bu \u00e7\u0131plak ortaya koyu\u015f, hi\u00e7bir benzeyi\u015fe dayanmaz ve “bu nedir” diye soruldu\u011funda, kendisini olu\u015fturan harekete g\u00f6nderimde bulunarak “do\u011fa\u00e7lama”, “kompozisyon” diyerek ya da resimde g\u00f6r\u00fclene g\u00f6nderim yap\u0131p “k\u0131rm\u0131z\u0131 form”, “\u00fc\u00e7genler”, “mor turuncu” diyerek ya da resimdeki gerilimlere ya da i\u00e7 ba\u011f\u0131nt\u0131lara, g\u00f6nderimde bulunup “belirleyici pembe”, “yukar\u0131 do\u011fru”, “sar\u0131 alan” diyerek cevap verilebilir ancak. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte, Klee ve Kandinski’ye, Magritte kadar uzak bir insan yoktur. Magritte’in resmi, benzeyi\u015flerin \u015fa\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na herhangi bir ba\u015fka resimden \u00e7ok daha ba\u011fl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir ve dolay\u0131s\u0131yla, benzeyi\u015fleri, onlar\u0131 peki\u015ftirmek istiyormu\u015f gibi bile isteye \u00e7o\u011falt\u0131p durur ve bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc onun bir pipo deseninin pipoya benzemesi yeterli de\u011fildir ve kendisi bir pipoya benzeyen bir ba\u015fka \u00e7izimlenmi\u015f pipoya da benzemesi gerekir. A\u011fac\u0131n bir a\u011faca, yapra\u011f\u0131n bir yapra\u011fa benzemesi de yeterli de\u011fildir; a\u011fac\u0131n yapra\u011f\u0131n\u0131n a\u011fac\u0131n kendisine benzemesi ve bunun da kendi yapra\u011f\u0131n\u0131n formunu edinmesi (l’Incedie\u00a0<\/em>[Yang\u0131n])<\/em> gereklidir; denizin \u00fczerindeki gemi de bir gemiye benzemekle yetinemeyecektir, ama ayn\u0131 zamanda denize benzeyecektir ve g\u00f6vdesiyle yelkenleri de denizden yap\u0131lm\u0131\u015f gibi olacakt\u0131r (le\u00a0S\u00e9ducteur\u00a0<\/em>[Ayart\u0131c\u0131]) ve bir \u00e7ift ayakkab\u0131n\u0131n \u015fa\u015fmaz canland\u0131r\u0131lmas\u0131 [g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc], kaplamak zorunda oldu\u011fu \u00e7\u0131plak ayaklara da benzeyecektir.<\/p>\n Yaz\u0131 \u00f6\u011fesi ile plastik \u00f6\u011feyi, birbirinden titizlikle ve gaddarl\u0131kla hi\u00e7bir resimde g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ay\u0131ran bir resimdir bu. Bu \u00f6\u011feler, bir altyaz\u0131 ile onun g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir tablo i\u00e7inde \u00fcst\u00fcste yer ald\u0131klar\u0131nda, ileri-s\u00fcr\u00fc\u015f, fig\u00fcr\u00fcn a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen kimli\u011fine ve ona vermeye haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ada itiraz eder. Dolay\u0131s\u0131yla bir yumurtaya t\u0131pat\u0131p benzeyen \u015fey\u00a0akasya<\/em>, bir ayakkab\u0131ya t\u0131pat\u0131p benzeyen \u015fey\u00a0Ay<\/em>, bir melon \u015fapkaya benzeyen \u015fey\u00a0kar<\/em>, bir muma benzeyen \u015fey de\u00a0tavan<\/em> diye adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ne var ki Magritte’in resmi, Klee ve Kandinski’nin giri\u015fimine yabanc\u0131 de\u011fildir ve daha \u00e7ok onlar\u0131n giri\u015fimlerinin kar\u015f\u0131s\u0131nda ve onlarda ortak olan bir sisteme dayanarak, hem kar\u015f\u0131t hem de tamamlay\u0131c\u0131 bir fig\u00fcr olu\u015fturur.<\/p>\n ”<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/paul-klee-departure-of-the-ships.jpeg?resize=450%2C378\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/wassily-kandinsky-powerful-red.png?resize=400%2C487\")
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/05\/rene-magritte-meditation.jpg?resize=450%2C345\")