![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/yalpertem.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2018\/04\/roland-barthes-yaz%C4%B1n%C4%B1n-s%C4%B1f%C4%B1r-derecesi.jpg?resize=400%2C258\")
<\/p>\n<\/p>\n
”<\/p>\n
“Bi\u00e7im pahal\u0131ya mal olur.”\u00a0Coll\u00e8ge de France’daki derslerini neden yay\u0131mlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorduklar\u0131 zaman,\u00a0Val\u00e9ry b\u00f6yle demi\u015f. Oysa, koca bir d\u00f6nem, burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n utkunluk d\u00f6nemi boyunca, bi\u00e7im a\u015fa\u011f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce pahas\u0131nayd\u0131; hi\u00e7 ku\u015fkusuz, d\u00fczenine, \u00f6rtmecesine \u00f6zen g\u00f6steriliyordu, ama yazar d\u00fczenekleri hi\u00e7bir yenilik saplant\u0131s\u0131na kap\u0131lmadan, el s\u00fcr\u00fclmeden aktar\u0131lan, \u00f6nceden olu\u015fmu\u015f bir ara\u00e7 kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bi\u00e7im daha da ucuza mal oluyordu; bi\u00e7im bir iyelik nesnesi de\u011fildi; klasik dilin evrenselli\u011fi bu dilin bir ortak mal olmas\u0131ndan ve yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fcncenin ba\u015fkal\u0131k damgas\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131ndan ileri geliyordu. B\u00fct\u00fcn bu zaman boyunca bi\u00e7imin bir kullan\u0131m de\u011feri oldu\u011fu s\u00f6ylenebilirdi.<\/p>\n
Oysa, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, 1850’ye do\u011fru, Yaz\u0131n bir do\u011frulanma sorunuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmeye ba\u015flar: Yaz\u0131 ka\u00e7amaklar arayacak ve kullan\u0131m\u0131 \u00fczerinde bir ku\u015fku g\u00f6lgesi y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, gelene\u011fin sorumlulu\u011funu t\u00fcm\u00fcyle y\u00fcklenmek kayg\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcden b\u00fct\u00fcn bir yazarlar s\u0131n\u0131f\u0131 yaz\u0131n\u0131n kullan\u0131m-de\u011ferinin yerine bir emek-de\u011fer getirecektir. Yaz\u0131 ere\u011fi gere\u011fi de\u011fil, kendisi i\u00e7in harcanacak olan emek yard\u0131m\u0131yla kurtar\u0131lacakt\u0131r. O zaman, evinde \u00e7al\u0131\u015fan bir i\u015f\u00e7i gibi, s\u00f6ylencesel bir yere kapanarak yontan, incelten, parlatan, t\u0131pk\u0131 bir cevahir i\u015f\u00e7isinin sanat\u0131n\u0131 \u00f6zdekten \u00e7\u0131karmas\u0131 gibi bi\u00e7imini oturtan, bu i\u015fe d\u00fczenli olarak yaln\u0131zl\u0131k ve \u00e7aba saatleri ay\u0131ran i\u015f\u00e7i-yazar imgesi olu\u015fmaya ba\u015flar. Gautier (G\u00fczel-Yaz\u0131n’\u0131n kusursuz ustas\u0131), Flaubert (Croisset’de t\u00fcmcelerini \u00f6rer.),\u00a0Val\u00e9ry (ku\u015fluk zaman\u0131 odas\u0131nda) ya da Gide (bir tezg\u00e2h ba\u015f\u0131ndaym\u0131\u015f gibi e\u011fik \u00e7al\u0131\u015fma masas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda ayakta) gibi yazarlar Frans\u0131z Yaz\u0131n\u0131’n\u0131n bir t\u00fcr i\u015f\u00e7i derne\u011fini olu\u015ftururlar, burada bi\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bir loncan\u0131n g\u00f6stergesi ve \u00f6zelli\u011fi olur. Bu emek-de\u011fer biraz da deha-de\u011fer yerini tutar, bi\u00e7im \u00fczerinde \u00e7ok \u00e7ok ve uzun uzun \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenirken i\u015fin i\u00e7ine bir t\u00fcr cilve kat\u0131l\u0131r; hatta baz\u0131 baz\u0131 b\u00fcy\u00fck barok se\u00e7kincili\u011fine (\u00f6rne\u011fin Corneille’inkine) kar\u015f\u0131t bir k\u0131sal\u0131k se\u00e7kincili\u011fi (bir \u00f6zde\u011fi i\u015flemek genellikle ondan bir \u015feyler atmakt\u0131r) yarat\u0131l\u0131r; biri dilin bir geni\u015flemesine yol a\u00e7an bir Do\u011fa bilgisini dile getirir, \u00f6teki aristokrat\u00e7a bir yaz\u0131nsal bi\u00e7em \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, tarihsel bir bunal\u0131m\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 yerle\u015ftirir. Bu bunal\u0131msa, “estetik” bir ama\u00e7l\u0131l\u0131k art\u0131k bu g\u00fcn\u00fcn\u00fc doldurmu\u015f dil uzla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karmaya yetmedi\u011fi, yani Tarih yazar\u0131n toplumsal i\u00e7\u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla Gelene\u011fin kendisine aktard\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7 aras\u0131nda kesin bir kopma getirdi\u011fi g\u00fcn ba\u015flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu i\u015f\u00e7ilik yaz\u0131n\u0131 Flaubert en b\u00fcy\u00fck d\u00fczenle kurdu. Ondan \u00f6nce, burjuva olgusu ilgin\u00e7lik ya da uzaks\u0131ll\u0131k (33) d\u00fczeyindeydi; burjuva d\u00fc\u015f\u00fcng\u00fcs\u00fc evrenselin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc veriyor, bir ar\u0131 insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunarak burjuvay\u0131 kendi kendine indirgenemeyen bir g\u00f6sterim olarak esenlikle ele alabiliyordu. Flaubert i\u00e7in, burjuva ko\u015fulu yazara bula\u015fan, iyile\u015fme bir hastal\u0131kt\u0131r, ancak a\u00e7\u0131kg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fckle y\u00fcklenilerek ele al\u0131nabilir -bu da “trajik” bir duygunun \u00f6zelli\u011fidir.\u00a0Fr\u00e9d\u00e9ric Moreau’nun, Emma Bovary’nin, Bouvard ve\u00a0P\u00e9cuchet’nin bu burjuva zorunlulu\u011fu, bir kez d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fckten sonra, ayn\u0131 bi\u00e7imde bir zorunluluk i\u00e7eren ve bir Yasa’yla donanm\u0131\u015f bir sanat gerektirir. Flaubert anlat\u0131mda ac\u0131l\u0131\u011f\u0131n uygulay\u0131msal kurallar\u0131n\u0131 i\u00e7eren -\u00e7eli\u015fki- kuralc\u0131 bir yaz\u0131 kurmu\u015ftur. \u00d6te yandan, hi\u00e7 de g\u00f6r\u00fcng\u00fcbilimsel bir d\u00fczene (\u00f6rne\u011fin Proust’un yapaca\u011f\u0131 gibi) uymadan, anlat\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6zlerin birbirini izleyi\u015fiyle olu\u015fturur; eylem zamanlar\u0131n\u0131 uzla\u015f\u0131msal bir kullan\u0131m i\u00e7inde kurar, b\u00f6ylece bu zamanlar kendi yapayl\u0131\u011f\u0131 konusunda bizi uyaran bir sanat gibi, Yaz\u0131n’\u0131n\u00a0g\u00f6stergeler<\/em>‘i olarak etkirler; bir yaz\u0131l\u0131 uyum olu\u015fturur, bu uyumsa, konu\u015fulan s\u00f6z sanat\u0131ndan uzakta, Yaz\u0131n’\u0131n \u00fcretici ve t\u00fcketicilerinin i\u00e7inde, t\u00fcm\u00fcyle yaz\u0131nsal bir alt\u0131nc\u0131 duyuya varan bir t\u00fcr b\u00fcy\u00fc yarat\u0131r. \u00d6te yandan, bu yaz\u0131nsal \u00e7al\u0131\u015fma izgesi (34), bu yazar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 al\u0131\u015ft\u0131rmalar toplam\u0131, bir t\u00fcr bilgeli\u011fe desteklik eder, hatta bir h\u00fczne, bir i\u00e7tenli\u011fe de desteklik eder, \u00e7\u00fcnk\u00fc Flaubert’in sanat\u0131 maskesini parma\u011f\u0131yla g\u00f6stererek ilerler. Yaz\u0131nsal dilin bu yal\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 d\u00fczenlenimi yazar\u0131 evrensel bir ko\u015fulla uzla\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lamasa bile, hi\u00e7 de\u011filse ona bi\u00e7iminin sorumlulu\u011funu vermeyi, kendisine Tarih’in getirdi\u011fi yaz\u0131y\u0131 bir\u00a0sanat<\/em>‘a, yani a\u00e7\u0131k bir uzla\u015f\u0131ma, insan\u0131n hen\u00fcz da\u011f\u0131n\u0131k bir do\u011fada bir konum almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak i\u00e7ten bir antla\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ama\u00e7l\u0131yordu. Yazar kurallar\u0131nda herkes\u00e7e g\u00f6r\u00fclebilen, a\u00e7\u0131k bir sanat verir topluma, toplum da buna kar\u015f\u0131l\u0131k yazar\u0131 benimseyebilir. \u00d6rne\u011fin Baudelaire \u015fiirinin hayranl\u0131k verici d\u00fczyaz\u0131sall\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir t\u00fcr\u00a0i\u015flenmi\u015f<\/em> bi\u00e7im put\u00e7ulu\u011funa ba\u011flarcas\u0131na Gautier’ye ba\u011flamak istiyordu. Bu tutku burjuva etkinliklerinin yararc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yordu ku\u015fkusuz, gene de bir bildik \u00e7al\u0131\u015fmalar d\u00fczeni i\u00e7inde yer al\u0131yor, kendisni denetleyen toplum onda d\u00fc\u015flerini de\u011fil, y\u00f6ntemlerini buluyordu. Yaz\u0131n’\u0131 kendisinden yola \u00e7\u0131karak yenemeyece\u011fimize g\u00f6re, onu a\u00e7\u0131k\u00e7a benimsemek, bu yaz\u0131nsal k\u00fcre\u011fe yarg\u0131l\u0131 olarak, “iyi i\u015f” \u00e7\u0131karmak daha iyi de\u011fil miydi? Bunun i\u00e7in, ister fazla g\u00fc\u00e7 be\u011fenir olmayanlar bu i\u015fe hi\u00e7 sorun \u00e7\u0131karmadan kendilerini b\u0131raks\u0131nlar, ister en ar\u0131lar buraya \u00f6nlenmez bir ko\u015fulun tan\u0131nmas\u0131 olarak d\u00f6ns\u00fcnler, yaz\u0131’n\u0131n flaubertselle\u015ftirilmesi yazarlar\u0131n gene bir bedel \u00f6demesidir.<\/p>\n ”<\/p>\n \u00c7evirmenin Notlar\u0131<\/span><\/span> Roland Barthes, Yaz\u0131n\u0131n S\u0131f\u0131r Derecesi, \u00e7ev. Tahsin Y\u00fccel, Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2006 [1953], 3. bas\u0131m, s. 56-8.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\n(33) “Uzaks\u0131ll\u0131k”: “exotisme”<\/span>
\n(34) “\u0130zge”: “le code”<\/span><\/p>\n